28 Kasım 2013 Perşembe

OLİVER WOLLEH: “AMERİKALILARIN HEDEFİ, SİYASAL BİR PARTİ OLUŞTURMAKTI”

Oliver Wolleh: Die Teilung überwinden: Eine Fallstudie zur Friedensbildung in Zypern, Konflikttransformation 2, Berghof Forschungszentrum, Berlin, Hamburg 2002, 421s.

Toplumlararası görüşmelerin birinci turu, olumlu herhangi bir sonuç alınmadan bittikten sonra kaleme aldığımız “ABD, Kıbrıs Birleş(me)miş Devletleri’ni Programlıyor” başlıklı yazıda (KSG, Sayı:71, Mart 2002), ABD’nin Kıbrıslı Türkler ve Kıbrıslı Rumlardan oluşturduğu “Conflict Resolution” (Uyuşmazlıkların Çözümü” Gruplarında ABD yanlısı planları nasıl ilerlettiğine bir kez daha değinmiştik. 

Nitekim ilk toplantısını 1998’de yapan Harvard Grubu’nun,  7-9 Aralık 2001 tarihlerinde Viyana’da yaptığı 6. toplantıda son şekli verilen Anayasa Taslağı belgesinin 8. maddesinde, oluşturulacak devletin dağılması perspektifi açık tutulmak suretiyle, Kıbrıs Türk lideri Denktaş gibi, serbest bir ortaklık önerilmekteydi.       

Berlin’deki “Berghof Uyuşmazlıkların Yapıcı Yönetimi için Araştırma Merkezi” adlı kuruluşta araştırma görevlisi olarak çalışan Alman araştırmacı-yazar Wolleh, Kıbrıs’ta 1993 ile 1997 yılları arasında Uyuşmazlıkların Çözümü (Conflict Resolution) çalışmalarına katılmış olan Kıbrıslı Türk ve Kıbrıslı Rum eğitmenlerle söyleşiler yaparak, elde ettiği sonuçları teorik bir çalışma halinde irdeleyerek, kitaplaştırmış bulunuyor. Fakat nedense Wolleh, sadece Kıbrıs içinde yapılan CR çalışmalarını ayrıntılı olarak incelemiş ve ülke dışında, yine aynı çevreler tarafından eşgüdüm halinde yürütülmüş olan buluşmaları araştırma konusu dışında tuttuğunu vurgulama ihtiyacı hissetmiştir. (s.269-dipnot).

“SİYASAL AÇIDAN ETKİN BİR YURTTAŞLAR HAREKETİ”

Wolleh, Kıbrıs’taki iki toplum arasında CR çalışmalarını yürüten ABD kurumlarının, “var olan iki devletli durumun aşılması ve birleşik (üniter) bir devletin yeniden oluşturulması”ndan yana olduğunu yazmaktaysa da (s.354), satır aralarında ABD’nin gerçek emelleriyle ilgili bilgilere de yer vermektedir.

Örneğin, kitabın 355. sayfasında, ABD’li kurumlar ağının hedefi açıkça  şöyle belirtilmektedir: “Var olan iki toplumlu grupları, 1989 yılındaki Doğu ve Orta Avrupa’daki hareketlerin siyasal etkilerinden hiç de uzakta olmayan ve siyasal açıdan etkin bir yurttaşlar hareketine dönüştürmek.”

Bu, bizim girişte sözünü ettiğimiz yazıda öne sürdüğümüz görüşleri doğrular niteliktedir ve Alman araştırmacının bilimsel doktora çalışması ile de kanıtlanmış olmaktadır. Ayrıca, 1989-90 yıllarında çalışmalarını yürütmüş olan ve her iki kesimden sol görüşlü kişilerden oluşan “Bağımsız ve Federal Kıbrıs için Temas Grubu”nun siyasal, kültürel ve sosyal ilişkileri geliştirmeye yönelik çalışmalarına Kıbrıs Türk liderliği tarafından konan engellemeleri de açıklar niteliktedir. 

Wolleh’e göre, CR gruplarına katılan Kıbrıslı Türk ve Rumların siyasal açıdan sağ ve sol görüşleri eşit oranda temsil edecek şekilde oluşturulmasına dikkat edildiği, ama Temas Grubu’nun ise sadece solculardan oluşmasının bir olumsuzluk olduğunu kaydetmektedir. (s.181) 

ABD’nin, adanın bağımsızlığını isteyen ve devletteki anayasal sorunun gerçek bir federal yapıda çözümlenmesinden yana olan solcu Kıbrıslıların buluşmalarına neden destek vermediği de böylece anlaşılmaktadır. Çünkü Bağımsız ve Federal Kıbrıs için Temas Grubu, daha kurulduğu ilk günden, ilkelerini üç dilde yayımlamış ve anti-emperyalist olduğunu dile getirmişti.

Oliver Wolleh’e göre, 25 grup halinde çalışmalarını yürüten ve toplam iki bin Kıbrıslının katıldığı CR grupları ise, farklı bir “vizyon açıklaması” çerçevesinde çalışmaktadır ve bu, grupların farklılıklarını ve değişik normlara dayandığını kabul eden bir uzlaşmadır. İki taraf arasında olan birçok uyuşmazlık, birlikte bir açıklama yapmaya izin vermediğinden, katılımcılar, “ortak görüş” yerine, “kollektif görüş” deyimini kullanmayı yeğlemektedirler. (s.212)

SAĞ PARTİ ÜYESİ BİR KIBRISLI TÜRKÜN GÖRÜŞÜ

Eğitmen grupları arasında sağ ve sol görüşlülerin oranı hakkında sağcı bir partiden olan bir Kıbrıslı Türk, şöyle konuşmuştur:

“Daha önceleri, Kıbrıslı Türk solcuların birleşik bir Kıbrıs için çaba gösterdiklerini duymuştum. Bu buluşmalarda, bunun doğru bir tespit olmadığını gördüm.” (s.222)

Demek ki Amerikalıların işbirliği yaptığı Kıbrıslı Türk solcular, “sahte sol” dediğimiz kesimlerden olup, o nedenle işbirliği yapılabilmişti. Zaten yazar da, toplumlararası barış ve işbirliği yanlısı görüşleri nedeniyle öldürülen yazar Kutlu Adalı’dan söz ederken, Temas Grubu’nun aktif üyelerinden biri olduğunu yazmamayı yeğledi. (s.352) Eğer gerçek sol fikirlere sahip kişiler bu temaslarda yer almış olsalardı, yazar şu değerlendirmeyi yapamayacaktı: “Amerikan kurumlar ağı, iki toplumlu diyalogların içeriğinin ABD Büyükelçiliği tarafından da çok tatmin edici olduğunu kaydetmekte olup, bu bilgiler Amerikan görüşmeciye aktarılmaktadır.” (s.220-dipnot)

Burada “ABD Kurumlar Ağı” diye nitelendirilen kuruluşlar şunlardır: 1. ABD’nin Lefkoşa’daki Büyükelçiliği, 2. Lefkoşa’daki Amerikan Merkezi, 3. İki toplumlu Kıbrıs Fulbright Komisyonu, 4. Kıbrıs’taki Fulbright Araştırma görevlileri, 5. Kıbrıs Konsorsiyumu’nu oluşturan şu ABD kurumları: Institute for Multi-Track Diplomacy, National Training Laboratories ve Conflict Management Group.

“AMERİKAN POLİTİKASINI TAMAMLAYACAK SİYASAL BİR PARTİ”

Alman araştırmacı-yazar ayrıca şu ilginç bilgiyi de bize aktarmaktadır:

“ABD kurumlar ağı, eğitmen gruplarını, Kıbrıs’taki Amerikan politikasının tamamlayıcısı olacak olan etkin siyasal baskı gruplarından oluşan bir sisteme dönüştürmeyi amaçlamaktadır. Ama bu durum, araştırma süresi içinde Kıbrıs’ta henüz sağlanamamıştır. (s.365)

Araştırmanın tamamlandığı tarihten sonra, CR eğitmenleri tarafından, Kıbrıs’ın gerek Türk, gerekse Rum kesimlerinde bazı dernek ve hareketlerin oluşturulduğuna ilişkin haberlerin basına yansıdığını burada anımsatmakta yarar vardır.  

Nitekim, toplumlararası görüşmelerin liderlerin karşılıklı yemek ziyaretleri ile başlatıldığı günlerde, CR yöntemine göre yetiştirilmiş eğitmen grupları, adanın her iki tarafında da basın toplantıları düzenleyerek, basında çıkan CR çalışmalarına yönelik eleştirileri göğüsleme cesaretini bulabilmişler ve masaya konan ABD çözüm planları için, “imzalayın veya istifa edin” çağrılarını yapabilmişlerdi. İşte bu nedenledir ki,  “Eğitmen gruplarının yeni üye devşirmesi, kamuya açık olarak değil de, kişisel temas yoluyla” olmaktaydı. (s.161) Ayrıca, “Amerikan kurumlar ağı, araştırma süresi içinde, eğitmen gruplarının seyahat özgürlüğü için en etkin bir güvenceye dönüşmüştür.” (s.379)

BÖLÜNMÜŞ TOPLUM

Oliver Wolleh’nin çalışmasında yer alan diğer bir ilginç saptama da şöyledir:

“Bölünmüş toplum” deyimi tartışılabilir. Çünkü Kıbrıs uyuşmazlığının özü tam da bu sorunla ilgilidir: Bölünmemiş bir toplum daha önce var olmuş mudur ve gelecekte de var olmalı mı?” (s.108-dipnot)

Dikkatli bir araştırmacı olduğu anlaşılan Wolleh’nin bilmesi gerek ki, TMT’nin 1958 yılındaki öldürme ve tedhiş dalgası öncesinde böylesi bölünmemiş bir toplum vardı ve Kıbrıs işçi sınıfının farklı milliyetlere mensup üyeleri, aynı sendika ve siyasal partilerde birlikte çalışmaktaydılar. 1964 ile 1967 arasında iki toplumun teması kısıtlanmış olsa bile, 1967’den sonra Kıbrıslı Türkler, bütün ada yüzeyinde serbestçe dolaşabilmekteydiler. 1974’den sonra bile, bu temas kesilmemiştir. 

