KIBRIS’TA FEDERALİZM ÜZERİNE DÜŞÜNCELER

Kıbrıs sorununun çözümü için 1974 sonra­sında benimsenmiş olan Türk tezi “federasyon” olmasına rağmen, kurulması öngörülen “Kıbrıs Federal Cumhuriyeti’nin yapısı ve işleyişi hak­kında, ne yazık ki bugüne kadar ne siyasal par­tilerimiz, ne de konuyla ilgili görünen kişi veya kuruluşlarımız ayrıntılı bilimsel çalışmalar yap­mamışlardır.

İzleyebildiğimiz kadarıyla Kıbrıs Türk basınında yayımlanmış bu konudaki ilk yazı, Ortam gazetesinde (20-21 Aralık 1984) çıkan “Kıbrıs’ta birlik yolu konfederal değil, federal devletten geçer-Ertan Yüksel” başlıklı değerlendirmedir. Daha sonra çıkan (22-23-24 Ocak 1985) “Kıbrıs’ta federal çözüm” başlıklı üç yazıda da konu genişletilerek, Kıbrıs’ta federalizmin başarılı olması için dikkat edilmesi ge­reken bazı ilkelere değinilmişti.

         28 Kasıın-6 Aralık 1985 tarihleri arasında Kıbrıs Türk-Alman Kültür Derneği’nin düzenle­diği 2. Alman Haftası çerçevesinde “federa­lizm” konusu yeniden gündeme getirilerek, tar­tışılmış, kamuoyunu aydınlatıcı bildiriler sunul­muştu. Bildirilerin konuları şöyleydi: Federal Almanya ve dünyadaki federal sistemlerin tarih ve kültürü (Prof. Vural Ülkü), Federal Almanya ve dünyadaki federal sistemler (Oktay Feridun), Kıbrıs uyuşmazlığındaki iki tarafın federal bir çözüme yaklaşımları (Zaim Necatigil), 1955-1984 yılları arasında Kıbrıs’ta federalist unsur­lar (Uwe Werner).

Yine Ertan Yüksel tarafından hazırlanan “Kıbrıs’ın taksimi kastedilerek federasyon tezi­nin Türk görüşü olarak ilk defa öne sürülüşü ve Sovyetler Birliği’nin federasyon anlayışı” başlıklı belgesel derleme ise, Söz dergisinin 17 Ocak 1986 tarihli sayısından itibaren 6 hafta süreyle yayımlanmış ve bu konudaki yanılgı ve doğruları yeniden vurgulamıştı.

            Son olarak Yeni Düzen gazetesinde çıkan gazeteci Sevgül Uludağ’ın bir dizi röportajında “Federal Cumhuriyetin ekonomik yönleri” (3-10 Mayıs 1988) ile “Federal Cumhuriyette çalışma yaşamı” (13-20 Haziran 1988) konularında ba­zı kişi ve örgüt temsilcilerinin görüşleri kamu­oyuna aktarılmıştır.

Aynı gazetede, Denktaş’ın ekonomi danış­manı Ahmet Aker’in görüşleri 19-23 Ağustos 1988 tarihlerinde verilirken, bazı işadamlarının görüşleri de 22-27 Ağustos 1988’de yayımlanmıştır. Bir başka yazı dizisi, 24-28 Eylül 1988 tarihlerinde Kıbrıs Postası’nda çıkan Ahmet An tarafından hazırlanmış “Federal Çözüm hakkın­da Rum basını ne diyor?” başlıklı yazılardı. İs­met Kotak da aynı gazetede, 20-23 Mayıs 1989 arasında 4 günlük bir dizi ile Kıbrıslı siyasal lider­lerin Prag buluşmasına ilişkin kendi izlenimleri­ni yayımladı.

SİYASAL PARTİLER BU KONUDA SUSKUN

Fakat şimdiye kadar Kıbrıs Federal Cumhu­riyetinin kurulması halinde devlet yapısının nasıl çalışacağı, federal devlet yurttaşlarının günlük siyasal yaşamda federalizmi nasıl hissedecekleri hakkında, en azından federalizmi be­nimsediğini savunan siyasal partilerimiz tarafın­dan bile herhangi bir aydınlatma ve propaganda kampanyasının açılmamış olması düşündürücü­dür. Hedeflenen siyasal çözümün devletlerarası federalizm, yani konfederasyon mu, yoksa tek devlet içinde federalizm, yani federasyon mu olduğu konusunda görüşler açıklıkla dile getiril­memiştir. Herkes federalizmi kendisine göre yorumlamakta, ama federal bir Kıbrıs Cumhuri­yeti oluşturulacağına göre, federalizmin ne olup ne olmadığı kamuoyunda nedense tartışama­maktadır. Bu da büyük ölçüde, gerek iktidar, gerekse muhalefet partilerimizin politika biliminin ilkeleri çerçevesinde çalışmamaları ve gü­nübirlik politikalarla yetinmelerinden kaynaklan­maktadır. Böyle olunca da aşağıda yazılı soruların yanıtlanması, siyasal partiler dışında, bu konuyla ilgilenen kişilere ve kuruluşlara kalmak­tadır:

Federal devlet şekli Kıbrıs’ta niçin kabul edilmiştir, bu konuda tarihsel gelişim nasıl ol­muştur? Bu devlet şeklinden yana olanlarla, kar­şı duranların gerekçeleri nelerdir? Anayasa hukuku açısından Kıbrıs Federal Cumhuriyeti dev­letinin zorunlu kurumları neler olmalıdır? Federal devlet ile eyaletler arasında devletin görevleri nasıl bölüşülecektir? Merkezi hükümet ile eyalet hükümetleri hangi alanlarda birlikte hareket et­melidir? Federal Meclis nedir, görevleri nelerdir, nasıl çalışır? Politik partilerin Federal Meclis karşısındaki durumları, bu meclisin politik ka­rar süreçlerindeki etkinliği nedir? Federal ve eya­let hükümetlerinin politikaları birbirine destek mi, köstek mi olacaktır? Vergi yükümlülerinin verdikleri paralar üzerinde hangisi daha çok söz hakkına sahiptir? Hangi hükümet, ne tip mali kaynaklara sahip olacak, kim kimden hangi nok­tada mali yönden bağımsız davranabilecektir?

EGEMENLİK MERKEZİ FEDERAL HÜKÜMETTE

Soruları daha da uzatmak mümkün. Görüle­ceği gibi “partimiz iki bölgeli federal devletten yanadır” tekerlemesini yinelemek ile bu ve ben­zeri sorulara yanıt bulmak arasında da, politika bilimi açısından dağlar kadar fark vardır. En sol­da görünen Cumhuriyetçi Türk Partisi’nin bile Federal Kıbrıs Cumhuriyeti’nin kuzey ve güney eyaletlerinde ayrı egemenlik hakkından söz et­mesi, federalizmden bu partinin ne anladığını göstermekte; CTP’nin, resmi çizginin paraleline düşerek, federasyon derken konfederasyon is­temlerine kaydığına işaret etmektedir. Oysa ki federal bir devlette egemenlik merkezi federal devlete ait olup, eyalet yönetimleri arasında bö­lüşülen devlet gücü olmaktadır.

O halde Federal Kıbrıs Cumhuriyeti’nin ana­yasasında şu ibareler yer alacaktır: “Devlet şekli cumhuriyet olup, Federal Kıbrıs Cumhuriyeti iki bölgeden meydana gelen bir birliktir. Kuzey ve güneyde oluşan her iki eyalet de, Federal Kıbrıs cumhuriyetinin devlet toprağıdır. Merkezi federal devlet yanında, kuzeydeki eyaletin ayrı, güneydeki eyaletin ayrı yönetimleri olacaktır. Gerek federal, gerekse eyalet yönetimlerinin temsili parlamenter hükümetleri olacak ve yöneticiler, yurttaşlar tarafından doğrudan doğruya yapılacak seçimlerle belirlenecektir.”

            “Kuzeydeki hava ve deniz limanlarından biz, güneydekilerinden de onlar sorumlu olacaktır” görüşü, federal devlet ilkesiyle bağdaşmamaktadır. Bu konfederal yapıda vardır. Oysa federal devlette, ülkeye uçak veya vapurla girişte denetim, iki üniformalı görevli tarafından yapılır. Federal görevli giriş yapanın pasaportuna bakarken, eyalet görevlisi gümrüğe bildirecek eşya var mı, yok mu, onu sorar. Giriş kapısında hem eyaletin amblemi, hem de federal devletin amblemi olmalıdır.

FEDERAL MECLİS - EYALET MECLİSLERİ

Federal devletlerin en belirgin özelliği, ülkenin tümü ile ilgili sorunların tartışıldığı, kararların alındığı Federal bir Meclis ile eyalete yöne­lik yerel sorunların tartışıldığı Eyalet Meclisle­rinin bulunmasıdır. Merkezi federal devletin siya­sal ilkeleri, federal anayasada belirtilmektedir. İnsan haklarına saygı, özgürlük ve eşitlik yanında, temsiliyetçi demokrasi, hukuk ve sos­yal devlet ilkelerine, federal devlet ilkelerine saygı, anayasada düzenlenmiştir.

        Federal Kıbrıs Cumhuriyeti anayasasında be­lirtilecek olan federasyonun iki eyaletliliği, yasamada birlikte hareket ediş, değiştirilemez un­surlar olmalıdır. Hatta anayasa yürürlükte olduğu sürece, Federal Mecliste anayasayı değiştirmek için gerekli üçte iki çoğunluk bile, bu federal yapı ve örgütleri değiştirememelidir.

İKİ BÖLGELİLİK İKİ DEVLETLİLİK DEĞİLDİR

İki bölgeliliği, iki devletlilik anlamında kulla­nan ve federalizmi kavramamış olan çevrelerin, yaratmak istediği kavram kargaşası ve karışıklı­ğına asla izin verilmemelidir. Federal Kıbrıs Cumhuriyeti, merkezi federal hükümet ile eyalet yönetimlerinin federasyonundan oluşan tek br devlet olacaktır. Eyaletlerin saptanan sınırlarını sonradan değiştirmek için hiçbir eyalet, başvu­ruda bulunmamalıdır. Ama bazen sınır düzeltme­leri, her iki eyaletin onayı ile yapılabilir. Hepsin­den önemlisi, Kıbrıs sorununda temel nedenler­den biri olan adanın tümüyle veya eyaletlerden herhangi birinin başka ülke ile birleşme talebi­nin sözkonusıı olamayacağı, bu konuda propa­ganda yapılamayacağı açıkça anayasaya yazılacaktır.