Yazar da zaten şöyle yazmaktadır: “Geçen 24 yılda daima iki taraf arasında gidip gelen insanlar var olagelmiştir. Kuzey ve güney Kıbrıs’ın ayrılığı asla tam olmamıştır. (s.270-dipnot)

KIBRIS SOLU’NUN GELECEĞİ

Wolleh, geleceğe yönelik olarak Kıbrıs solunun birliği için şu çelişkili iki değerlendirmeyi yapmaktadır:

“Bunun da ötesinde, sol kökenli bir yurttaşlar hareketinin gerçekten ortak bir strateji geliştirebilmesi çok müphemdir.” (s.362)

“İşçi sendikalarının ve kısmen de Bağımsız ve Federal Kıbrıs için Temas Grubu girişimlerinin de gösterdiği gibi, içteki aktörler de, aşırı derecede politize olmuş gruplar da barış yanlısı önlemleri başlatabilirler. Ama bunu yaparken,  “zıt” siyasal görüşleri bu girişime dahil edemediler veya dahil etmeyi düşünmediler. (s.396)

Alman araştırmacı-yazara anımsatılması gereken bir başka gerçek de, CIA’ye yakın Hoover Institute Press tarafından ABD’de her yıl yayımlanan “Yearbook on International Communist Affairs” adlı yayının 1989 ve 1990 yıllarına ait ciltlerindeki Kıbrıs bölümünde yapılan şu değerlendirmelerdir:

“Kıbrıs’ın kuzey ve güneyi, bir gün kurulacak “federe bir cumhuriyet” ile birleşecek olursa, her iki toplumdaki komünistlerin/sol kanat partilerinin birleşmiş seçim gücünün, başkanlık seçimlerinde çoğunluk oyları oluşturacağı düşünülebilir.” (s.530/s.608) 

Ama telaşa gerek yok, çünkü bunun önlemi yıllardır alınmış olup, ayrılığın kalıcılaşması için elden gelen yapılmaktadır. Burada, kuzeydeki Kıbrıs Türk liderliğinin oynadığı rol de gözden uzak tutulmamalıdır. Nitekim Oliver Wolleh şunları yazmaktadır:

“Kuzeydeki Parlamento veya Başkanlık Seçimlerinde sola doğru bir kayış, olasılık dışıdır. Çünkü bir kere demografik ilişkiler, Türkiye’den gelen göçlerle, tutucu siyasal partilerin yararına gelişmektedir. Kıbrıslı Türklerin görüşmelerdeki konumunun önemli ölçüde değişmesi, Denktaş sonrası dönemde olasıdır. Denktaş, kuzeydeki siyasal sistemi önemli ölçüde etkilediğinden, onun siyasetten çekilmesi, Kuzey’in hedef oluşturmasında yeni vurgulara yol açabilir. “ (s.390-391)

Ayrı egemenlik, iki devletli çözümler ve benzeri taleplerin ardında yatan korkular, görüldüğü gibi yukarıda dile getirilen “Kıbrıs solunun işbirliği” düşüncesinden kaynaklanmaktadır. Wolleh’nin de vurguladığı gibi “Bu çalışma,  Kıbrıs Türk liderliğinin görüşmelerdeki tavrının, doğrudan tanınma çabasıyla ne kadar ilişkili olduğunu kanıtlamıştır.” (s.391) Taksimci Kıbrıs Türk liderliği ve onun işbirlikçilerinin politikaları, Kıbrıs işçi sınıfının ayrılığını kalıcılaştırmaya yöneliktir.   

(KSG’in notu: Gazetemizin daha önceki sayılarında çıkmış olan ve CR konusunu işleyen yazılar için bkz.

* Sayı: 17(Haziran 1997)-CR’cular neye hizmet ediyorlar?,

* Sayı:25/26 (Şubat/Mart 1998)- ABD tarafından yönlendirilen ve kamuoyundan gizlenen iki toplumlu projeleri açıklıyoruz,

* Sayı: 38 (Mart 1999)- KKTC’de şimdi yükselen değer CR’cu olmak,

* Sayı: 70 (Ocak 2002) Uyuşmazlık mı çözülecek, taksim mi benimsetilecek?)

 
(Kıbrıs’ta Sosyalist Gerçek, aylık dergi, Temmuz 2002 (Sayı:75)

 

KIBRIS’TAKİ TOPRAK MÜLKİYETİNİN DAĞILIMI

            Uzun yıllar Kıbrıs Türk Milli Arşivi’nin müdürlüğünü yapmış olan Mustafa Haşim Altan’ın “Kıbrıs’ta Türk Malları” başlıklı 4 ciltlik çalışması, İstanbul’daki Kastaş Yayınevi tarafından Eylül 2001’de yayımlandı. Toplamı 1219 sayfa tutan bu yapıt, yazarın 2 ciltlik “Belgelerle Kıbrıs Türk Vakıflar Tarihi” adlı çalışması (Lefkoşa, 1987) gibi bir belgeler yığını. O çalışması için kaleme aldığımız yazıda, şu değerlendirmeyi yapmıştık:

            “Adına ‘tarih’ denmiş olmasına rağmen, belli bir kronolojik sıra ve sistematik izlenmediğinden, bu kitaplarda örneğin hangi vakfın ne zaman ve hangi koşullarda yapıldığını bir bakışta bulmak olanaksızdır. Anlaşılan araştırmacı, elinin altındaki eski Türkçe yazılı yüzlerce belgeyi günümüz Türkçesine aktarmış ve kendince bir sıralamaya koyarak iki cilt halinde yayımlatmış.” (Araştırma kitaplarımız bilimsellikten uzak, Ortam-Aylık Sanat Eki, 8 Haziran 1988) 

            Altan bu son çalışmasında da, bize yine 4 ciltlik bir belgeler yığını sunuyor ve hiçbir sistematik izlemediğinden, anlatmak istediği konuyu da açıklıkla okuyucuya iletemiyor. Her ne kadar yazar, kitabının çeşitli yerlerinde Kıbrıs Türk toplumuna ait gerek Evkaf, gerekse kişisel malların elden çıkarılmasına değinmekteyse de, bunun nedenlerini daha çok güncel propaganda paralelinde açıklamaya çalışmaktadır. Yine de bu açıklamalar, inandırıcı olmaktan uzak kalmakta ve konuyla ilgili verileri okuyucuya bilimsel bir şekilde sunamamaktadır.

            Biz bu yazıda, Altan’ın kullandığı belgelere ve başka kaynaklara dayanarak, konuyu toparlamaya çalışacağız.

 

 TAPU KAYITLARI

            Kıbrıs’taki ilk tapu kayıt işlemleri, Kıbrıs’taki Fransız Konsolosu’nun İstanbul’daki Fransız Büyükelçisi’ne hitaben kaleme aldığı 28 Mart 1853 tarihli mektuptan öğrenildiğine göre, şöyle gelişti: İstanbul’dan getirilen Ali Sırrı Efendi, 5 Eylül 1850 tarihinde işlemlere 4 Türk ile 4 Rumdan oluşan bir ekiple işe başladı. Adada malı bulunan Avrupalılar, tapu çalışmalarının Sırrı Efendi’yi tanıyan 2 Avrupalının  başkanlığı veya gözetimi altında sürdürülmesini önermişlerse de, o, bunu kabul etmedi. Konsolos’a göre üye sayısının birer kişi daha artırılması daha uygun olacaktı. Arazi dağıtımlarında yapılan değerlendirmelere karşı çıkan Rum üye Georgiou Louki’ye, Sırrı Efendi’nin baskı uygulaması üzerine, Louki istifa etti. Diğer üyeler ile Avrupalılar da Sırrı Efendi’den korktukları için ses çıkarmadılar. Sırrı Efendi, giderek ağırlaşan tapu sorunları yüzünden Mart 1851’de yeni bir komite kurarak, üye sayısını 5 Türk ve 5 Rum olarak yeniden belirledi.

            Fransız Konsolos, aradan iki yılı aşkın bir süre geçmesine karşın hiçbir ilerleme kaydedilmemesi üzerine, 28 Ekim 1852’de Salim Efendi adlı bir kişinin Larnaka’ya gözlemci olarak gönderildiği belirtilmekte, ama yapılan çalışmalardan yine de memnun olmadığını yazmaktadır. (N.K.Kiriazi, Kipriaka Hronika, B.Q.8, Larnaka 1933, s.253-254’den aktaran M.H.Altan, agy, s.98) Sırrı Efendi’nin görev aldığı bu dönemde 16 kazaya ayrılan Kıbrıs’ta, toprak dağıtımı ve vergilendirme yeni sistemlerle gözden geçirilmiş ve işlemler 1853 yılına kadar sürmüştü. (s.110)

            M.H.Altan’a göre, “1850-1878 yılları, tapu kuruluşu ve uygulamalarının en karmaşık olduğu yıllar olarak kabul edilebilir. Osmanlı devletinin en zayıf anlarında provokasyonlarla baskılar oluşturan Kıbrıs Rumlarının Türk tapu kuruluş ve uygulamalarına saldırısı, özellikle vergi alımlarından başlatılmış; yabancı uyruklulara tanınan ayrıcalıklardan ötürü kendilerine fazladan toprak edinme hakkı sağlamak amacıyla Türk tapusuna ve Ada yöneticilerine karşı ayak diremişlerdir.” (s.122)

            Altan, Rumların, Kıbrıs’taki üst düzey yöneticilerini yanıltarak, kendi adamlarını tapu dairelerine yerleştirmeyi başardıklarını belirtmekte ve “özellikle Tahrir-i Emlak (taşınmaz malların kaydedilmesi) ve Kadastro işlerini Salva’ya ve Timettou’ya devrederek, bu memurların sayesinde Rumların bu dönemde arazi yönünden Türklere göre daha çok yararlandırıldıklarını, Türk tapu haklarının bu dönemde fazlasıyla çiğnendiğini” yazmakta ve şöyle devam etmektedir:

            “1867’de kendi etrafında topladığı 12 kişilik bir ekiple, süratle ada çapında değişikliklere yöneldi. Türk toplumu, Rumların bu tutumunu yetkililer nezdinde protesto etmiş, ayrıca yer yer ayaklanmalar başlatmıştır. Osmanlı Merkez Yönetimi, olayları bastırmak ve Türk halkının şikayetlerini dinlemek üzere Ada’ya uzmanlar göndermiştir. Ne yazık ki atı alan Üsküdarı çoktan geçmişti. Devlet arazileri tutanın, güç kullananın elinde kaldı. Bu durumdan en kârlı çıkanlar da kuşkusuz Rumlar ve kilise oldu.” (s.122)

            Altan, ne yazık ki “Tapusal Saptırmalar ve Yararlanmalar” başlığı altında yer alan bu iddialarını herhangi bir belge ile kanıtlamamaktadır. Yazar, “Rumlar... sayısız miktarda Rum emlakini mülkiyet ve tasarruflarına geçirmişlerdir. Bunlarla ilgili somut dökümlerden yeri geldikçe örnekler verilecektir” demesine karşın, bundan hemen sonra “TC İstanbul Başvekalet Arşivi”nden aktardığı “Kıbrıs’ta yabancı elçilikler ve emlaki” listesi ile konunun ilişkisini açıklayamamaktadır.(s.124) 

 

GÜVENİLİR KAYIT DEFTERLERİ YOK

            M.H.Altan’ın belirttiğine göre, “İngiliz işgalinden otuz yıl önce arazilerle ilgili koçanlar, “Defter-i Varaka” olarak bilinen bir kayıt defterine kaydedilirdi. 1859’da yapılan tapu işlem değişiklikleri nedeniyle öteden beri uygulanagelen sistemler, genel boyutları ile ve tutanak olarak “Mazbata Defterleri”ne kaydedilmişlerdir. Yapılan kayıtlarla, arazi miktarları ve sahipleri ismen bilinmeye başlamıştı. Bu dökümanlar, İngiliz işgalinden sonra oldukça işe yaramıştır. 1872’de yapılan tapu çalışmaları sırasında, 1876 yılına dek sözkonusu defterlerden yararlanılmış ve düzeltmelere gidilmiştir.” (s.94)

            Altan, 1878’de adadaki Osmanlı yönetiminin son bulması ile başlayan İngiliz sömürge yönetiminde de, “Türk tapusal haklarına, taşınmaz mallar ve arazilerin yanı sıra, ata yadigarı vakıf Türk mallarına saldırılar başlatılmış, büyük bir bölümüne hile ve desiselerle el konulmuştur” diye yazarken (s.137), bu iddiasını da yeterince belgeleyememektedir.   

            Yazar, Osmanlı Evkaf Nazırı Abdullah Efendi’den sağlanan “1879 Kıbrıs vakıf listesi”nin de eksik olduğunu kaydedederken (s.147), 1883 tarihli Seager Evkaf Raporu’nun eksik ve yanlış olduğunu yazmakta (s.558), ama kendisi de sağlıklı bir listeyi yerel bir kaynaktan verememektedir. Kaldı ki Mağusa Komiseri James Inglis’in 31 Aralık 1879 tarihli raporunda,  belirttiğine göre, adadaki Osmanlı yöneticileri tarafından 1872’de yapılan arazi ve 1875’de yapılan konut değerlendirmeleri tartışmalı olup, İngilizlerin adaya gelmesi öncesinde, Tapu defterlerinde suç teşkil edecek şekilde değişiklikler yapılmıştır. (s.159)  Nitekim, 1871 ve 1873’te yapılan tapu kayıtlarının bütün arazileri kapsamadığı, kaydedilenlerin doğruluğunun da kuşku götürdüğü belirtilmektedir. (s.189)

            3. ciltte, TC Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı tarafından 1997 yılında yayımlanan “Osmanlı İdaresinde Kıbrıs : Nüfusu, Arazi Dağılımı ve Türk Vakıfları” adlı kitabından Kıbrıs Türk vakıflarının mal varlıkları şema halinde verilmiş olsa da, Haşim bu “Kayıtlarda görülen vakıfların tümünün halen Evkaf kontrolünde veya mülkiyetinde olduğu söylenemez” (s.753) diyerek, alta şu notu düşmektedir: “Bu veriler, olması gereken vakıfların tümünü yansıtmamaktadır.” (s.754)

            KKTC Vakıflar İdaresi Faaliyet Raporları kaynak gösterilerek aktarılan en son döküm, “Evkaf’a yapılan müdahaleler sonucu elinde kala kala yaklaşık 12,892 dönüm zirai sulanabilir arazi, 165 adet arsa, 373 adet bina,sosyal ve dini tesis, 639 dönüm kuru arazi ve 12,781 adet muhtelif ağaç’tan ibarettir” şeklindedir. (s.753) Bu dökümün de, bütün adayı mı, yoksa sadece kuzeydeki malları mı kapsadığı belirtilmemektedir.  

 

İNGİLİZ DÖNEMİNDE DURUM

            İngiliz yönetimi ile birlikte, Osmanlı devletine ait Kıbrıs’taki arazi ve sair malların serbestçe satılıp, kiralanmasını düzenleyen bir anlaşma maddesinin varlığına karşın, 1885’de miri arazilere devlet tarafından el konulmuş ve bu malların yeniden tesbiti için iki Türkün de katıldığı bir “Sultan Mallarını Tesbit Komisyonu” kurularak, gerekli rapor hazırlanana kadar hiçbir arazinin satılmaması yönünde emirler çıkarılmıştı. (s.196) Kıbrıs’taki sultan malları sorunu, İngilizlerin istekleri doğrultusunda yapılan ek bir sözleşme ile 3 Şubat 1879 tarihinden başlayarak Osmanlı devletinden yıllık 5,000 sterlin karşılığında kiralanması ile çözümlenirken (s.229),  miri ve hali araziler de 6 Haziran 1886 tarihli emirname ile icar edilmeye başlandı. (s.233)  

            8 Aralık 1879 tarihli Cyprus Gazette’de liste halinde yayımlanan Kıbrıs’taki tapulu sultan malları 50,550 dönüm (s.201) olarak belirlenmişken, Kıbrıs Evkaf  Dairesi’nin eski müdürlerinden Ahmet Sami’nin saptamalarının 322,109 dönüm (s.202) olarak çıkması açıklanması gereken büyük bir çelişki oluşturmaktadır.

            Altan’a göre, “1878’den 1914’e ve 1923’lü yıllara kadar İngilizler, tapu ve mesaha konularında teknik olarak ileri teknolojiler uygulamış olmalarına karşın; miri, metruk, mevat ve vakıf arazilerin dağıtımında iki toplum arasında eşit davranmamalarından ötürü istikrarlı bir tapu ve mesaha ortamını bir türlü oluşturamamışlardır.” (s.405)

            Altan, 1928-31 yıllarındaki ekonomik bunalım dönemi için “Rum zenginleri, Türk köylüsünü borçlandırma yarışı içindeydiler. Hatta karısını, kızını Türk ağaların kucağına atıp karşılığında toprak alan Rumlar da vardı” değerlendirmesini yapmakta (s.434) ve şunları yazmaktadır:

            “Bir yandan mecburi satışlarla, bir yandan da hali arazinin işbaşındaki Rumlarla İngilizlerin el çabukluğu ile Rumlara ve kiliseye devredilmesi 1934 yılına kadar büyük çapta toprakların Rum mülkiyetine geçme olanağını yarattı. Makarios, 1934’ten bu yana ve özellikle Türk toplumunun da bilinçlenmeye başladığı 1931 isyanından sonra tedhiş eylemleriyle Enosis naralarının ayyuka çıktığı süre içinde, Türklerden Rumlara üzerinde durmaya değer bir mal geçmediğini biliyordu. Bundan dolayı 1934 yılı kayıtlarının esas alınmasını önermesi, iyi bir araştırmaya dayanmaktadır. Ama İngiliz döneminin tapu kayıtlarının da geçerli olamıyacağı, tam ve kesin olmadığı, bu alanda araştırmalar yapmış görevli İngiliz uzmanlarının diğer sayfalarda sizlere sunduğumuz raporları ve itiraflar ışığında açığa çıkmıştır. Makarios’un bu taktiği de geçerliliğini yitirmiştir.” (s.434)

            Mustafa Haşim Altan’ın iddialarına göre, Kıbrıs’taki Türk malları konusunda hiçbir belge doğruları yansıtmamaktadır, ama kendisi de, bize 4 ciltlik belgeler yığını içinde güvenilir bir liste sunamamaktadır.

 

GÜVENİLİR KAYITLARA GEÇİŞ

            Bilindiği gibi, Kıbrıs adası toprağının bilimsel olarak ölçülüp tapulanması işlemine ilk defa İngiliz sömürge yönetimi tarafından 1909 yılında başlanmış ve 1929’da sonuçlandırılmıştır. Böylece bütün Kıbrıs arazisinin ne kadarının devlete, ne kadarının özel kişilere ait olduğu kayıtlara geçirilmiş oldu. Tapu belgelerinde bir arazinin kime ait olduğu, o kişinin adresi, arazinin numarası ve dönüm olarak büyüklüğünün miktarı bu şekilde saptanmış oldu.

            1929 yılından başlayarak, sahip değiştiren bütün arazilerin devir işlemleri, Tapu ve Kadastro Dairesi kayıtlarında düzenli olarak belgelenmiştir. Resmi kayıtlara göre, 1929’dan 1977’ye kadar geçen 50 yıla yakın süre içinde, Kıbrıs Rum mallarında 38.461 dönümlük bir artış olurken, Kıbrıs Türk malları da 95.141 dönüm artış göstermiştir. (Bkz. Certain Facts about Cyprus Problem, Nicosia, June 1977, s.11)

 

TARIMSAL ARAZİDE ÖZEL MÜLKİYET

            Bu ilk sayımdan ayrı olarak, yine İngiliz sömürge döneminde, biri 1946 yılında, diğeri de 1960’da olmak üzere iki defa nüfus ve tarım sayımı yapılmış ve bu sayımlar esnasında kişilerin sahip oldukları tarımsal arazi miktarları da kaydedilmiştir. 1946 yılındaki sayım, İngiliz uzman A.D.Percival ve Kıbrıslı Türk yardımcısı A.P.Celâlettin’in gözetiminde yapılmıştı. Kıbrıs’taki tarımsal araziye ilişkin özel mülkiyet beyanlarını gösteren bu iki sayımın sonuçları şöyledir: (Kaynak: Cyprus Today, Vol.12, November-December 1974, No.6, s.35)

 

Mal sahibi               1946 sayımı       Özel mülkiyet     1960 sayımı     Özel mülkiyet

                                (dönüm)                 yüzdesi            (dönüm)              yüzdesi

Rumlar                    2.593.800                 79.9             2.502.441               78.3

Türkler                       593.200                 18.3                652.486               20.4

Diğerleri                       59.000                   1.8                  42.821                 1.3

Toplam:                   3.246.000               100.0             3.197.748              100.0   

 