Eyalet yönetimlerinin bağlı olacağı anayasa­lar, Federal Anayasadan bağımsız ve ona ters düşmeyecek şekilde düzenlenecektir. Eyalet ana­yasaları, eyaletteki yasama, yürütme veya yargı işlemleri için temel oluşturacaktır. Her eyaletin bir meclisi ve bir hükümeti olacaktır. Eyalet hükümetinin bakanlarıyla bir başbakanı olacak­tır. Kendi yargı organlarına sahip eyalet yöne­timi ve eyalet meclisi, kendi kendine politik ka­rarlar ahr, ama bu, sadece kendi eyaletinin yasa­ma yetkisi alanına giren konulara ilişkindir. Bir ölçüde mali özerkliğe sahip olup, ek vergiler ko­yabilir, topladığı bu vergileri istediği gibi kulla­nabilir. Kendi eyaleti ile ilgili yasaları yapabildi­ği gibi, federal meclisin yaptığı yasaları da veto edebilmelidir. Ama bu arada, her iki eyaletin uyması gerekli temel hususlar şunlar olmalıdır: Eyalet yasaları, federal merkezi devletin cumhu­riyetçi, demokratik ve sosyal hukuk devleti ilke­lerine uyum göstermeli; federal yasaların eyalet­lerde de geçerli olması, eyaletin sorumluluğu al­tında olmalıdır.

FEDERAL ANAYASA, EYALET ANAYASASINDAN ÜSTÜNDÜR

Federalizmin düzenli olarak çalışabilmesi ve anayasal homojenlik için gereken federal ilkelerin ne olması konusuna gelince: Federal Merkezi hü­kümet, eyaletlerde anayasal düzenin güvence altı­na alınmasını sağlayacaktır. Federal Anayasa dai­ma eyalet anayasalarından önce gelir ve daha üs­tündür. Örneğin aile yasası veya trafik kuralları konularında, eyalet başka bir yasa yapamaz. Fe­deral hükümet, görevlerini yerine getirmeyen eyalet için bir görevli atayabilir ve ona emir verebilir. Bir eyalette, özgürlükler zedelenmiş ve demokratik düzen bozulmuşsa, federal hükümet, federal polis gücünü oraya göndererek, düzenin yeniden kurulmasını sağlar. Bunun nasıl yapılacağı yasalarla düzenlenir.

AYRILIK DEĞİL İŞBİRLİĞİ

Federal merkez ile eyaletler arasında karşılıklı güven ilişkilerinin geliştirilmesi çok önemlidir. İki eyalet arasında ayrılık değil, işbir­liği egemen olmalıdır. Federal Yüksek Mahkeme­nin Anayasa koruyuculuğu, bu güvenlik ilişkile­rinin geliştirilmesinde büyük bir rol oynar. Fede­ral Meclis eyaletlere, eyaletler de Federal Meclise dostça yaklaşmalı, yapıcı davranmalıdır. Federal Anayasa Mahkemesi, ülkede federal barışın ko­ruyucusu olacaktır. Federal Meclis ile eyaletler arasııdaki tartışmalı konular, Federal Anayasa Mahkemesinde incelenecektir. Böylece şüpheli durumlarda haklı taraf ortaya çıkarılacaktır.

Devletin görev ve sorumluluklarının bölüşü­mü bir başka önemli konudur. Devletin görevleri hem federal hükümet, hem de eyalet hükümetle­ri tarafından ciddiye alınarak uygulanmalıdır. Bu görevler şöyle özetlenebilir: Dışa karşı ülkeyi korumak, içte güvenliğin sağlanması için yasalar çıkarmak, devletin gücünü ülkenin her yerinde göstermek, eğitim ve öğretim için çabalarda bu­lunmak, sağlık, yaşlılık, konut gibi sosyal devlet ilkelerinden doğan anayasal sorumlulukları yerine getirmek vb.

Federal devletin özelliklerinden biri de, eya­letlerin uluslararası ilişkiler, dış politika ve askeri alanlardaki egemenlik haklarının aşırı ölçüde kı­sıtlanmış olmasıdır. Bir başka deyişle, eyalet hükümetlerinin diğer devletlere karşı, devletler hu­kukuna göre egemenlikleri yoktur. Dış politika ve savunma konuları, merkezi federal hükümete aittir. Bu nedenle eyalet hükümetlerinin dışişle­ri ve savunma bakanları yoktur. Eyalet meclis­leri bu konularla uğraşmaz, yasa çıkaramaz. Bu politikalarla ilgili sorunları tartışamaz ve açıklama yapamaz. Bir istisna olarak dış ülkelerle anlaş­ma yapabilir, ama bu anlaşma, federal hükümet tarafından onaylanmak zorundadır. Bu bir kültür anlaşması (örneğin TV yayını) veya denizin te­mizliği ile ilgili bir anlaşıma ise öteki eyaletin oluru gerekebilir, ya da öteki eyaletin çıkarlarım zedelememesine özen gösterilir.

Federalizmde kültürel çeşitlilik doğaldır. Tiyatro, müze, ki­taplık ve anıtlar farklıdır. Radyo ve televizyon yayınları, basın, dil farkı yüzünden ayrıdır. Ama federal devlet başkanı veya bir eyaletin bir bakanı bu yayın organlarından halka seslenebilir, fede­ral ya da eyalet mahkemelerinin kararları halka okunabilir. Ekonomi, din, spor, işçi, sosyal ko­nularda federal ve eyalet örgütleri kurulabilir.

Her iki eylette veya tek bir eyalette etkinlik ya­pan siyasal partiler olabilir. Federal Mecliste par­tinin eyalet grupları birleşerek daha etkin çalış­malarda bulunabileceklerdir. Federal devletin or­ganlarına yapılacak seçimler ülke çapında yapıl­malı, federal hükümet oluşturulunca eyalet temsilcilerine yer verilmeli, tek eyaletten oluşturul­mamalıdır. Eyalet seçimlerinin sonuçları, federal veya eyalet meclisinin yapısını değiştirebilir.

            Federalizmde devletin yasama yetkilerinin “sadece federal meclise ait olanlar” ve “sadece eyalet meclisine ait olanlar” diye bölüşümü ana­yasada açıkça belirtilmektedir. Örneğin dışiş­leri, savunma, sivil savunma, yurttaşlık, pasaport, para ve parasal konular, gümrük ve dış ticaret, fe­deral karayolları, havayolları, denizyolları, PTT hizmetleri konuları sadece federal meclise aittir. Federal meclis, yüksek okullar, avcılık, doğanın korunması ve çevre bakımı, toprak dağıtımı ve düzenlenmesi, ikametgah ve kimlik işleri ile ilgili çerçeve yasaları yapabilir. Sadece eyalet meclisi­ne ait konular arasında kültür, eyalet polisi, eya­lete yönelik eğitim ve sağlık sorunları sayılabilir. Yurttaşlık hakları, ceza yasası, gösteri-topiantı hakları, yabancıların ikameti, nükleer enerji gibi konularda çelişkili yasalar yapılabilir. Farklı politikalar sonucu doğacak olan farklı yasalar, pek büyük farklılıklara yol açmalıdır.

FEDERALİZMİN ALEYHİNE OLAN HUSUSLAR

Yukarıda da görüldüğü gibi federalizmin aieyhine işleyen bazı hususlar vardır: En başta geleni, merkez yöneticileri ile eyalet yöneticile­rinin farklı yeteneklere sahip olmaları yüzünden, ülkedeki yaşam koşullarının her yerde aynı dü­zeyde olmasının sağlanamamasıdır. Böylece sos­yal destek görme, her iki eyalette de aynı olma­yabilir. Böylelikle ekonomik, sosyal, kültürel ve siyasal alanda farklı sonuçlar doğabilir. Kaldı ki halen Kıbrıs’ta federalizm öncesinde de durum, bütün ağırlığıyla kendisini kuzey bölgesinde his­settirmektedir.

Siyasal kararlar alınırken federal ve eyalet yöneticileri, birbirlerinin görüşlerine saygı göstermelidir. Çelişki halinde uzlaşma, mutlaka sağlanmalıdır. Devlet görüşünün ne olduğu konu­sunda kuşku uyandırılmamalı, politikliğinin azalmasına yol açılmamalıdır.

Federalizm, pahalı bir devlet şeklidir, fazla parayı gerektirecektir. İki ayrı eyalet hükümeti ve meclisi yanında, federal hükümet, federal mec­lis ve federal yönetim organlarına ihtiyaç vardır. Politik karar alma süreci karmaşıktır. Gittikçe artırılan vergiler, federal düzenin yol açtığı har­camalar için yetersiz kalabilir. Federal politika çok güçlü ise, bazen eyaletlerin kendi politikala­rının belirginleşmesine engel olabilir.

FEDERALİZMİN LEYHİNE OLAN HUSUSLAR DAHA ÇOK

Bu eleştirilen yanlar dışında, federal devlet şeklinin leyhine olan hususlar çok daha fazladır. Özellikle ülke halkının birlik içinde davranma­sının zorunlu olduğu durumlarda, devletin birli­ğini güçlendirmede, federalizm çok yararlı ol­maktadır. Halkın politik katılımının artmasıyla, demokratik değerlerin gerçekleştirilmesi ve güç­lendirilmesi, halk yararına olanakların artması söz konusu oluyor. Yurttaşlar hem eyalet dü­zeyinde, hem de merkezi federal devlet düzeyin­de iki kez oy hakkını kullanır; eyalet düzeyinde­ki katılım, federal düzeyde daha da yükselir ve yurttaşın etkinliği artar. Modern çok partili dev­lette etkinliği azalmış olan yürütme, yasama ve yargıdaki yatay güçler dağılımı, federal devlette­ki dikey güç ayrımı ile daha da güçlendirilmektedir. Belli oranlarda güçleri sınırlandıran merkez ve eyalet yönetimleri, devletin görevlerinin yeri­ne getirilmesinde birlikte çalışmak zorundadır­lar. Böylece birbirlerini etkileme, denetleme ve iktidar gücünü kullanmada sınırlama yapabilirler. Bu şekilde federal devlette iktidar gücünün bölü­şümü ve sınırlandırılması sayesinde hukuk devle­ti güçlenmiş olur.

Federalizm, siyasal partilerin yarışmasını teş­vik eder, muhalefeti birleştirir ve olanaklarını iyileştirir. Hem merkezde, hem eyaletlerde siya­sal partilerin, parlamenter yönetimi güçlendir­mek için, kişisel ve yetenek özelliklerine göre seçmen sayılarını artırmaya zorlar. Federal Meclis ile Eyalet Meclislerindeki siyasal partilerin farklı çoğunluk oranları, Federal Meclisteki mu­halefet partilerinin bazı eyaletlerde hükümet ol­masını sağlarken, Federal Meclisteki hükü­met çoğunluğunu, o eyalette muhalefet yapma­ya zorlayabilir.

       Federal devlette politik önder kadrolara daha çok ihtiyaç vardır. Eyalet meclislerindeki demokrasi uygulaması ve parlamentarizmin ka­nıtlanması daha iyi gerçekleşir. Eyaletler, federal görevler için seçilecek yetenekli politik güçlerin yetiştiği yerlerdir. Aynı şekilde federal meclis de önde gelen politika adamlarının yetişmesinde rol oynar. Politik kadroların bu dolaşımı, devlet görevlerinin yerine getirilmesini ve iktidar deği­şikliklerinde pürüzlerin çıkmamasını sağlar. Üniter sisteme kıyasla federalizmde eyaletler, kendi alanlarında yeni politik fikirleri geliştirip uygula­ma olanağına sahiptirler. Federal hükümeti veya Meclisi belli politik konularda uyarabilirler. Bu Merkezin, eyaletleri uyarması şeklinde de olabi­lir. Karşılıklı deneyim alış-verişi ile toplumsal ilerleme sağlanabilir.

Federalizm, siyasal partilerin sıkı içdüzenlerini gevşetir ve partisel demokrasiyi güçlendirir. Eyaletlerdeki yönetim çerçevesinde siyasal parti­ler, bölgesel özerklik ve kendi kendine yetme özelliklerini geliştirebilirler: İktidar veya muhale­fette denenmiş olan parti örgütü, parti merke­zine karşı değişik öneriler geliştirebilir. (Üniter devletteki yerel parti örgütleri için böyle birşey olası değildir.) Böylece hem parti programı, hem de partinin amaçları bu önerilerden yararla­nabilir.

Son olarak federalizm, birlik içinde çeşitli­liğe olanak sağlar. Kültürel çeşitlilik, kişisel özel­lik ve yerel karakterler korunarak geliştirilebilir ve kitlesel tek tiplikten uzaklaşılmış olur. Bu­nunla birlikte, ortaklık ve birlikteliğe saygı gös­terilir, tekdüzelik önlenir, yaşamın çeşitli alanla­rında çok çeşitliliğe ulaşılabilir.

ESAS KONU: İKTİDAR SORUNU

Toparlayacak olursak: Kıbrıs’ta federalizm uygulaması üzerinde düşünürken unutulmaması gereken en önemli nokta, burjuva federalizminin ulusal veya etnik gelişme sorunlarının çözü­münde bir araç olmadığıdır. Federalizm, daha çok siyasal iktidarın bölgesel yani eyalet yönetim düzeyinde uygulanmasının özgül bir şekli­dir. Eyaletler arasında var olan değişik politik tercihler ve sosyal-ekonomik-kültürel gelişme farklılıkları, merkezi federal devletin ve onu yönetecek siyasal iktidarın aşırı derecede merke­zileşmesiyle ve güçlü bir yapı sayesinde giderile­bilecektir.

Kıbrıs somutunda devlet ve iktidar sorununun çözümlenmesi, bir yandan adanın emperyalizmin ve yeni sömürgeciliğin etkilerin­den ve askeri üslerden arındırılmasına bağlı iken, öte yandan da ana sorun olan içteki milliyetler sorununun nasıl çözümleneceğine bağlı olduğu­dur. Ama yine de tayin edici faktörün, Kıbrıs’ta yaşayan iki ana etnik toplum arasındaki ulusal farklılıklar olmayıp, ülke içindeki ve uluslararası düzeydeki sınıf mücadelesi olduğunu vurgulamak gerekir.

Sorun, burjuva çevrelerin öne sürdüğü gibi, Kıbrıs’ta hangi toplumun hangisini yöneteceği sorunu değil, tüm ada yüzeyinde hangi sınıfın, iktidarı elinde bulunduracağı sorunu olarak or­taya çıkmaktadır.

Yararlanılan kaynak:

Der Föderalismus in der Bundesrepublik Deutschland, Informationen zur politischen Bildung, Heft: 204/1984. Bonn  
    

(İki toplumdan ilerici kişiler tarafından 24 Eylül 1989’da kurulmuş olan “Bağımsız ve Federal Kıbrıs için Temas Grubu”nun 10-11 Şubat 1990 tarihlerinde Lefkoşa’daki Ledra Palace Oteli’nde düzenlediği Üçüncü Toplantıya sunulan bu bildiri, 2 ve 3 Şubat 1990 tarihlerinde Yeni Düzen gazetesinde yayımlanmıştır.)

KONUMUZ ÇOCUK SAĞLIĞI (Söyleşi)

Hazırlayan: Sevgül Uludağ

Sağlık Köşemizin bu haftaki konuğu çocuk doktoru Dr. Ahmet Cavit. Ahmet Cavit sorularımızı yanıtlarken, özellikle reçe­tesiz ilaç satışından çocuk­ların ne tür bir zarara uğradığı üzerinde duruyor.

SORU: Sayın Ahmet Cavit bize ülkemizde çocuk has­talıklarının durumu hak­kında bilgi verir misiniz?

AHMET CAVİT: Gerçi ge­nel olarak sağlıklı olarak nitelendirebileceğimiz bir toplum yapısına sahibiz, ama yine de ülkemizde bel­li bazı çocuk hastalıkları görülmektedir. Bunların başında ishaller, üst solunum yolu enfeksiyonları gelir ki, bunlar bademcik iltihabı, farenjit dediğimiz en sık görülen hastalıklar. Üçüncü grup, özellikle Kıbrıs açısından önem kazanan Akdeniz anemisi denen talassemiya, dördün­cü grup kalp dahil bazı doğumsal anomaliler, bozukluklar. Gerçi bunların görünme sıklığı azdır, ama yine de saymak gerek. Bronşit-astma, çok sık ol­mamakla beraber, görülen diğer hastalıklardandır ve bir de diyabet.

SORU: Örneğin ishaller nerden kaynaklanıyor, su­lardan mı?

AHMET CAVİT: İshaller yenen besinlerdeki bakteri veya virüslerin sonucu olarak olabildiği gibi sık yenen besinlerin bünye tarafından kabul edilmemesi nedeniyle de olabilir, bileşimi o anki barsak durumuna uymayabilir.

SORU: İshaller çok yaygın mı?

AHMET CAVİT: Yaygınlığı hakkında birşey diyemeyeceğim, çünkü hastalar, ilk ishalde küçük bebekken doktora gelir, belli bir tedavi şeklini öğrenir, on­dan sonra ishal hallerinde kendi evde tedavi yaptığı için doktor tarafından ta­kibi biraz güç olur. Bazen bu uzun sürer, 2-3 gün sonra “çocuğuma bu per­hizi yapıyorum, bu ilacı veriyorum, geçmedi” di­yerek bize gelebilir. Bazen geç olur, su kaybı olur, hastaneye sevketmek gerekir, bazen de bizim öne­receğimiz şekilde tedavi ile 3 günde kapanabilir.

SORU: Bademcik iltihap­ları nerden kaynaklanır?

AHMET CAVİT: Genellik­le bakterilerin yolaçtığı durumlardır. Özellikle çocuğun ilk yaşlarında sıklıkla görülebilir, hatta bademciklerin bazen aşırı büyümesine bağlı, boğaz bademcikleri de büyüyüp adenoid dediğimiz bir du­ruma yolaçabilir ki, bazı hallerde bu adenoidlerin, yutak ve boğaz badem­ciklerinin alınması gereke­bilir. Bir diğer sorunlu durum, ailelerin reçetesiz ilaç alıp, direk eczaneden ilaç alıp, bu tür boğaz-bademcik enfeksiyonlarını doktor kontrolü olmadan, kendi başlarına tedavi et­meleridir. Bunun toplumu­za getirdiği en büyük so­run, belli bazı antibiyo­tik ve sülfanamit grubu dediğimiz ilaçlara karşı direnç oluşmasıdır.

SORU: Bağışıklık diyor­sunuz...

AHMET CAVİT: Evet, ki son zamanlarda yapılan boğaz kültürlerinin çoğunda, özellikle ailelerin  su gibi septrin, baktrim tipi ilaçlara karşı büyük direnç oluştuğu görülmektedir. Ampisilin de toplumda uzun süre kullanılmış bir ilaç olduğundan, ampisiline karşı direnç söz konusudur. Şimdi yeni kullanılan bazı antibiyotikler hassas ol­masına rağmen, zaman içinde onlara da belli bazı bakteri tiplerinde direnç görülmektedir. Bu da toplumumuzda genelde bak­teri florasına karşı müca­dele açısından çok olum­suz bir durumdur. Bu nedenle özellikle antibiyo­tiklerin reçetesiz olarak eczacılar tarafından satıl­ması ve doktor kontrolü olmadan kullanılması, bir an önce önlenmesi gereken sosyal ve tıbbi bir konudur.

SORU: Bu bağışıklık, di­renç olduğu zaman ne olu­yor?

AHMET CAVİT: O hasta­lık için düşünülen antibi­yotik verilmiş olmasına rağmen, 2-3 gün içinde ne ateş düşüyor, ne de söz konusu bölgede iltihapta bir gerileme görülüyor.