            Her iki sayımda da verilen rakamlar gayrı resmi olarak mal sahiplerinin beyanları olup, Tapu ve Kadastro Dairesi’nin resmi kayıtlarına dayanmamaktadır. Tarımsal amaçla kullanılmayan birçok dağlık arazi sayıma girmediğinden, icar nedeniyle toprağı kullananın adının yazılması, ya da vergi korkusu yüzünden, verilen rakamların çok veya az olması, bu bilgilerin güvenilirliğine gölge düşürmektedir. Ayrıca bu sayımlarda Kıbrıs Rum Ortodoks Kilisesi, Kıbrıs Türk Vakıf İdaresi ve diğer toplumsal kuruluşlara ait mülkiyetin kaydedilmediği de belirtilmelidir. İleride üzerine ev yapılacak araziler ile iskan bölgeleri arasında kalmış özel mülk de, tarımsal arazi tanımına girmediği için bu sayımlara dahil edilmemiştir. Nitekim gerek 1946, gerekse 1960 sayımında beyan edilen toplam özel mülkiyet, farklı sonuçlar vermektedir. Oysa Kıbrıs’taki toplam özel mülkiyet, her iki rakamdan fazla olup, tapu kayırlarına göre 5.067.572 dönümdür. (agy, s.33)

 

KIBRIS TÜRK LİDERLİĞİNİN ONAYI

            Haşim Altan, çalışmasında yer alan “Kıbrıs Türk toplumuna mali yardım öngörülmesi” başlıklı bölümde, 1959 Londra Konferansı ile kararlaştırılan tasarı metninin (U ekinde) bu başlık altında adanın son İngiliz Valisi Sir Hugh Foot ile Dr. Fazıl Küçük ve Rauf R.Denktaş arasında teati edilen yazışmalara ve varılan tasarı şeklindeki mutabakata yer vermektedir.

            Anlaşma metnine göre, Kıbrıs Koloni Hükümeti’ne ait olan tüm taşınmaz mallar, parafe edilen anlaşma uyarınca, kurulması öngörülen Kıbrıs Hükümeti’nin taşınmaz malları sayılacaktı. Vali’nin mektubuna göre, İngiltere Birleşik Krallığı, Kıbrıs Türk toplumuna, eğitim amaçları, Evkaf emlakinin kalkındırılması, kültürel ve benzeri gereksinimler ve amaçlar için kullanılmak üzere Kıbrıs Cumhuriyeti Anayasası ile kaim olacak Türk Cemaat Meclisi’nin yetki ve uhdesine 1,500,000 Kıbrıs Lirası yardımda bulunmayı kararlaştırdığını belirtmekteydi. (s.562)

            Vali Hugh Foot, mektubunun sonunda, Türk Cemaat Meclisi’nin yetki ve uhdesine verilecek bu para yardımı karşılığında Kıbrıs Türk delegelerinin onaylamasını istediği bir başka husus da şuydu:

            “Türk cemaati; Evkaf Yüksek Kurulu dahil, hiçbir suretle İngiltere Birleşik Krallığı veya Kıbrıs Koloni Hükümeti aleyhine mali konulara ilişkin dava açamayacak; kendilerinden mali istekte bulunamayacak; dolaylı veya dolaysız Kıbrıs Yönetimi veya Kıbrıs Cumhuriyeti bu bağlamda herhangi bir dava açamayacak, istekte bulunamayacaktır. Türk toplumu veya onun adına da olsa hiç kimse tarafından böyle bir dava açılamayacaktır.

            Kıbrıs Cumhuriyeti’nin kurulmasını onaylayan andlaşmaların dahi bu paragrafta ileri sürülen koşulları etkilememiş olacağı anlaşılmıştır.”

            Vali Sir Hugh Foot’un Türk delegelerine sunduğu bu denli ağır ve haksız talepler içeren “taahüt”ü ile, İngiltere Birleşik Krallığı’nın 1878’li yıllardan 1960’lı yıllara ulaşıncaya kadarki dönem içerisinde Kıbrıs Türk haklarına ve özellikle Türk mülkiyet haklarına yaptığı yasa dışı müdahalelerden kolayca ve ucuz bir şekilde sıyrılıp kurtulabilmeyi amaçlamış ve ne yazık ki başarmıştır.” (s.563)

            Bir başka deyişle, “Evkaf murahhaslarının ihmali neticesi” (s.686-7) elden çıkarılan Kıbrıs’taki Türk vakıf malları hakkındaki bütün hak iddialarına kesin bir son verilmiş oluyordu.

 

TOPRAK MÜLKİYETİNİN YAPISINI VERİYORUZ

            Lefkoşa’nın Rum kesimindeki Tapu ve Kadastro Dairesi tarafından hazırlanan ve 1974 yılında yayımlanan bir rapor, Kıbrıs’taki toprak mülkiyeti ve yapısı hakkında ayrıntılı bilgi vermektedir. Büyük ölçekli kadastro planları üzerinde yapılan araştırma sonuçlarına göre, Kıbrıs adasının toplam arazisi 3.572 mil kare, yani 6.915.396 dönümdür. Bunun 954 mil karesi, yani 1.847.820 dönümü kişisel mülkiyete ait olmayan devlet ormanları, gölet, dere yatağı, yollar ve diğer özel mülkiyet dışı arazidir. Geriye kalan 2.618 mil kare veya 5.067.572 dönüm, özel mülkiyet arazisidir. 99 mil karelik iki bölgenin de Egemen İngiliz Üs toprağı olarak Birleşik Krallığa ait olduğunu da hatırlatalım.

 

Açıklama                             Dönüm                   Bütün ada toprağına

                                                                            oranı (% olarak)

Rumlara ait mülkiyet          4.123.771                          59.6

Maronitlere ait                        48.239                            0.7

Ermenilere ait                         11.017                            0.2

diğer kişilere ait                      32.150                            0.5

-------------------------------------------------------------------------------------

Ara toplam                          4.215.117                           61.0

Türklere ait mülkiyet               852.455                          12.3

-------------------------------------------------------------------------------------

Toplam özel mülkiyet          5.067.572                           73.3

Orman, gölet, hali arazi       1.711.067                           24.7

Kasaba, köy yolları, dere

yatağı ve kamu kuruluşları

arazisi                                    136.753                              2.0

-------------------------------------------------------------------------------------

Toplam özel olmayan

mülkiyet                              1.847.820                             26.7

-------------------------------------------------------------------------------------

GENEL ADA TOPLAMI:  6.915.392                          100.0     

 

            Kilise ve Evkaf’a ait gayrı menkullere ilişkin bilgiler, bu tabloda özel olarak belirtilmemiştir. Bu konuda bulabildiğimiz yayımlanmış bilgiler şöyledir:

            Kilise mülkiyeti: 186.000 dönüm, Evkaf mülkiyeti: 23.522 dönüm (Bkz. George Karouzis: Land Ownership in Cyprus, Nicosia 1977, s.76-79) Birlikte 209.612 dönüm tutan bu arazinin, yukarıdaki tabloda yer alan toplam özel mülkiyet içinde değerlendirilmesi gerekir. (Bkz. Ahmet An, Kıbrıslı Türklerin toprak mülkiyeti ne kadar?, Yeni Çağ, 3 ve 10 Ağustos 1992)

           

SONUÇ

            1878 ile günümüz arasında el değiştiren Türk topraklarıyla ilgili sağlıklı veriler, ne yazık ki Mustafa Haşim Altan’ın 4 ciltlik “Kıbrıs’ta Türk Malları” adlı çalışmasında yer almamaktadır. Elden çıkarılan Türk Evkaf mallarıyla ilgili olarak yazılan propaganda amaçlı suçlamalar da inandırıcı değildir. Örneğin Altan, Vakıf Koloş Çiftliği arazilerinin bir takım entrikalarla Evkaf’ın elinden alındığını öne sürmektedir (s.737),  ama konuyla ilgili olarak 1891 yılında alınan bir mahkeme kararına göre, 12 yıl önce Lofu ve Erimi köylülerine yapılan satışların, Türkler tarafından onaylandığı bilinmektedir. (Bkz. İngiliz Yüksek Komiseri Sir Walter Sendall’ın, İngiliz Sömürgeler Bakanlığı Sekreteri Lord Knutsford’a gönderdiği 8 Ağustos 1892 tarihli mektup). Kaldı ki Altan’ın şu ifadeleri de, öteki satışlarda da yasadışı bir durumun olmadığını göstermektedir:

            “1944 sayılı yasanın 232. bölümü tahtında icareteyn vakıfları ve tahsisat vakıflarına el kondu ve Evkaf’ın uhdesinden çıkarıldı.” (s.567) “Çite Çiftliğini satan Evkaf’ın Türk delegesi İrfan Bey ile İngiliz delegedir.” (s.672). “Evkaf murahhaslarının ihmalleri olmuştur.” (s.686-687). “Afendrika Çiftliği, müruru zaman kisvesi altında Rumlara kaptırıldı.” (s.751). “Baf’taki çiftlikleri Nazım Bey’den usulsüzce satın aldılar.” (s.765) “Baf Evkaf vekili M.Arif karşı çıktı, ama Münir Bey malları sattı.” (s.779-780) “Maraş’taki Lala Mustafa Paşa ve Abdullah Paşa Vakıfları icareteyn olarak değerlendirildi ve mülkiyeti değişti.” (s.790)

            Resmi verilere göre, Kıbrıs’taki Türk mallarının toplam ada toprağı içindeki oranı %12.3 iken, Mustafa Haşim Altan, “ada toprağının %30’unu elinde bulunduran Türkler”in birçok malı Rumlara kaptırdığını öne sürmekte (s.946), Vakıflar İdaresi’nin bugünkü genel müdürü Taner Derviş de, “Bugün Kıbrıs’taki Türk malları yüzde 50 kadardır. Dolayısıyla bu yüzde 50’nin büyük bir kısmı mutlaka vakıf malıdır. Biz bunun çalışmasını yapıyoruz” diye konuşmaktadır. (Cumhuriyet, 10 Şubat 2002) Bilimsel bir çalışma ile yukarıda verdiğimiz bilgilerin aksi kanıtlanmadıkça, bütün bu iddialar inandırıcı olamayacaktır.