Çocuğun ateşi sürüp gidi­yor ve istenen iyileşme, ilk 3-5 gün içinde sağlanamı­yor. Bir de, tabii antibi­yotiklerin belli bir süre kullanılması zorunludur, en az 5 gün. Bazı aileler eczacıdan aldıkları antibi­yotiği 2-3 gün veriyorlar, sonra çocuğun ateşi düş­müştür deyip antibiyotiği kesiyorlar Bu nedenle za­man içinde belli bazı di­rençli bakteri tipleri üreyip, yeniden hastalığa yol açabiliyorlar.

SORU: Başka çocuk has­talıkları konusunda neler söylemek istersiniz?

AHMET CAVİT: Tabii ilk sorun talassemiyadır, toplumumuzda her ne ka­dar da bu konuda bir kuruluş varsa da, -Talassemiyalıları Koruma Derneği- sanırım yeterince bilimsel bir araştırma yapılmış değildir, gerçek yaygınlık oranı ve önlemler konusunda... Güney Kıbrıs’ta bu çok daha güçlü biçimde araştırılmıştır, oradan aldığımız istatistiklere göre, Kıbrıs nüfusu içinde %16 taşıyıcılık sözkonusudur. Bu da şu anlama geliyor: Her 150 doğumdan biri talassemiyalı doğabilir. Onlarda 1974’den bu yana test zorunlu hale getirilmiştir, bizde de 1980’de olmuştur. Böyle olmasına rağmen, halen Rum top­lumunda 600 kadar kişi talassemiyalıdır ve bizdeyse 200’ün üzerinde bir ra­kam var.

SORU: Çocuk ölümleri konusunda ne söyleyeceksiniz?

AHMET CAVİT: Bir top­lumda ana ve çocuk ölüm oranı, o toplumun kalkın­mışlığını gösterir. Bizde ne yazık ki, bu konuda sağlıklı istatistikler bulun­mamaktadır. Yani bilimsel olarak ifade edildiğinde, her bir canlı doğumda, kaç bebek 1 yaşına gele­ne dek ölür, bebek ölüm oranı bunu ifade eder. Kıbrıs’ta 1945’lerde bu oran binde 80 idi. 50’lere gelindiğinde binde 63 ve 1960’ta, binde 40 idi. Bu oran Rum toplumunda 1986’da binde 12’ye ka­dar düşürülebilmiştir. Türk toplumuyla ilgili olarak elimde farklı bilgi­ler var. Örneğin Sağlık Bakanı Dr. Erbilen, 1985 Ekim’inde televizyon­da yaptığı bir konuşmada bu oranın binde 16 oldu­ğunu kaydetmiştir. Fakat Sağlık Bakanlığı Müsteşarı Ayten Berkalp ise, bunun 11 olduğunu iddia etmiştir. Arada binde 5’lik bir fark olmasına rağmen, düşük sayılabilir.

SORU: Bu çocukların çok sağlıklı yetiştiğini mi gös­teriyor?

AHMET CAVİT: Bu bizde çocukların tam teşekküllü kliniklerde, özel veya devlet kliniklerinde çocu­ğunu gösterir. Gelişmekte olan ülkelerin büyük bir kısmında ya ebe doğumu olur, bundan ötürü bu ülkelerde anne veya çocuk, doğum anında ölebilir veya belli bazı temel çocuk hastalıklarına karşı ilk yaşta aşılama olmadığı için, çocuklar bilinen temel çocuk hastalıklarından, di­yelim ki kızamık, difteri, tetanoz, boğmaca, çocuk felci gibi hastalıklardan aşılanmadıkları için öle­bilirler. Bizde tüberküloz vakaları fazla yaygın olma­dığı için tüberküloz aşısı, doğumdan hemen sonra yapılmamaktadır. Ancak son dönemlerde, örneğin 1984 yılında 55 yeni tü­berküloz vakaları olmuştur Bu nedenle toplumda yeni tüberküloz taramalarıyla tüberküloz vakalarının art­ması halinde, bu vakaların anında tesbit edilip teda­visine gidilmesi veya aşının zorunlu hale geti­rilmesi düşünülebilir, ama sanırım şimdiki aşamada bunun zorunlu olmaması lazım.

SORU: Devlet ve özel sek­tör doktorları açısından çocukların muayene oranı nedir?

AHMET CAVİT: Örneğin devlet tarafından 1983’te bir yıl içinde 20,901 ço­cuk muayene edildi, 84’te ise 12,973 çocuk... Bu acaba çocukların daha az hastalandığına mı işaret eder, yoksa özel sektöre doğru bir kayış mı var­dır? Bunu bilemeyiz, çün­kü devlet sağlık istatistiklerimizde ne yazık ki özel sektörle ilgili hiçbir bilgi verilmemektedir. Hekim sayısı itibarıyla da orda, sağlıklı bilgi sözkonusu de­ğildir. Yine Sağlık Raporu’nda, sağlık müfettişle­rinin halkı aydınlatmak amacıyla 1,538 okul ziya­reti, 876 konferans, 928 halk kitle konferansından bahsedilmektedir. Bu kadar yüksek rakamlar gerçek midir? Şüpheyle karşılarım.

SORU: Çocuk doktorla­rının oranı nedir?

AHMET CAVİT: Devlet’te 10, dışarda 17 çocuk doktoru çalışmaktadır.

SORU: Bu sayı yeterli mi­dir?

AHMET CAVİT: Tabii yetersizdir. Her ne kadar da doktor enflasyonu var de­niyorsa da, bugün uz­manlık dallarında bile alt uzmanlık dalları söz­konusu olduğundan, ye­terli değildir. Örneğin çocukların sırf çocuk kalbi, sırf çocuk böbreği, sırf çocuk allerjileri konu­sunda alt-uzmanlaşma söz konusudur. Ne yazık ki ülkemizde, devlette böyle bir politika yok, bilakis onlar uzman hekimlerin fazla olduğunu ve pratis­yen hekim açığı olduğu iddiasındadırlar. Bu bana göre, kesinlikle yanlıştır, çünkü biz, toplum sağlığı açısından gelişmekte olan ülkelerle değil, Avrupa’yla kıyaslana­cak ve onların ortalama değerlerini alacak du­rumdayız ki pratisyen he­kimden çok, uzman heki­me ihtiyacımız vardır.

SORU: Reçetesiz ilaç satışı konusunda başka neler söyleyeceksiniz?

AHMET CAVİT: Örneğin güneyde bu durum çok sıkı tutulmuştur, reçe­tesiz antibiyotik satılan bir İngiliz turistte meyda­na gelen bir allerji nede­niyle, eczacı güneyde mahkemeye verilmiş ve 75 Kıbrıs Lirası ceza ödemiş, ayrıca 19 Kıbrıs Lirası da mahkeme masrafı ödemiştir. Bizim toplumda ne yazık ki bu, sözkonusu değil. Reçetesiz ilaçlar, antibiyotikler, uyuşturu­cular, rahatlıkla alınıp satılmaktadır, hatta belli bazı ilaçlar süper marketlerde bile eczacı kontrolü dışında satılmaktadır.

SORU: Niçin böyle olu­yor? İnsanlar neden dok­tor yerine eczacıya gidi­yor?

AHMET CAVİT: Birincisi, rahatlıkla eczacıdan reçe­tesiz ilacı alabildiği için doktoru devreden çıkartıp, “Zaten daha önce bana bu ilacı vermişti” diyerek, gi­dip aynı ilaçları alıyor. İkincisi, vizite ücretlerinin her ne kadar da Kıbrıs’ta Türkiye’dekine kıyasla dü­şük olmasına rağmen, -Türkiye’de bir vizite 5 bin, bizde hâlâ daha 3-4 bindir- doktor vizitesinden kurtulmak için direk gidip ecza­cıdan alıyor. Toplumun büyük bir kesimi sosyal sigortalı olmasına rağmen, ne yazık ki Sosyal Sigor­talar, özellikle çalışan kesime, sağlıklı bir sağlık hizmeti veremiyor. Eldeki istatistiklere göre, Sosyal Sigortalar ku­rumu, çalışanlardan, sağhk primi olarak yılda 800 milyon lira toplamakta ve bunun ancak 175 milyonunu sağlık amacıyla  har­camaktadır ki geriye kalan para atıl vaziyette durmak­tadır. Serbest Çalışan Hekimler Birliği’nin Sosyal Sigortalar kurumuna bir önerisi olmuştur: Sosyal si­gortalar hastalarının özel çalışan hekimler tarafın­dan da muayene edilip, devlete ödenen tedavi ücreti kadar aynı miktarın serbest çalışan hekimlere ödenmesi doğrultusunda.. Ne yazık ki bu önerimiz şimdiye kadar yanıtlanma­mıştır.

SORU: Bu parayla sizce ne yapılabilir?

AHMET CAVİT: İlk aşa­mada,  bana göre sağlık hizmetlerinin sosyalleşti­rilmesi düşünülebilir. Bu yapılmayacaksa, ilk aşama­da. Sosyal Sigortalar Kurumu’nun en azından kendi poliklinik veya hastanesini kurarak, sosyal sigortalı hastalara, istihdam edeceği, doktorlar aracılığıyla direk bir hizmet sunması akla gelebilir. Böyle bir kuruluş oluşturulacak olursa, bu da devlet hastanesini ilerde uzmanlaşmaya götürebilir ve daha ağır vakaların daha uzman ellerde tedavisi sağlanabilir.

(Yeni Düzen gazetesi, 20 Ocak 1987)

BAZI SORUŞTURMALARA VERİLEN YANITLARDAN

SINIRDA VURMA OLAYI ÜZERİNE

           “Bir süreden beri özellikle Lefkoşa’daki ateşkes hattı üzerinde çeşitli kışkırtmalar olmaktadır. Bu olaylar sonunda hem Türk, hem de Rum askerleri canlarını kaybetmekte, ya da yaralanmaktadır. Kıbrıs’ta adil, barışçı ve kalıcı bir çözüme varılmasını isteyen bir kişi olarak, toplumlararası gerginliğin tırmandırılmasına yönelik her türlü kışkırtma eylemlerinin karşısındayım. Her iki tarafta da barış istemeyen güçler vardır. Bu nedenle kışkırtma olaylarının gerçek sorumlularının ortaya çıkarılması, adamızda barışın ve dostluğun egemen olmasını isteyenlerin istemi olmalıdır. Son olayın, ölü bölgede yer almış olması nedeniyle, BM Barış Gücü Komutanlığı’nın yapacağı tarafsız soruşturmanın sonuçlarını beklemek gerekmektedir. Yine de bir kişinin ölmesine neden olan bu olayın sorumlularını kınıyorum.”

(“Ahmet An- Kültür Araştırmacısı” imzasıyla, Kıbrıs Postası, 13 Aralık 1988)

SANATÇILAR ÖRGÜTLENMELİ Mİ? 

Kültür-Sanat sayfası soruşturmasına katılanlar: Bülent Fevzioğu, Emin Çizenel, Cevdet Çağdaş, Nilgün Kozal, Fikret Demirağ, Mehmet Birinci, Ahmet An.

Örgütlenmek, ya da örgütlenmemek. İşte bütün mesele bu. Acı deneyimler yaşandı; bundan önceki örgütlenmeler başarısızlığa uğradı diye böyle bir sorun yok gibi davranmak ne derecede doğru olur? Acaba sanatçılar, kültür insanları ne düşünüyorlar. Bunu onlara sorduk:

Ahmet An: “Ne yazık ki sanatçı örgütleri uzun ömürlü olmadı...”

            “Kıbrıslı Türk sanatçılarının örgütlenmesi gerekli mi?” sorusunun yanıtını, “Evet gereklidir” şeklinde verebilirim. Bilindiği gibi herkes örgütlenmenin gerekliliğine inanmaktadır ve geçmişte de her dönem belli sanatçı grupları örgütlenmelere gitmişlerdir. Ne yazık ki bu sanatçı örgütleri uzun ömürlü olamamışlardır. Bu örgütlerin dağılmasında en büyük etken, yöneticilerinin, örgütledikleri arkadaşlarının genel çıkarları yerine, kendi kişisel çıkarlarını öne çıkartmaları olmuştur. Bir diğer etken, sanatçı örgütlerinin kuruluşunda ve çalışmalarında izlenen grupçu tavırlardır. Belli bir siyasal partinin güdümünde, sırf o siyasal partiye hizmet etmek için kurulan örgütler de, bir süre sonra kuruluş işlevlerini yitirdiğinden yok olmaktadırlar. O nedenle, eğer yeni bir sanatçı veya yazarlar örgütü kurulacaksa, demokratik bir şekilde kurulması ve çalışmalarında bölücü değil, birleştirici olması, belli kişilerin veya grupların değil, örgütlediği bütün üyelerin çıkarlarını savunmayı ilke edinmelidir, diyorum.”

(Yeni Düzen gazetesi, 4 Kasım 1989)

İngiliz Dönemi Yasaları’nda mevcut olan Telif Hakları Kanunu’nun Günümüzde Uygulanmaması Sanatçılar Arasında Tartışılıyor:

TELİF HAKKI SANATÇININ NAMUSUDUR. (Soruşturma: Sami Saygun)

Yanıtlayanlar: Fikret Demirağ (Şair), Şefika Durduran (Avukat), Kani Kanol (HAS-DER Sekreteri), Neşe Yaşın (Şair), Ahmet An (K. T. Sanatçı ve Yazarlar Birliği Yazmanı), Özden Serak (Ressam, Yazar), Mehmet Ulubatlı (Maraş Emek Tiyatrosu Başkanı, Ressam, Karikatürist) , Çetin Özen (Tiyatro Yönetmeni, Oyuncu), Acar Akalın (Müzisyen)

Ahmet An: “Üretenin Hakkı Ödenmelidir.”

        “Kıbrıs Türk toplumunda demokratik geleneklerin ve doğal ekonomik gelişmenin olmaması nedeniyle, toplumsal hayatın bütün alanlarında olduğu gibi, sanatsal ve düşünsel ürünler hak ettikleri değeri bulamamaktadırlar. Sömürge döneminde hükümet memurlarının yazdığı siyasal yazılar ve sanat eserleri basın organlarındaki hiçbir karşılık beklemeden “mücadele basınına hizmet” veya “eserimin yayınlanması” anlayışıyla yer alırken, 1963 sonrasının kapalı baskı döneminde “milli içerik” tekdüzeliğine saplanmıştır. Sağlam bir ekonomik altyapının kurulmadığı 1974 sonrasında da, parti basınına hizmet ve resmi politika dışına çıkamamanın getirdiği sığlıkla özgür üretime köstek vurulmuştur. Klasik arz-talep kuralının işlemediği, ya da arzın talepten fazla olduğu durumlarda, arz edilen ürünün değer karşılığı düşer veya hiç olmaz. Radyo ve basını, çağdaş demokratik kurallara göre çalışmayan küçücük toplumumuzda, nitelikli düşün ve sanat eserlerinin değer bulması için, örgütlü ve kararlı bir mücadele verilmesi kaçınılmazdır. Demokratik ve ekonomik yapılar çağdaşlaştığı oranda, telif haklarının da özlenen içeriğe kavuşacağına inanıyorum. Korsanlık ve yasadışılık, siyasal iktidara yaranmak için beleş yazıcılık terkedilirken, nitelikli eserlere sahip çıkma, onlara hak ettikleri değeri verme ve bu yolda mücadele verenlerin örgütlü dayanışması öne çıkarılmalıdır, yoksa telif hakları mücadelesi ilerletilemez. Yerli üretim teşvik edilip, korunmalı, üretenin hakkı mutlaka ödenmelidir.”

(Yeni Düzen gazetesi, 1 Nisan 1991)

LEFKOŞA’DAKİ KUMARCILAR HANI’NIN ADI NEREDEN GELİYOR?

Araştırma: Ahmet An

1.Türkiyeli araştırmacı Doç.Dr.Gönül Öney’in 1969 yılında hazırladığı “Lefkoşa’da Büyük Han ve Kumarcılar Hanı” adlı bildiride şöyle denmektedir:

       “Büyük Han yakınında Kumarcılar veya Humbaracılar hanı, Büyük Hanın daha ufak ve sade bir örneğidir. 16. asır sonlarında inşa edilen hanın kati inşa tarihi bilinmez. İngiliz idaresi zamanında restore edilmiştir.” (Milletlerarası Birinci Kıbrıs Tetkikleri Kongresi, (14-19 Nisan 1969, Türk Heyeti Tebliğleri, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayını:36, Ankara 1971, s.274)

2. Humbara, Farsça bir kelimedir. Bir çeşit top olup, demirden veya tunçtan dökülmüş, içi boş ve yuvarlak olarak yapılan ve içine patlayıcı maddeler konarak düşmana atılan bir savaş aletidir. Humbarayı kullanan askere, humbaracı, humbaracıların bağlı bulundukları teşkilata da Humbaracı Ocağı denirdi. Humbaracı Ocağı’nda üç çeşit humbaracı bulunurdu:

           1. Cebeci ocağından olanlar, daha çok humbara yapımı ile uğraşırlar ve humbara atmak gerekirse, elle atarlardı.

           2. Topçu ocağından olanlar, havan toplarıyla humbara atarlardı.

           3. Kalelerde bulunan humbaracılar.

       Cebeci ve Topçu ocaklarına bağlı olan humbaracılar ulufeliydiler. Bunlar İstanbul’daki kışlalarında kalırlardı. Kaledekilerse zeamet ve tımarlı idiler. Zaman zaman İstanbul’a gelerek bilgilerini artırırlar, savaş olduğu zaman yerlerine dönerlerdi. (Bkz. Meydan Larousse Büyük Lugat ve Ansiklopedi, Cilt:6, İstanbul, 1971, s.51)

3.Kıbrıslı Türk araştırmacı yazar Haşmet M. Gürkan, Lefkoşa’nın Asmaaltı meydanında yer alan Kumarcılar Hanı ile ilgili olarak bize şu bilgileri vermektedir:

         “Lefkoşa’nın Büyük Han’dan sonra gelen en eski ve büyük hanıdır. 17. yüzyıl sonlarında yapıldığı tahmin olunan bir hanın bir bölümünün Latin dönemlerinden kalma bir yapıya ait olduğu kuşkusuzdur. Girişteki bir kemerli kapıyla Yavuz Sultan Selim Sokağına bakan duvarın bir bölümünün mimari stil ve taş işçiliğindeki farklılıktan bellidir ki, bu husus. “Kumarcılar” adının “Kumbaracılar” adından gelmiş olması da muhtemeldir. Bilindiği gibi kumbara bir tür el bombasıydı ve Osmanlı ordusunda “Kumbaracılar” diye bir sınıf vardı. 1881 tarihli bir Lefkoşa haritasında bu hanın “Kuchuk Khan” (Küçük Han= diye adlandırılmış olması dikkati çeker. Öte yandan Rupert Gunnis “Historic Cyprus” (Tarihi Kıbrıs) adlı yapıtında (1936) bu hanın adını “Khan of the Itinerant Musicians” yani “Gezici Çalgıcılar Hanı” olarak vermektedir.” (Dünkü ve Bugünkü Lefkoşa, Galeri Kültür Yayınları, Lefkoşa 2006, 3. baskı, s.161 - “Humbaracılar” adının burada dizgi yanlışı olarak “Kumbaracılar” şeklinde yazıldığını tahmin etmekteyiz.) 

           

4.Kıbrıslı Ermeni yazar Kevork K.Keshishian, 1978 yılında yayımladığı “Nicosia, Capital of Cyprus, Then and Now” adlı eserinde şöyle yazmaktadır:

          “The name Koumardjilar Khan in Turkish means “The Inn of the Gamblers”- evidently the local casino at one time. Some people also called it the “Kemanedjiler Khan” (The Inn of the Fiddlers) which later on became known by the collective name of “The Inn of the Itinerant Musicians”.