            Kaldı ki, 1974’deki savaşla çizilen taksim çizgisinin kuzeyinde kalan ve Kıbrıslı Türklere ait olmayan 2 milyon dönümlük toprak,  20 adet “eşdeğer kaynak paketi” halinde, gerek Türkiye’den Kıbrıs’a aktarılan nüfusa, gerekse Kıbrıslı Türklere haksız bir şekilde dağıtılarak, önemli mülkiyet sorunları yaratılmıştır. Yine Rum kaynaklarına göre (aktaran Kıbrıs, 28 Mart 2000), halen kuzey ve güneyde kalan mülkiyetin dökümü şöyledir:

    Malın sahibi                                          Kuzey                          Güney____    

Kıbrıslı Rum/Maronit(Ermeni           1,460,643 dönüm        2,722,324 dönüm

Kıbrıslı Türk                                       379,149 dönüm           473,306 dönüm

Başkaları                                                5,935 dönüm          

Devlet arazisi                                      559,602 dönüm           

            TC Milli Güvenlik Kurulu’nun kararı uyarınca, TC Bakanlar Kurulu’nun 20 Ekim 2000’de uygulamaya geçirdiği “Eylem Planı”nın 14. maddesine göre, KKTC’deki kadastro faaliyetlerinin 29 trilyon TL harcanarak 2003 yılına kadar tamamlanması öngörülmüş olup (Akşam, 23.Kasım 2001), adaya bu amaçla 15 kişilik bir ekip gönderilmiştir. Kıbrıs’ın tapulandırılması için hazırlanan raporda belirtildiğine göre, Kasım 2001’e kadar 15 bin 100 aileye tapu verilmiştir. Bu ailelerin 7 bin 576’sı Güney’den göçenler, 3 bin 779’u Türkiye’den göçenler, 3 bin 745’i de KKTC’de yerleşik bulunan ailelerdir. 1977 yılından beri sürdürülen mal dağıtma çalışmalarında, bu ailelerden 11 bin 950’sinin dosya işlemleri bitirilmiş olup, 2 bin 850 ailenin de dosya işlemleri sürmektedir. (Milliyet, 23 Kasım 2001)    

            Kıbrıs sorununun çözümlenmesi görüşmelerinde ise, toprak sorunu en yakıcı konu olarak gündemdeki yerini korumaktadır. Türk tarafı, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin konuyla ilgili olarak aldığı kararı uygulamamakta ısrar etmektedir. Masada önerilen ise, “fetih hakkı” uyarınca, iki taraf arasında “toprak sıfırlaması” yapılmasıdır.

 
(Kıbrıs’ta Sosyalist Gerçek, aylık dergi, Temmuz 2002, Sayı:75)

(Afrika gazetesi, 26 ve 27 Aralık 2002)

TARİHİMİZİN BİLİNMEYENLERİ BİZİ DÜŞÜNDÜRMELİ


 "Geç öne doğru yol göster Necati, Bağrımız yanıktır, su ver Necati"

M.NECATİ ÖZKAN (1899-1970)

Yazan : Ergin M.Birinci

Derleyen: Ahmet Necati Özkan

Denetleyen: İsmail Bozkurt (2. ciltte yer alan bazı bilgi yanlışlarının -ör. s.191,259 ve 272- denetleyicinin gözünden kaçtığına inanıyoruz.)

Necati Özkan Vakfı Yayınları, Lefkoşa.

Cilt:1, Ekim 1997, 352s.

Cilt:2, Temmuz 1998, 364s.

 
Kıbrıs Türklerinin dinsel toplumdan ulusal topluma geçiş sürecinde önemli katkıları bulunan Mısırlızade Mehmet Necati Özkan, ölümünden 3 ay önce, Mayıs 1970'de büyük oğlu Ahmet Necati Özkan'a şu vasiyette bulunmuş:

"Elindeki belge, bilgi, ses bandı, gazete ciltleri ve dosyaları, bir de şifahen anlattıklarımı bir araya getirip, ölümümden sonra hayatımla ilgili bir eser hazırlamak gereğini duyarsan, bunun ölümümden 25 yıl sonra gerçekleşmesini isterim." (Cilt:1, s.3)

Bu sürenin Ağustos 1995'de dolmasından sonra, yapılan çalışmaların ilk ürünü olarak Ekim 1997'de 1. cilt ve Temmuz 1998'de de 2. cilt yayımlandı. 3. ve 4. ciltlerin de gelecek yıl içinde yayımlanması planlanmış.  Kitapların basımını gerçekleştiren Necati Özkan Vakfı Mütevelli Heyeti'nin 1. cilde yazdığı önsözde şöyle deniyor:

"Toplum olma durumundan Devlet kurma aşamasına" ne yalnız Küçük'lerle, ne de yalnız Denktaş'larla geldik. Onlara gelinceye kadar önlerinde öyleleri var ki, tarihimizi onlarsız yazmaya heves edersek, bu tarih yanlış ve eksik yazılacaktır." (Cilt:1, s.10)

 
 NECATİ BEY İNGİLİZ'İN 50 YILLIK DENGE POLİTİKASINI ALT-ÜST ETMİŞTİ                 

1997'de kitap halinde yayımlanmış olan "Kıbrıs Türk Liderliğinin Oluşması (1900-1942)" başlıklı çalışmamızı hazırlarken, bizim de dikkatimizi çeken bir konu şuydu: Adada İngiliz sömürge yönetiminin başlamasından sonra, yıllarca adayı yönetmiş olan Kıbrıs Türklerinin bazı toplumsal hakları elinden alınmış veya kısıtlanmıştı. Ama bu hakların geri alınması için uzun yıllar zorlu bir mücadele verilmiş ve bu kavgada adları bugün unutturulmuş olan birçok kişilik sahibi insanımızın katkısı olmuştu.

Kavanin Meclisi'nde çoğunlukta olan Kıbrıslı Rumların siyasal isteklerinin kabul edilmemesi,  Evkaf'ın yönetiminin geri Türk toplumuna verilmesi, Müftü'müzün Türk toplumunca seçilmesi, Lise'ye İngiliz yerine Türk müdür atanması, çağdışı kalmış Şeriye Mahkemeleri yerine, çağdaş Aile Mahkemelerinin kurulması gibi talepler, 1920'li ve  1930'lu yıllarda Halkçı diye adlandırılan Türk milliyetçisi muhalif güçleri, Evkafçı  diye bilinen İngiliz yönetimi yanlıları karşısında bir araya toparlayabilmiş ve Halkçı Cephe, 1926'da Lefkoşa Belediye seçimleriyle Necati Özkan'a siyasal mücadelesindeki ilk başarıyı sağlarken, 15 Ekim 1930'da yapılan Kavanin Meclisi seçimlerinde de Evkafçıların güçlü ismi M.Münir'in yenilmesini sağlamıştı.

Zamanın İngiliz valisi Ronald Storrs, bu yeni durumu, daha sonra kaleme aldığı anılarında şöyle dile getirecekti:

"(Necati) saman kafalı bir adam olmasına rağmen, Kavanin Meclisi'nde sonuç alıcı olan belirleyici oya sahipti. Bu ise iktidarın dengesini tamamiyle bozmuştu." (Orientations, London 1943, s.501) "Bütün Rum üyeler, vergi artışı getireceği gerekçesiyle Gümrük Yasa Tasarısı'nı reddetmişlerdi. Oylama yapıldığı zaman katı bir cephe oluşmuştu ve 1880'lerin liberalizminin Sömürgenin belirleyici oyunu onun eline teslim ettiği küçük Türk -"bu 13. Rum üye", ırkının geleneksel düşmanlarıyla birlikte oy kullandı ve tasarı düştü." (agy, s.502)

Ergin Birinci'nin de vurguladığı gibi ,

"Halkın desteğini arkasında hisseden Necati Özkan'ın Kavanin Meclisi'ndeki kavgası ve cesur tavırları, İngiliz Sömürge Yönetimi'ni büyük ölçüde tedirgin etmeye başlamıştı. O kadar ki, Meclis'te Özkan'ın oyu "Denge Sağlayan Oy" durumuna gelmişti. Genç milletvekili, oyu ile hangi tarafa yönelirse, karar o  tarafın lehine çıkıyordu. Oysa bundan önceki dönemlerde, "Denge unsuru oylar" Meclis'e atama ile gelen İngiliz temsilcilerin oylarına bağlıydı. Bu arada Kavanin Meclisi'ne seçilen Türk temsilcilerin de özellikle İngiliz yanlısı olmasına büyük özen gösterilirdi. Meclis'te oylar eşit olduğu zaman ise Vali "Ayırt edici oy" hakkını kullanırdı.

Necati Özkan'ın Kavanin Meclisi'ne girmesi ile bu dengeler altüst olmuş, Sömürge Yönetimi'nin planları suya düşmüştü. Örneğin  28 Nisan 1930 günü Kavanin Meclisi'nde 1931 yılı bütçesi görüşülürken gümrük vergilerinin artırılması için sunulan yasa tasarısına Necati Özkan Rum üyelerle birlikte oy verince, tasarı reddedilmiş oldu.

Kavanin Meclis üyesi Necati Özkan, İngiliz Maarif Müdürü ile muavininin görevlerine son verilmesi ve yerlerine Rum mektepleri için bir Rum Müdür, Türk mektepleri için ise bir Türk Müdür atanması için, Ruım Kavanin azalarından Teofani Efendi ile de ortaklaşa bir takrir (önerge) imza ederek hükümete sunmuştu." (Cilt1, s.173)

Öte yandan, bir süreden beri Kıbrıs'taki Yunanistan ve Türkiye Konsolosları aracılığı ile körüklenen Yunan ve Türk milliyetçiliği, Türk kesiminde bu sonuçlara ulaşmış ve 1 Mayıs 1931'de Necati Özkan, kendi evinde Kıbrıs Türk Milli Kongresi'ni toplarken (Cilt:1, s.192 ve sonrası), Rum kesiminde de fanatik enosisçi milliyetçiler, 21 Ekim 1931'de Vali konağını yakarak, ayaklanmışlardı. Bunun üzerine, 12 Kasım 1931'de Kavanin Meclisi kapatılmış ve var olan kısıtlı anayasal düzen, askıya alınmıştı. Böylece Kıbrıs'ta hareketlenen siyasal yaşam, 1941 yılına kadar  tatil edilmiş oluyordu.                                                                       

Bize göre, "1931 Rum ayaklanması veya isyanı sadece Enosisçi Rumların bir eylemi olmayıp, dış kaynaklıdır ve muhtemelen İngiliz yönetiminin teşvikiyle gerçekleştirilmiştir. Gerek adada o sıralarda artan komünist faaliyetleri, gerekse Kavanin Meclisi'ndeki oylamalarda 1925'den beri ve 1930'dan sonra Necati Bey'in politikasıyla dengenin İngilizler aleyhine bozulmaya başlaması, bir Rum-Türk ortak cephesinin oluşmasının yaratacağı tehlikeler, İngiliz Sömürge Yönetimini veya merkez yönetimi, milliyetçi görünüm altında bu ayaklanmayı tezgahlamaya yöneltmiştir." (A.An, agy, s.182)

1931 olaylarına ilişkin birçok belgenin İngiliz arşivlerinde, olay tarihinden 100 yıl sonra, yani Ocak 2032'de açılmak üzere kapalı tutulması, bu kuşkularımızı doğrular niteliktedir.

Ne yazık ki şimdiye kadar yayımlanmış olan Necati Özkan ciltlerinde, 15 Kasım 1930 seçimlerinin sonuçları, bu açıdan herhangi bir değerlendirmeye tabi tutulmamıştır. Necati Özkan'ın Kavanin Meclisi'nde yaptığı konuşmalardan örneklere ise yer verilmemiştir. Rum gazeteleri ile siyasilerinden bazılarının  Türk-Rum işbirliği konusunda yapıcı bir tutum içinde olması (Bak. A.An, agy, s.95,98,112, 132) ve Necati'nin Rum Kavanin azası Hacıpavlu ile ortak seçim toplantıları yapması (agy, s. 134) gibi konular da Kıbrıslıların sömürge yönetimine karşı birliğini sağlayabilecek olan önemli siyasal gelişmelerdendi. Konusunun Kıbrıs olacağı açıklanan 3. ciltte bu hususlara da değinilmesini bekliyeceğiz.

Söz gazetesinde (5 ve 9 Haziran 1937) yayımlanan Necati Özkan'ın "Muhtar İdareye Meylimizin Hakiki Sebepleri Nelerdir?" başlıklı iki makalesi (Cilt:2, s.103-107), Necati Özkan'ın rakiplerinden Dr.Fazıl Küçük'ün daha sonra istismar ettiği bir husus olmakla beraber, bugün bile ilgi ile okunabilmektedir.

Özkan'ın K.T.Kurumları Federasyonu'nun kurulmasına ve çalışmalarına karşı çıkma nedenlerini örnekleyen "Anavatan Hakikatı Bilmelidir" ve "Ortaokullarımız Bir Bütündür"  makaleleri  (agy, s.174 ve 178) günümüze kadar etkileri olan bazı politikaların ipuçlarını vermektedir.

Padişah'ın Kıbrıs'taki jurnalcıları (Cilt:1, s.40), Halkçı yazarların Dr.Eyyüb Necmeddin'le olan tartışmaları da, çok ilginç konuları oluşturmaktadır. (Cilt:1, s.123,165,201-205)

 
GEÇMİŞİMİZDEKİ TABULAR YIKILMALI

Necati Özkan kitaplarının yazarı Ergin Birinci, 1. cildin başlangıcında "Şimdiye kadar hep aynı filmi seyrettik" başlığı altında şöyle yazmaktadır:

"Elbette ki Türkiye'deki bazı siyasi partilerin, askeri kanattaki bazı çıkar çevrelerinin ve Türkiye'nin Kıbrıs'taki bazı temsilcilerinin; 1950'li yıllardan itibaren Kıbrıslı işbirlikçileri ile birlikte Kıbrıs Türk demokrasisine yaptıkları müdahaleler, yalnız Kıbrıs Türk toplumunun değil, Türkiye Cumhuriyeti'nin de hep zarar hanesine işlenmiştir. Ancak gerek Türkiye'de, gerekse Kıbrıs'ta "Çok sesliliğin" giderek önem kazanması karşısında, umarız bu tabular yıkılacak ve Kıbrıs Türk demokrasisi hakkı olan yere gelecektir." (s.12)

Necati Özkan'ın kişiliğinde temsil edilen Kıbrıs Türk halk muhalefetinin, başta Dr.Fazıl Küçük olmak üzere, onun ardılları tarafından nasıl dümura uğratıldığı, yılların toplumsal mücadelelerinin nasıl birkaç kişinin hanesine yazıldığı ve ulaşılan bu tek sesliliğin nelere mal olduğu, Türkiye'deki siyasetin KıbrısTürkleri tarafından burada da taklit edilmemesi için uzağı görebilen bazı siyasilerimiz tarafından yıllarca önce yapılan yerinde uyarıların nasıl da haklı çıktığı vb konular, tarihçilerimiz tarafından tekrar tekrar araştırılıp, yazılmalıdır.

1. ciltte Necati Özkan'ın tarih sevgisinden söz edilirken şöyle denmektedir:

"Necati Özkan tarih anlatmak kadar, tarih yazmayı da denemiş, ne yazık ki Kıbrıs'ı  köy köy dolaşarak hazırladığı notlar, evinin yakılması sonucu kül olup gitmiştir. Yaşamının son döneminde banda okuduğu notlarında, çocukluk ve öğrencilik dönemindeki Kıbrıs'taki durumdan uzun uzadıya söz etmektedir." (s.37)

Bu banddan aktarılan ve 2. ciltte yer alan "Kıbrıs'ta Türk Sanatları ve Sanatkarları" başlıklı bölüm (s.28-30) ile "1918 yılına kadar Lefkoşa'daki ilkokullar"dan söz eden bölüm (s.125-127) bize çok değerli bilgiler vermektedir. 4. ciltte, banda alınmış bu anıların bütününün yayımlanacağını umarız.

Necati Özkan'ın mücadelesini anlatan 4 ciltlik bu çalışmanın tamamlanmasıyla, geçmişimizi ve günümüzü değerlendirmek açısından çok yararlı bilgi ve belgelere kavuşmuş olacağız. Bu vesileyle, başta Ergin Birinci olmak üzere, emeği geçen herkesi kutlar, yeni çalışmalara ivme kazandırmasını dileriz.

(Kıbrıslı Türkün Sesi dergisi, Eylül 1998, Sayı:37)  

GEÇMİŞİMİZİN BİLİNMEYENLERİ AYDINLANDIKÇA...

Tarihimizin bilinmeyenlerini araştırıp ortaya çıkarmak amacıyla başlatılan yayın çalışmaları, Kıbrıs Türk toplumunun bugün içine sürüklendiği çıkmazı aydınlatmada çok yararlı olmaktadır. Ama karşı propaganda uzmanları da, kendi siyasal düşünce çizgilerinin savunmasına geçerek, çeşitli anı ve belgeleri yayımlamaya başlamışlardır. Bu çok da iyi olmaktadır.

Cumhurbaşkanlığı Sarayı çalışanlarından Aydın Akkurt, 1996 yılında yayımladığı "Bir İhanetin Belgeseli: Dr.İhsan Ali" başlıklı kitapçıktan (103s.) sonra, şimdi de "Yakın Mücadele Tarihimizin Bilinmeyen Yönleri ve "Yorgacis'in Casusları" adlı kitabı yayımladı. (Ekim 1998, 447s.) Kitabın, Rauf R.Denktaş'ın "Hatıralar"ını yayımlayan İstanbul'daki Boğaziçi Yayınları tarafından basılmış olması yanında, Akkurt'un kullandığı belgelerin büyük bir kısmının, Denktaş Bey'in kişisel arşivinden alınmış olması (Örneğin s.210-228, 254-260, 260-235, s.320-325 vd), Akkurt imzalı yayınlara onun da önemli katkılarda bulunduğunu göstermektedir.

Kitap bu bağlamda, Rauf Denktaş'ın 1964 yılından başlattığı "Hatıralar"ının, henüz yayımlanmamış olan 1960-1962 yıllarını kapsayan bir bölümü niteliğindedir. 1960 yılındaki siyasal gelişmeler, liderlik çevresindeki muhalefet, ayrılıklar ve seçim kavgaları, Kıbrıs Cumhuriyetinin kurulması ve onu destekleyen Cumhuriyet gazetesinin yayınları, bu gazetenin yazarlarına karşı olanların eylemlerinden örnekler, zamanın TC Büyükelçisi Emin Dirvana ile Kıbrıs Türk Cemaat Meclisi Başkanı Rauf Denktaş'ın ters düştüğü konular aktarılmakta ve Ahmet Gürkan ile Ayhan Hikmet'in "faili meçhul" cinayetlere kurban gitmeleri ardından oluşturulan "Tahkikat Komisyonu"nun çalışmalarına yer verilmektedir.

Bize göre bu kitap, "Yakın Mücadele Tarihimizin Bilinmeyen Yönleri" konusunda önemli bazı belgeleri gün ışığına çıkarmakla yararlı olmuş, fakat kitabın kapağına da alınmış olan "Yorgacis'in Casusları"nın,  "destabilizasyon" yaratmak isteyen Rum gizli örgütleri eliyle öldürtüldüğü iddialarında yeterince inandırıcı olamamıştır.

Kitapta, zamanın Rum İçişleri Bakanı Yorgacis'in Komisyon önünde verdiği ifadede Gürkan ile Ayhan'dan "ajanlarımdılar" diye bahsettiği yazılmasına karşın (s.374), bu konuda da yeterli ve inandırıcı kanıt verilememiştir. Bu iddianın doğru olduğu bir an kabul edilse bile, herhalde Mehmet Ali Pamir için de aynı iddialar öne sürülemez.

Yazar Akkurt casus aramaya pek meraklı ise, önce, Glafkos Kleridis'in anılarında sözünü ettiği ve topladığı bilgileri ülke dışında, döviz karşılığında Kıbrıs Cumhuriyeti'nin Enformasyon Servisi'ne aktaran "Bay Denktaş'a yakın bir kişi"nin kim olduğunu araştırmalıdır. (Cyprus: My Deposition, Nicosia 1989, Vol:1, s.221)

 

PAMİR'İN SÖYLEDİKLERİ

O yıllarda, Kıbrıs'taki TC Büyükelçiliğinde Türk hükümetinin Enformasyon Servisleri Müdürü ve aynı zamanda Türk Büyükelçiliğinin basın ateşesi olan Mehmet Ali Pamir, Bayraktar ve Ömeriye camilerinde patlatılan bombalarla Aykasyano Mektebinin yakılmaya teşebbüsü gibi "destabilizasyon olayları" ile ilgili olarak, kitapta bize şu bilgileri vermektedir:

"Aldığımız gizli raporlar, bu işi Türklerin yaptığını göstermektedir. Gaye, bu işi Rumların yaptığı zehabını verip, hadise çıkartmaktı. Bombaları koyanların, camideki elektrik teşkilatını bilmeleri icap eder...Yorgacis'e cevap verip, bu işi Türklerin yapmalarına imkan ve ihtimal olmadığını bildireceğiz. Suç, Türklerdedir. Fakat yoldaki, sokaktaki Türkler suçsuzdur. Onları teskin etmeliyiz...Bombaları Türklerin koyduğunu biliyoruz. Ve bunu yapanlar da fanatiklerdir."