           This 17th century building is the private property of the ancient Turkish family of Tuccar Başı (Tudjjar Bashi: Head Merchant). It has been registered in the name of Mehmed Izzet Bey and Mehmed Assim Bey, both of Nicosia. Relevant business transactions are dealt with by the representative of the heirs.” (p.186)

            “According to the old folks, the building was at one time used as a lunatic asylum.

            It was noted that the dilapidated condition of this disused building became dangerous. Classified as an “Ancient Monument” the Department of Antiquities leased it for a long period at £70 a year in order to restore it. The estimated amount spent on the repairs was about  £10,000. From 1958 to the summer 1963, the Department of Antiquities paid rent to the heirs.” (Nicosia 1978, p.187)

5.  SONUÇ:

            Yukarıdaki bilgilerden de görüleceği gibi, “Kumarcılar Hanı” adı, “Humbaracılar”dan galattır. Yani “Humbaracılar” adının zamanla halk tarafından yanlışlıkla “Kumarcılar” olarak benimsenmesi sonucu halkın diline öyle yerleşmiştir. Benzeri şekilde Lefkoşa’daki “Şaban Paşa Mahallesi”nin adının, zaman içinde halk ağzında “Saman Bahça Mahallesi” olarak değiştiği bilinmektedir. 

            “Kumarcılar Hanı”nın sahibi olan Tüccarbaşızade Mehmet Fuat Efendi, Kıbrıs’ta İngiliz döneminin başladığı 1878 yılında kurulan 7 kişilik ilk Kavanin Meclisi’ne atanmış tek Kıbrıslı Türk üye idi. Mehmet Fuat Efendi’nin ailesi, aralarında bugünkü Lefkoşa’da bulunan Köşklü Çiftlik semti ile şimdi ortadan kalkmış olan “Tüccarbaşı Hanı” diye bilinen bir hanın da sahibi idi. (A.An, Kıbrıs’ın Yetiştirdiği Değerler (1782-1899), Ankara 2002, s.91) Bu ailenin, Lefkoşa’da birçok mülkünün bulunması göz önünde bulundurulacak olursa, hanın mülkiyetinin, Lefkoşa kalesi içinde yaşayan ve kale humbaracısı olan atalarından kendilerine miras kaldığı tahmin edilebilir.   

Bu arada Humbaracılar Hanı için başka benzer kelimelerin de kullanıldığı kaydedilmiştir. Bu kelimelerin sözlüklerde anlamı bulunamamıştır:

            “Komancılar Hanı” (Prof.Dr.Oktay Aslanapa, Kıbrıs’ta Türk Eserleri, İstanbul 1975, s.16)

         “Hımarcılar Hanı, Kemancılar Hanı, Seyyar Müzisyenler Hanı” (Bener Hakkı Hakeri, Kıbrıs Türk Ansiklopedisi, Cilt:1, Lefkoşa 1992, s.161)

(Bu araştırma Casino İşletmecileri Birliği'nin Başkanlığını yapmış olan Erdal Andız’ın isteği üzerine 2009’da yapılmış ve kendisine verilmiştir.)

MEHMET YAŞIN’IN ANTOLOJİSİNDEKİ “SUNUŞ” ÜZERİNE DÜŞÜNCELER

Kitabın adı: Kıbrıslıtürk Şiiri Antolojisi (18.yy-20.yy)

3 Kuşak, 3 Kimlik, 3 Vatan Arasında Bir Türk Azınlık Şiiri

Hazırlayan: Mehmet Yaşın

Yayımlayan: Yapı Kredi Yayınları Ltd. Şti., İstanbul, 1994, 339s.

Sözü edilen kitapla ilgili olarak Kıbrıs Türk basınında ilk haber, 1994 yılının Eylül ayı sonunda çıkmıştı. “Mehmet Yaşın’dan bir yıl içinde üçüncü kitap” başlıklı haber, “Milli Eğitim ve Kültür Bakanlığı’ndan verilen bilgiye göre” hazırlanmasıyla da dikkat çekiciydi. (Kıbrıs, 20.9.1994) Mehmet Yaşın’ın resmi ile de süslenen ve daha çok kitabın ve yazarının reklamına yönelik bu haberde, kitabın “en geç bir ay içinde Türkiye ve Kıbrıs’ta satışa çıkması bekleniyor” denirken, Yaşın’ın öteki iki kitabının da “Kıbrıs’ta en çok satan kitaplar arasında yer aldığı” duyuruluyordu.

İki ay sonra ise “Kıbrıslıtürk Şiiri Antolojisinin piyasaya verildiği ve “kısa bir süre için Kıbrıs’ta bulunan Mehmet Yaşın”ın haberi çıktığı gün bir imza-söyleşi düzenlediği duyuruldu. (Ortam, 26.11.1994) Birkaç gün sonra, şair Fikret Demirağ’ın yönettiği Kıbrıs gazetesinin “Kültür-Sanat” sayfasında, Yaşın’ın DAÜ Kültür Merkezi’nde “Kıbrıslıtürk Şiiri Antolojisi” çerçevesinde “Unutulmuş Şairler” konulu bir söyleşi yapacağı haberi verildi ve şöyle dendi: “Kıbrıslı Türklerin Şiirleriyle ilgili bugüne kadar yayımlanmış antolojilerin en kapsamlısı olan yapıtın ayrıntılı değerlendirilmesini ileriki bir tarihe bırakarak, kitabın arka kapak yazısını sayfamıza aktarmakla yetiniyoruz bugün. (Kıbrıs, 29 Kasım 1994)

Kitapla ilgili değerlendirmesini ileride yapacağını yazan bir başka şair ise M.Kansu idi. Halkın Sesi gazetesindeki “Sanat-Kültür Masası’nda şöyle dedi: “Bu araştırmayı henüz enine boyuna inceleyemedik... Yine yazacağız.” (2 Aralık 1994) Daha sonra da 27 Ocak 1995’den başlayarak 5 hafta boyunca kitabın ilk kısmındaki “araştırma” bölümünü tefrika etti ve aniden durdu!

Basında haftalık sanat sayfası düzenleyen bir başka şair Neriman Cahit ise, önce isim vermeden, şairlerimizi 40, 50, 60, 74 kuşağı olarak sınıflandıranları eleştirdiği “Neden gocunmak birşeylerden” başlıklı bir yazı yazdı (Ortam, 15 Aralık 1994). Sonra da “74 kuşağının mucidi” Mehmet Yaşın’ın kitabını tanıttığı yine kısa bir yazısında şunları söyledi: “Antoloji ile ilgili daha geniş bir yazı hazırladığımızdan şimdilik bu kadarla yetinelim.” (Ortam, 22 Aralık 1994).

Aradan geçen bunca süreye karşın, her üç şairimizden de antolojiyle ilgili “ayrıntılı değerlendirme’ler okumak bize nasip olamadı. Biz bu yazımızda, daha çok antolojinin “Sunuş” bölümünde yer alan araştırma yazısını değerlendirmek istiyoruz. Saptayabildiğimiz kadarıyla bu yazı, daha önce Türk Bankası Kültür-Sanat Dergisi’nin Kasım 1992 tarihli 11. sayısında yayımlanmış ve Türkiye’de de Metis Yayınları’nın “Defter 92”sinde tıpkı basımı yapılmış olan araştırmanın daha genişletilmiş bir şeklidir. “3 Kuşak, 3 Kimlik, 3 Vatan arasında Kıbrıslı Türk Şiiri” başlığı, kitapta önemli bir değişikliğe uğrayarak “3 Kuşak, 3 Kimlik, 3 Vatan arasında bir Türk azınlık şiiri: Kıbrıslıtürk Şiiri (18.yy-20.yy)” şeklinde verilmiştir. Meşhur “kuşakçılık” saplantısına daha sonra değineceğiz, ama “azınlık” tanımlanmasına getirilen dipnottaki açıklamadan bir bölüm aktarmak gerek:

“Kıbrıslıtürk şiiri için kullanılan “azınlık” tanımlaması, Kıbrıs sorunu hakkında herhangi bir siyasal sonuç çıkarmak niyetine değil, ama Kıbrıslıtürk Şiiri’nin en iyi şekilde “Azınlık (azlık) Edebiyatı / Minority (minör) Literatüre ve Merkez-Çevre (çoğuldizge) Kavramı / Polysystem Theory” ile açıklanabileceği kanısına dayanıyor.” (s.19)

Mehmet Yaşın’ın “Kıbrıs sorunu hakkında herhangi bir siyasal sonuç çıkartmak niyetinde olmaması”na rağmen, incelediği konunun tam da “azınlık edebiyatına girmesi, onun daha işin başında bazı siyasal kaygılar içinde olduğunu göstermektedir. Aslında Kıbrıs Türk toplumu, bütün özellikleri itibarıyla tipik bir azınlık olması nedeniyle, tam da bu açıdan siyasal sorunun konuluşu sırasında “doğru tanımlama”dan kaçmamalıdır. Kıbrıs sorununun bugün vardığı aşamada pek tabiidir ki siyasal sorunun “azınlık hakları” çerçevesinde çözümlenmesi gündemde değildir. Çünkü 1960’da kurulmuş olan Kıbrıs Cumhuriyeti devletinin yapısında,%18’lik nüfus oranıyla Kıbrıslı Türkler “ortak”lardan biridir. Her ne kadar bu oranın üzerindeki %30’luk temsiliyet ve geriye kalan %82’lik Rum ortağın bazı eylemlerini veto etme yetkileriyle donatılmışsa da, 1974’den sonra ele geçirilen %37’lik toprak üzerinde, her konuda %50’lik hak iddia etmesi yüzünden çözümsüzlükte büyük ölçüde sorumlu tutulmaktadır.