Pamir, cemaatlararası çarpışma isteyen fanatiklerin başında gelen kişinin adını açıklamakta ve olayları bu kişinin yaptırdığından emin olduklarını belirterek, "Fakat, bunu inkar etmek mecburiyetindeyiz." demekteydi. (s.373)

Tahkikat Komisyonu'nun 24 Mayıs 1962 tarihli 15. oturumunda, tutanaklardan aktarılan ve Gürkan'ın eşi İsmet'in verdiği bilgilere göre, kocası, öldürülmeden önce, hayatının tehlikede olduğunu ve korktuğunu söylemekte, sık sık tehdit mektupları aldığını belirterek, kendisini kimin ölümle tehdit ettiğini açıklamaktaydı. (s.424)

 

EMİN DİRVANA'NIN TANIKLIĞI

"Kıbrıs'ta Fırtınalı Yıllar (1942-1962)" başlıklı kitabımızda konu ile ilgili olarak, bu dönemde, İngiliz-Amerikan taksim planları doğrultusunda yapılan kışkırtma eylemleri ve demokrat Kıbrıslı Türklerin bunlara karşı tepkileri konusunda ayrıntılı bilgilerin ve belgelerin yer aldığını anımsatmak istiyoruz. Bu kitabın ekinde verdiğimiz "Türkiye'nin Kıbrıs'taki ilk büyükelçisi Emin Dirvana, taksimcileri nasıl teşhir etmişti?" başlıklı bölümde yer alan Dirvana'nın yanıt mektuplarında ortaya serilen gerçekler de henüz çürütülememiştir.

Kaldı ki 1960-63 döneminde yapılan uyarılara kulak tıkandığını yazanlar, hala daha kendilerinin haklı olduğundan söz etmektedirler. Bu durumda, yazılan senaryoların yazarının kim olduğu ve kimler tarafından sahnelendiğine ilişkin kuşkular da giderek kesinlik kazanmaktadır.

 

"ÖNLEYİCİ TEDBİRLER" ALMAK!

Kitapta yer alan ve Rauf R.Denktaş tarafından  Ömer Sami Coşar'a yazılmış olan 18 Aralık 1961 tarihli mektubun bir yerinde şöyle denmektedir:

"Üç tane insan aramızda sınıf mücadelesi yaratmak peşinde. Durum çok vahimdir. Çünkü kimlerden geldiğini bildiğimiz bu darbeyi önleyici tedbirler alamıyoruz. Halkın ekseriyeti bizim kim ve ne olduğumuzu bilmekle beraber devamlı akıtılan zehir tesir sahasını genişletmektedir. Muhalefet adı altında Muzaffer Gürkan, Ayhan Hikmet ve Baf'lı İhsan Ali gibi insanların teşviki ile pupa yelken halkı zehirlemek kampanyasında, biz de içten beşbin parça...Doktor'u çekemeyenler, Burhanlar, v.s gruplaşmakta..." (s.326)

Dr.Fazıl Küçük, 1958'de taksim aleyhtarı demokrat Kıbrıslı Türklere karşı "alınan tedbirleri", "fevkalede ahval günlerinde bazı nahoş hadiselerin zuhur ettiği" (s.194) şeklinde nitelendirmekteyse de, fanatik olan kimileri, bu dönemde toplumlararası düşmanlık tohumlarını eken kanlı saldırıları, "1958'de bu, iki cemaatın çarpışmasını icap ettiren bir şekil almış" (s.216) diye savunabilmekte ve "bugünkü durumu temin etmek için çalışmış olanlar kötülenmiş, muhalefet süsü altında ve "Sefaretin tasvibi ile neşredilmiştir" rengine bürünerek, 1958 mücadelesini idame edenler ve ettirenler resmen kepaze edilmiştir" diye yazabilmektedir. (s.323) 

 

ÖZKER YAŞIN'IN ŞİİRSEL TANIKLIĞI

Ulusal konulu şiirleriyle tanınan Kıbrıslı Türk şair ve gazeteci Özker Yaşın da, Ekim 1998'de İstanbul'da bastırdığı "Yüreğimin Yarısı Sende" başlıklı "Son Şiirler" kitabının, "Kıbrıs'ta Geçen Yıllar" adını verdiği bölümünde, bu acılı döneme ilişkin görüşlerini, aradan 40 yıl geçtikten sonra, nihayet  şiirleştirmiş bulunuyor. Konumuzla ilgili şiirlerinden alıntılar vererek, bu kitabın da okunmasını salık veririz: 

"Birçok Türk emekçiyi/ Vurup öldürdüler boş yere...1958 yılında/ Bir felaket rüzgarı/ Estirildi adamızda./ Yüzyıllar boyunca/ Bu topraklarda dostça yaşayan/ Türkleri ve Rumları/ Düşman ettiler birbirlerine...(Komünist Avı, s.51) 

"Zavallı Yahya, gazeteye/ "Sendikadan istifa ettim" diye/ İlan verdiği günün gecesinde/ Öldürüldü bir otel odasında...Kimi bir süre saklanıp/ Bilinmeyen yerlerde/ Postu deldirmemeye çalıştı/ Tetikçilere.../ Ve sonunda/ Usanıp gizlenmekten/ Çoluk çocuklarıyla birlikte/ Kaçıp gittiler memleketten.../ Uzun sözün kısası/ Gazeteye ilan vermiyenler/ Kaçmayı beceremeyenler/ "Beni vatanımdan kimse ayıramaz" diyenler/ Haksız baskıya, kaba kuvvete direnenler,/ Kurşunlandı...(Kıbrıslı Vatan Hainleri, s.56-57)

"İşte bu Fazıl Önder'i/ O güleç yüzlü insanı,/ O kitap meraklısı adamı, Nazım'ı çok sevip okuduğundan/ Ve yıllarca kayıtlı olduğu sendikadan/ Bir sebep yokken istifa etmeyi/ Onursuz bir davranış saydığından,/ Kurşunladılar dükkanının önünde/ Teşkilatın tetikçileri/ Hiç acımadan!.." (Fazıl Önder'in Hikayesi, s.61)

"Pire Kemal Çetesi'nin silahı/ Kaba kuvvetti./ Pire Kemal Çetesi'nin görevi/ Rumdan mal alanı/ Dövmek ve süründürmekti...Ve yazık ki iş kapanmazdı/Yediğiniz onur kırıcı dayak ile./ Bir gün sonra adınız yayınlanırdı/ NACAK Gazetesi'nin ön sayfasındaki/ "Vatan hainleri" listesinde...(Pire Kemal Çetesi veya Türk'ten Türk'e Kampanyası, s.63-64)

Avukat Ayhan Hikmet/ Uyurken öldürüldü/ Karısının yanında./ Avukat Ahmet Gürkan/ Kurşunlandı evinin önüne park ettiği/ Arabasının koltuğunda./ Ahmet'in çocuğu yoktu./ Ayhan ise bir kız bir oğlan/ İki çocuk bıraktı ardında.../ Ve bu korkunç cinayetlerin/ Katillerinin kim olduğunu/ Şimdiye kadar nedense/ Öğrenemedi hiç kimse...(Ayhan Hikmet ile Ahmet Gürkan adında iki avukatın öldürülme hikayesi, s.71)

"Hatta bir ara Nacak yazarlarının/ "Avukatları Rumlar öldürdü" diye/ Bir kuyruklu yalan uydurup/ Vatandaşı kandırmaya çalıştıkları/ Gel gör ki bu kuyruklu yalana/ Kimsenin inanmadığı/ Biliniyor./ ...Yazık ki kapandıkları güne kadar/ 23 Nisan 1962 gecesi öldürülen/ O iki Türk avukatı/ Mezarlarında bile/ Rahat bırakmadı/ Nacak'ı çıkaranlar./ "Mezardan gelen sesler" diye/ İri puntolarla başlıklar atıp/ Ayhan ile Ahmet'in/ Rumlar adına çalışan/ "İki müthiş ajan"/ Olduğunu duyurdular. /Ve vatan hainlerinin peşlerini/ Ölmüş olsalar bile/ Yine de bırakmayacaklarını/ Açıkladılar...Demek ki Kutlu Adalı'nın adı da/ Yazılacaktı bundan sonra, / Kıbrıs'ta "düşüncelerinden dolayı" / Öldürülen gazeteciler arasına.../ .../ Bana kalırsa/ Kutlu'nun katili veya katilleri/ Asla bulunamazlar!../ Bu cinayeti kim mi işledi/ Elbette: ONLAR!../ Bu cennet gibi adayı, /Cehennem yapanlar! Dostluğu, kardeşliği, huzuru/ Dinamitleyip yıkanlar!/ Kıbrıs'a bir gün barış gelirse/ Çıkarları bozulacak olanlar!.." (Kutlu Adalı'nın Hikayesi, s.79)

(Kıbrıslı, Aralık 1998, Sayı:40 ve Kıbrıs’ta Sosyalist Gerçek, Aralık 1998, Sayı:35)

 

FADIL BEY'İN "HATIRALAR"I

             Doğu Akdeniz Üniversitesi Kıbrıs Araştırmaları Merkezi Yayınlarının 11. kitabı olarak basılan avukat ve kültür-siyaset adamı Fadıl Niyazi Korkut (1887-1975)'un "Hatıralar"ı, Harid Fedai ve Mustafa H.Altan tarafından yayıma hazırlanmış. 165 sayfalık kitap, 4 bölümden oluşmakta: 1. Aile çevresi, 2. Hatıralarım, 3. İngiliz idaresinde toplum davalarımız, 4. Kıbrıs tarihinden monografiler.

            1939 yılında kaleme alınmış olan "Aile çevresi" adlı bölüm dışında kalanların, 1963 yılı sonrasında kaleme alındığı belirtilmekte. Hatıralar bölümünün sonunda Harid Fedai tarafından hazırlanan ve gerek Osmanlıca kelimelerin anlamı, gerekse "Hatıralar"da değinilen konulara ilişkin 417 tane açıklama yer almış. Kitap, "Aile fotoğrafları" ve "Dizin" ile son buluyor.

            Ne yazık ki orijinal elyazmalarının bazı sayfaları eksik olduğu için, bunlar kitaba alınamamış ve bu eksik sayfalar belirtilmiş: "Köse Kadı-Evkaf Davası" başlığı altında s.17, 18, 19; "İmamın afaroz edilmesi" başlığı altında s. 29; "İngiliz idaresinde toplum davalarımız" başlığı altında  s.26; "Birinci Cihan Harbinin Kıbrıs'taki tepkileri" başlığı altında s.197-212. Kitabın 108. sayfasının baş kısmında da anlaşılan bir bölüm dizgiden kaçtığı için, eksik basılmış.

            Harid Fedai'nin kitaba yazdığı "Önsöz"de belirttiğine göre, bu kitaba alınan yazılardan "Aile çevresi" adlı ilk bölüm, Fadıl Bey'in kardeşi Ahmet Raik Çağlar'ın kızı Pervin Adataş'tan, "Hatıralarım" ve "İngiliz idaresinde toplum davalarımız" bölümleri de Fadıl Bey'in evlatlarından Argun Korkut'tan alınmış. O nedenle olsa gerek, kitap "Dolun Ali Riza, Argun F.Korkut ve Niyazi F.Korkut'a saygılar sevgilerle" diye bu evlatlarına ithaf edilmiş. Oysa ki Fadıl Bey'in bir evladı daha var ve onun adı da Aysel Ezel Nuri. Aysel Hanım'dan da bazı aile resimleri alınarak, onun adı da listeye eklenebilir ve dışta kalmaması sağlanabilirdi.

            Bilindiği gibi, 1887 yılında doğan Fadıl Niyazi Korkut, genç bir tapu memuru iken, ilk evliliğini eczacı Münir Bey'in kardeşi olan Aktar İzzet Ağa'nın kızı Nafia Hanım ile 1916'da yapmış (evlilik resmi için bkz. Ortam 28.8.1990) ve bu evlilikten Dolun Hanım dünyaya gelmişti. Nafia Hanım'dan ayrıldıktan sonra, Şayan Hanım'dan 1930 yılında Argun Bey'in dünyaya geldiği bilinmektedir. Yaşamının geriye kalan büyük bir bölümünü, Minareliköylü Emine Hanım ile yaptığı evlilikle geçiren Fadıl Bey'in bu ikinci evliliğinden de,  sonradan avukat ve yargıç olan Niyazi Korkut ile Türk Bankası emekli memurlarından ikinci kızı Aysel dünyaya geldi. Fadıl Bey uzun yıllar sürecek mutlu bir beraberliği Emine Hanım ile yakalayabilmişti. Ama nedense bu bilgilere, "Önsöz"de yer verilmemiş.

            Diğer bölümlerin nereden sağlandığı hakkında bilgi verilmiş olmasına karşın, "Kıbrıs tarihinden monografiler" adlı bölüm hakkında herhangi bir bilgi verilmemiş. Gerçi bu bölüm içinde yer alan bazı başlıkların işlendiği başka yazılar, Fadıl Bey tarafından daha önce de yazılarak yayımlanmış, ama bu metinlerin onlardan farklı olduğunu saptamış bulunuyoruz. Örneğin Avukat Fadıl Korkut, Kıbrıs Türk Müzesi Müdürü Cevdet Çağdaş tarafından 1965 yılında Lefkoşa'da yayımlanan "Kıbrısta Türk Devri Eserleri" başlıklı kitap için hazırladığı ve ilk kez burada  (s.17-20) yayımlanan, fakat bilahare 1967 yılında Kıbrıs Türk Müzesi Yayını olarak basılan "Taş Eserler Bölümündeki Kitabelerden Seçme Örnekler" başlıklı broşürde de aynen verilen "Kıbrıs'ta Türk Sanatı" başlıklı makalesinde (s.4-7), bize Kıbrıs'taki Osmanlı döneminde uygulanan sanat dalları ile ilgili ilginç bilgiler aktarmaktaydı. Fadıl Bey, 1945 yılında çıkardığı Yankı gazetesinde de "Geçmişten bir yaprak" başlığı altında "Kıbrıs'ta eski Türk sanatları", "Eski konaklarda yaşam", "Eski Ramazanlar" gibi makalelerini yayımlamıştı. 1949 yılında Hürsöz gazetesinde de "Kıbrıs'ın tarihi simalarından Müftü Hilmi" adlı bir monografisi yayımlanmıştı. Yaptığımız karşılaştırmada, aynı adlı/konulu bazı metinlerin içeriğinin farklı olduğunu belirledik.

            Öte yandan Mustafa H.Altan, 1986 yılında yayımladığı "Belgelerle Kıbrıs Türk Vakıflar Tarihi" adlı 2 ciltlik çalışmasında, Fadıl Niyazi Korkut'un "1928 Kıbrıs Evkafı Fermanı Kanunisi" ile ilgili görüşlerini (Cilt:2, s.730-732) ve "1931 Milli Kongresi'nin Evkaf'la ilgili kararı"nı aktarırken (s.733), Fadıl Bey'in kendi el yazısıyla kaleme aldığı bazı notlardan yararlandığını belirtmekteydi. Fotokopileri aynen aktarılan el yazması bu sayfaların (s.37,32,38,39,40,41,42) kaynağı, 734. sayfadaki 245 numaralı dipnotta  "Milli Arşiv, KATAK Belgeleri, Avukat Fadıl Korkut (Özel Notlar)" olarak verilmekteydi.   Gençlik, Spor ve Kültür İşleri Dairesi tarafından yayımlanan "Kaynak-Kültür ve Araştırma Dergisi"nin Mart 1977 tarihli 2. sayısında yer alan Mehmet Rifat imzalı ve "Kıbrıs'ta Siyasi Türk Partileri ve Kurumları" adlı makalede, "Bk. Kıbrıs Türk Milli Arşivi, A.2/24-41, Sh.3, Fadıl Korkut'un Hatıratı'ndan" diye kaydedilen kaynağa atıfta bulunularak, "1930 yılında üyelik seçimleri yapılacağı ilan edildiği zaman, gençlerin desteği önderliğinde Necati Mısırlızade, Milli Cephe Partisini kurmuştur" denmekte ve ondan sonra gelen 10, 11 ve 12 numaralı dipnotlarda bu "Hatırat"tan yararlanılarak, seçimle ilgili bazı bilgiler verilmekteydi. (s.44)

            Yukarıda sözü edilen "Milli Arşiv"deki "Hatırat"taki bu bilgiler, Harid Fedai'nin Fadıl Bey'in yakınlarından elde ederek Mustafa H.Altan ile birlikte yayıma hazırladığı "Hatırat"ında yer almamaktadır. Milli Arşiv'in de müdürü olan Haşim Altan acaba bu bilgileri neden kitaba almamıştır? Arşiv'de bir de KATAK Dosyası'nın varlığı bilindiğine göre, 1943 yılında kurulan KATAK'ın ilk yöneticileri arasında yer alan Fadıl Bey'in bu konuda "Hatırat"ında yazdığı bilgiler (bkz. agy, dipnot 13, s.46), neden kitaba alınmamış ve "Hatıralar", "1931 İsyanı'nın tepkileri" adlı bölümü ile bitirilmiştir? Bunlar aydınlatılması gereken konulardır.      

            23 Şubat 1981 tarihli Olay dergisinde yayımlanmış olan "Türk Toplumunun Bitmeyen Mücadelesi" başlıklı imzasız bir yazıda, Fadıl Bey'in yaşamöyküsü verilirken, onunla ilgili olarak, "Halen Milli Arşiv'de saklanan "Evkaf Mücadelemiz" ve "Müftülüğün Kıbrıs Türklerine Geçmesi" gibi siyasi eserleri hazırladı" denmekteydi. Bu eserler nerededir ve Milli Arşiv Müdürü, bunları da neden bu kitapla birlikte yayımlamamıştır?

            Bu arada Avukat Fadıl Korkut, "31 Mart 1947 tarihinde Kıbrıs'ta Mevcut Türk Kurumları Namına Ekselans Valiye Takdim Edilen Ariza" adı verilen broşürde yer alan ve kendisi tarafından kaleme alınmış olan "Hükümetten Talep Edilen Haklarımız" başlığı altındaki bölümleri, ayrı ayrı Hürsöz Basımevi'nde bastırıp yayımlamıştı. Örneğin, "Hükümetteki Haklarımızdan -1- Müftülük", "Haklarımızdan 2ncisi: Evkaf",  "Üçüncüsü Okullarımız" gibi. Bu önemli belgeler de kitaba alınabilirdi.

            Ama onun "Hatıralar"ı, yayımlanmış bu haliyle bile bizler için, eşsiz bir kaynak oluşturmaktadır. 1890'lı yıllardan başlayarak, 1930'ların başına kadar geçen dönem içerisinde Kıbrıslı Türklerin siyasal, sosyal ve  kültürel yaşamına ilişkin çok ilginç ve değerli gözlemler, bilgiler ve anılar burada okuyucuya sunulmaktadır. Gün ışığına çıkmasında yardımcı olan her iki araştırmacıyı da yürekten kutlarız. Kitabın ileriki baskılarında sözü edilen eksikliklerin giderilmesini diliyoruz.  

            1950'li yılların ortalarına kadar kızı Dolun Hanım'ın eşi Fevzi Ali Riza'nın Hürsöz gazetesinde ara sıra olsa da makaleleri yayımlanan Avukat Fadıl Niyazi Korkut, 1955 olayları ardından basından da uzaklaştı. Fadıl Bey'i, 28 Ocak 1975 tarihinde 88 yaşında iken kaybettik. Babamın Mecidiye Sokağındaki işyeri nedeniyle bu "yaşayan tarih"le komşuluk etme, tanışma ve onun zengin kültüründen, henüz daha lise öğrencisi iken, bir gazetenin açtığı bilgi yarışması nedeniyle yararlanma olanağı bulduğum için de kendimi mutlu saymaktayım. Fadıl Bey'in "Hatıralar"ını okuyup, okutmayı, tarih bilincimizi geliştirmek isteyen herkes için bir yurtseverlik görevi olarak addetmekteyim. Kıbrıslı Türklerin 1900'lerin başındaki yaşamının ayrıntıları bilinmeden, günümüzdeki yaşamı anlaşılamayacaktır.    

(Kıbrıs gazetesi, 19 Temmuz 2000)