Asım Aksoy, “Gayri Resmi Tarihe Giriş” başlığını koyduğu bir yazısında Yaşın’ın kitabıyla ilgili olarak şöyle demektedir: “...sunuş bölümü bir bakıma Kıbrıslıtürk (M. Yaşın’ın kullandığı gibi) sosyal, kültürel tarihin resmidir. Bu bakımdan kitabı okurken, resmi tarihe karşı gayri resmi, alternatif tarihimize bir giriş niteliği taşıdığını ve yukarıdaki başlığın kitabı niteleyebileceğini düşündüm.” (Yeni Düzen, 20 Aralık 1994)

Akansoy, arkadaşı Yaşın’ın “Kıbrıs sorunu hakkında herhangi bir siyasal sonuç çıkarma niyetinde olmadan kaleme aldığı bu sonuç yazısının nasıl olup da “Gayri Resmi Tarihe Giriş” olabileceğine ilişkin hiçbir kanıt verememektedir. Kaldı ki, Kıbrıs Türk toplumunun sosyal ve kültürel tarihini, “şiir kuşakları’na indirgeyerek, tartışmalı, hatalar içeren ve öznel bir bakışın ürünü olan bir antoloji çerçevesinde verilebileceğini iddia etmek, konunun ciddiyetine hiç vakıf olmamayı gerektirir.

Akansoy, “resmi tarihe karşı gayri resmi, alternatif tarihimize bir giriş niteliği taşıyan” diğer çalışmalardan habersiz görünmekte ve “Antoloji, her yönden yararlanılabilecek bir temel kaynak düzeyindedir” diye yazabilmektedir. Azınlık edebiyatı bağlamında katıldığım ve gerçekten Mehmet Yaşın tarafından ihmal edilmiş olan yanla ilgili olarak yazdıkları ise şöyle:

“Sunuş bölümünde verilen kaynakların, dayanak noktalarının daha ayrıntılı ele alınması sanırım daha bir yoğunluk katacaktı bu çalışmaya... Bir ikincisi, şiirin temel sürecine bağlı olarak ve örneklere dayandırılarak bir nevi yazıya yedirilen temel teoriler ayrı bir bölüm olarak değerlendirilmeli idi. Her iki nokta da da aslında aynı kaygının birbirine bağlı sonuçlarıdır.”

Mehmet Yaşın gerek antolojisinin başlığında, gerekse kitap içinde ısrarla, “Kıbrıslı Türk” veya “Kıbrıs Türkleri” yerine “Kıbrıslıtürk” yazım şeklini kullanmasındaki niyetle ilgili herhangi bir açıklamada bulunmuyor. 1988 yılında Varlık Yayınları arasında basılan “Edebiyatta Kıbrıslı Türk Kimliği” kitabında da hep “Kıbrıslı Türk” denmiş, ama birleşik yazılmamıştı.

Londra’da yapılan bir panele sunulan bildirilerin toplandığı bu kitapta yer alan Mehmet Yaşın’ın “Kıbrıslı Türk Edebiyatında Kimlik sorununun tarihsel-toplumsal nedenleri” konulu bildirisinin dipnotlarında, edebiyatımız ilk defa kuşaklara ayrılmış oluyordu. (Kitabın bütünüyle ilgili değerlendirmemiz için Bak. Kıbrıs Postası, 19 Haziran 1988)

M. Yaşın, 1987 yazında panelin açılış konuşmasında şöyle demişti: “Konferansın adına “Kıbrıslı Türk Edebiyatçıların Kimlik Bunalımı” deseydik, daha yerinde olurdu belki de. Sorun asıl bizim içimizde. Bir halkın kimliğini ortadan kaldırmak öyle kolay değil... Korkarım biz yazarlar kendi kimlik bunalımımızı dile getiriyoruz.” (s. 17). ... “Biz Kıbrıs dışında, Kıbrıslı kimliğimizi arayarak ve Kıbrıslı Türk Edebiyatına ulaşabilmek için bulunuyoruz. Konferansın yolumuzu kısaltmasını diliyorum.” (s.20)

Biz de kitapta dile getirilen görüşlerle ilgili olarak yaptığımız değerlendirmede, şöyle yazmıştık: “Bu hariçten gazel ve kendi kendini ülke dışında sürgünde tutmakla Mehmet Yaşın’ın nereye varacağını kestirmek, kimlik ararken kimliksizliğe düşeceğini söylemek kehanet olmasa gerek.” (Kıbrıs Postası, 19 Haziran 1988)

Antolojiyi basan Yapı Kredi Yayınları, kitabın arka kapağında şöyle diyor: “Kıbrıslıtürk Şiiri Antolojisi, sadece Kıbrıs’taki Türkçe edebiyat için değil, adanın kültürü ve kimliği için de bir başvuru kitabı niteliğinde.”

Anlaşılan Yayınevi, Kıbrıs’taki Türkçe edebiyattan ya habersizdir, ya da M. Yaşın ve benzeri bazı şairlerin Kıbrıs Türk Edebiyatını sadece şiire indirgeyip, diğer düzyazı örneklerini yok sayma alışkanlığının kurbanı olmuştur. Adanın kültürü ve kimliği için başvuru kitabı olma niteliği de çok yanlış. Çünkü ada nüfusunun ezici çoğunluğunu oluşturan Hıristiyan Rum toplumunun edebiyatı bir yana, kitapta da Neolitik zamanlara kadar uzanan Kıbrıs’ın kültüründen hiç söz edilmemektedir.

Mehmet Yaşın, “Sunuş” yazısı boyunca öne sürdüğü yargılar ve yaptığı tanımlamalar için inandırıcı hiç bir kanıt ve kaynak göstermemekte, ancak kitabın sonuna eklediği Kaynakça’da birçok kitap ve makaleyi sıralamaktadır. Örneğin kitabına alt başlık olarak seçtiği “3 Kuşak”ı (1914, 1943 ve 1974 kuşakları) hangi tutarlı ölçütlere göre belirlediğini açıklamamıştır. Adanın, 1878’den beri yöneticisi olan İngiltere tarafından tek taraflı olarak ilhak edildiği yıl olan 1914 tarihi, 1923’deki Lozan Anlaşmasıyla her iki tarafça resmen tanındığına göre, “Osmanlı-İslam Kimliği”ni taşıyan dönem, TC’nin de kurulduğu 1923 yılına kadar uzatılabilir ve “Halk, Tasavvuf ve Divan Şiiri” geleneğinde şiir yazanları kapsayabilirdi.

“1943 kuşağı”nın nasıl belirlendiği de meçhul. İçinde 1920’li, 30’lu, 40’lı ve hatta 50’li yıllarda doğan şairlere yer verilmiş ve “1943 kuşağı ve izleyicileri” denerek (s.197), farklı duyarlıklarla şiir yazmış olanlar aynı “kuşak” içinde toplanmıştır. Yaşın’ın “Türk kimliği ve Anavatan Türkiye” başlığıyla 2. kimliğe denk düşürmeye çalıştığı bu şairler, bu kez de “Hececi- romantik şiiri”, “Serbest şiiri”, “milliyetçi şiir”, “soyut şiir”, “toplumcu şiir” şeklinde belli kalıplara sokulmak istenmiştir. (s.37-57)

Bütün bu senaryoların yazarı olan ve “1974 kuşağı”nın piri olan yazar Mehmet Yaşın, nedense “Kıbrıslı Red Şiiri”nden söz ederken, kendisini dışta tutmayı yeğledi. Ön planda kızkardeşi Neşe Yaşın ve arkadaşı Hakkı Yücel’i tutarak, 3. kimlik olan “Kıbrıslı kimlik ve ortak-vatan Kıbrıs”a geçti. 1980’li yıllarda ve sonrasında şiir yazmaya başlayanlar için başka bir kimlik veya kuşak kalmadığı için onları da “1974 kuşağı ve izleyicileri” olarak nitelendirecektir. (s.282) Örneğin Filiz Naldöven ile Feriha Altıok için “genç kuşak şairlerinden farklı biçimde kendi şiir dünyalarını kurarlar Ancak, “Kıbrıslılaşma”, daha doğrusu “Kıbrıslıtürkleşme” hareketi, onların dizelerinde de yerini bulur” denmektedir. (s.62)

Senaryonun yazarı kendinden bahsetmese de, kendisini şu sözlerle ele vermektedir: “Dahası bazı şairler, “yasaklanan özgün kimliklerine” sahip çıkmak için, “Türk” şiiri içinde anılmayı istemez ve Kıbrıs’ı metropol sayarlar. Kendi kimliklerini “Türk” olarak değil, ama “Kıbrıslıtürk” olarak tanımlayınca, o güne kadar “Kıbrıs Türk Şiiri” denen şiirlerini de, “Kıbrıslıtürk Şiiri” diye adlandırırlar.” (s. 58)

            M. Yaşın, kendisinin de üyesi olduğu “1974 kuşağı”nı beline dolarken, bir megalomani içerisinde şunları yazmaktadır: “Hemen hemen tümü de Türkiye’de eğitim gören ve geçmiş dönemin şairlerine göre Türk dili ve kültürüne daha çok hakim olan 1974 kuşağı, “Anavatan Türkiye”ye yönelik reddini, 1979’da Sanat Emeği’nde, yine bir İstanbul dergisinde gerçekleştirir.” (s.58)

Dergi’nin Mayıs 1979 tarihli 15. sayısında “Şiirimiz emperyalizmin bir silahıydı” başlığı altında yer alan inceleme yazısını Mehmet Yaşın ve Neşe Yaşın imzalamışlardı. İnceleme şu sözlerle bitiyordu: “Artık şairlerin ve şiirlerin anavatanı Kıbrıs’tır! Ve bundan böyle şiirimiz emperyalizmin bir silahı olmayacaktır. Emperyalizm namlunun ucundadır!” (s.43, agy)

1979’dan 1995’e geldiğimizde, Mehmet Yaşın, hâlâ daha “anavatan”ı Kıbrıs’a gelip yerleşmemiştir ve “3 Vatan” dediği Kıbrıs, Türkiye ve İngiltere arasında yaşayarak, “parçalanmış ruhunu aramakta”dır. (Cumhuriyet, 18 Mayıs 1987).

Kızkardeşi Neşe Yaşın ise, Lefkoşa’nın Rum kesiminde açılışı yapılan yeni Amerikan Büyükelçiliği binasında, kendi yazdığı “Büyük Söz” şiirini okumuş ve “Şahane boynuzların olacak milliyetçilik / İhanet edeceğim sana /... / yeryüzünün bütün kıtalarında” mısralarıyla Rum yöneticilerini öfkelendirme görevini üstlenmişti. (Yeni Düzen. 8 Temmuz 1993)

Kıbrıslı özgün kimliğe sahip çıkma ne yasak altındadır, ne de 1974 kuşağı ile başlamıştır. 1920’lerde şu veya bu şekilde Kıbrıslılık bu ülkenn siyasal gündeminden düşmemiştir. (Bak. K. Cankat, Kıbrıslılık bilincinin geliştirilmesi üzerine notlar, Demokrat, 4 Ocak-22 Kasım 1989) Öte yandan şairlerimizin ezici çoğunluğu, kitaplarını Kıbrıs’ta yayımlamayı yeğlemekte ve Yaşın’ların aksine Kıbrıs’ı “metropol” sayıp, “Türk Şiiri” yerine, “Kıbrıs Şiiri” içinde anılmayı eylemleriyle de istemektedirler. Öteki sanat ve kültür adamları için de aynı durum söz konusudur.

Antoloji’nin “Sunuş” bölümünün başlığında dile getirilenlerle ilgili görüşlerimizi aktardıktan sonra, metinde ilk bakışta görebildiğimiz bazı tartışmalı ve özel yargılara geçebiliriz:

“Bir olgu olarak Kıbrıslıtürk şiiri 19. yüzyılda kurumlaştı.” (s.19) diye yazan Mehmet Yaşın, kurum’dan neyi kastetmektedir? Şairleri bir araya getiren bir örgüt mü, yoksa onların eserlerini bastıran bir yayınevi mi? Kıbrıs’ta ilk basımevi 1878’de, İngilizlerin ada yönetimini Osmanlılardan devralmaları ile kurulduğuna göre, ada üzerinde 400 yıldan fazla bir süre yaşamış olan Osmanlı Türklerinin Halk, Tasavvuf ve Divan şiiri tarzında ürettikleri şiirler,  ancak el yazmaları halinde, şiir defterinde kaydedilmiş, ya da sözlü edebiyat olarak belleklerde yaşamıştır. Başta Harid Fedai olmak üzere diğer bazı halkbilimcilerin çabalarıyla bu döneme ait ürünler, ancak son dönemlerde derlenip, kitaplaşabilmiştir. Kişisel çabaların ötesinde bile konuyla ciddi olarak ilgilenmekte olan herhangi bir kurum bulunmamaktadır. Yeni kuşaklara kitap olarak aktarılabilenler dışında, daha birçok ürün onları gün ışığına çıkartacak araştırmacıları ve kurumları beklemektedir.

“Halk ozanı, aslında derleyici ve icracısı, Mustafa Aynalı tarafından sazlı-sözlü icra edilen “Hasan Bulliler Destanı”, “Arap Halid’in Destanı”, “Midas Destanı”... “bunları çağırırken yeniden “yaratıp” çoğalttığı bir gerçektir.” (s.23)

Mustafa Aynalı bir halk ozanı değildir, sadece bir aktarıcıdır. Saz çalmaktaydı. Ezberinden okumaktaydı. “Arap Halit” değil, Halit Arap’ın Destanı” olmalıdır. Nitekim alıntıda da öyle geçmekteydi. “Midas” değil, “Mida’nın Destanı” olmalıdır. “Kıbrıslıtürklerin kökeninde kayda değer bir yer tutan... Linobombaki köylerinde... Ne yazık ki Elence (Kıbrıslırumcası) çağırdıkları destan, türkü, ağıt ve çatışmaları yayımlayacak hoşgörüye ya da Elence yazı karaakterine sahip bir basımevi bulamayan bu son halk ozanları şiirleriyle birlikte yitip gidiyorlar.” (s.25)

            Bir kere Linobombaki değil, Linobambaki yazılmalıdır. Hem hıristiyan, hem müslüman olan bu mezokörto (ikisiarası)’ların, Kıbrıslı Türklerin kökeninde “kayda değer bir yer tuttuğu” iddiası havada kalmaktadır. Ağır vergilerin bittiği Osmanlı dönemini izleyen İngiliz döneminde bu kesim, zamanla iki toplumdan birini tercih etmiş ve onların içinde erimiştir. Ama sayılarının genelde kayda değer olmadığı bilinmektedir. Müslüman-Türk köyü olmakla beraber, son zamanlara kadar Kıbrıslı Rumcasını da kullanan (bu Elence değil, ondan farklılıklar gösteren bir diyalekt’dir) Lurucinalılar arasında yetişmiş halk şairlerinden biri olan Mustafa Muzaffer (Özboşnak)’ın 1934 ve 1935 yıllarında Rumca olarak yayımlanmış şiirlerinin bulunduğu kaydedilmiştir. (Mahmut İslamoğlu, Kıbrıs Türk Kültür ve Sanatı (Araştırma-İnceleme Yazıları, Tebliğler), Lefkoşa 1994, s.105) 16 sayfalık ve Türkçe harflerle basılmış, Rumca bir destanını da 1983 yılında Mağusa’daki Kıbrıs Postası Basımevi’nde bastırmıştır. (A.An, Kıbrıs Türk Bibliyografyası 1975-1987, Yeni Kıbrıs Dergisi, Ocak 1988)

            “Şiirsel kaygılar taşıyan bir halk Şiiri seçkisi mevcut değildir. Elimizdeki antolojide Halk Şiiri ilk defa şiirsel bir düzen ve bütünlük içinde sunuluyor.” (s.27) Kaynakça’sından da anlaşılacağı gibi, mehmet Yaşın, Oğuz M. Yorgancıoğlu’nun 1969 yılında yayımlanan “Kıbrıs Türk Folklorundan Derlemeler: Maniler-1” kitabında ve yine aynı araştırmacının “Kıbrıs Folkloru” (1980) çalışmasından habersizdir. Aynı şekilde Mustafa Gökçeoğlu’nun “Tezler ve Sözler” başlıklı derlemelerinden de yeterince yararlanmamıştır. İlk 2 cilt (1988-1991) Gençlik Merkezi tarafından yayımlanmıştır. Kaynakça’da belirtilen “Yasemin Yayını” ve 2. Cildin tarihi yanlıştır. 3. Cilt ise “Yakın Doğu Üniversitesi’nin katkısıyla yayımlanmıştır.”

            “KATAK”ın açılmış şekli “Kıbrıs Türk Azınlığı Kurumu” değil (s.37), “Kıbrıs Adası Türk Azınlığı Kurumu” olmalıdır. Aynı yerde adı geçen M. Turgut (Sarıca), “Türkiye’den gelerek Kıbrıslıtürk edebiyatını etkileyen” biri değildir. “1893 yılında Konedra (Gönendere)’de doğan Mustafa Turgut Sarıca, Gönendere’de Sarıca ünvanı ile bilinen Hürü İsmail Ağa’nın oğludur.” (Ali Nesim, Batmayan Eğitim Güneşlerimiz, Lefkoşa 1987, s. 101) 1933 yılında yayımlamış olduğu kitabın adı “Ziya Gökalp’in Şiirleri” değil, “Ziya Gökalp ve Bazı Yazıları”dır. (Toplayan: M. Turgut, Leymosun Başmuallimi. Tertip eden: R. Necdet, Lise Birinci devre Birinci Sınıf Talebesi, 80s.) İçinde Ziya Gökalp’in yaşam öyküsü, 6 destanı, bir makalesi ve Gazi M.Kemal için yazdığı iki şiiri bulunmaktadır. M. Turgut Sarıca, Kıbrıs Türk edebiyatını etkilemekten çok, Türk milliyetçiliğinin Kıbrıslı Türkler arasında yayılmasında önemli rol oynamıştır. Rauf R. Denktaş’ı da okutmuş olan Sarıca ile ilgili Denktaş’ın anıları, onun “Saadet Sırları” adlı kitabının 1973 baskısında yer almıştır. (Ali Nesim, agy, s.102 ve 106)

            Mehmet Yaşın, “Kıbrıs’ta öğretmen olan Nihat Sami Banarlı” diye yazmaktadır. (s.37)  Oysa Banarlı, Kıbrıs’ta öğretmenlik yapmamıştır. Kıbrıslı yazar ve şairlerle ilişkisi, onların eserlerine Yedigün dergisinde yer vermesi ve onlarla yazışması nedeniyledir. Kıbrıs’ta öğretmenlik yapmış olan İbrahim Zeki Burdurlu’dur.

            “Kıbrıslıların anavatanları Türkiye ile İngiltere” (s.41) tanımlaması yanlıştır. Kıbrıslıların anavatanı Kıbrıs’tır, öyle olmalıdır. Yaşın kardeşlerse “Sanat Emeği” dergisindeki yazılarını “artık şairlerin ve şiirlerin anavatanı Kıbrıs’tır!” diye bitirmemişler miydi? Yoksa geriye dönerek, eski ve yeni metropolleri kendilerinin “anavatan”ı olarak mı görmeye başladılar!  

            Yaşın şöyle yazıyor:

“Burada değinmeden geçemeyeceğim bir nokta var: Ne yazık ki, yıllarca Kıbrıslıtürk gazetelerinde Taner Baybars hakkında ne bir haber yayınlandı, ne de tek bir şiiri. İşin ilginç yanı, aynı dönemde, şairin Kıbrıslırumlarla bağlantısı sürüyordu...Baybars’a, Poseidon gibi Kıbrıslırum yayınları, o çatışma günlerinde yer veriyordu.” (s.42)

“Milli dava” gazeteleri olagelmiş olan Kıbrıs’taki Türkçe gazeteler, yıllar önce Osman Türkay gibi Kıbrıs’ı terkedip, başka ülkelerde yaşamakta olan şairlerden olan Taner Baybars’la ilgili haber kaynakları olmadığından haber verememektedirler sanırım. Kaldı ki Osman Türkay, Mehmet Yaşın vb gibi basını haberleriyle beslemiyorsa, bunda Baybars’ın hiçbir suçu yoktur.

“Ardından bir daha dönmemecesine Adayı terkeden şair, neredeyse 40 yıldır Kıbrıslıtürklerle temastan kaçınıyor”sa (s.41), neden ille de basında haberi çıksın! Temasta olduğu Rum dergilerinde çıkmış olması, M.Yaşın’ın kitabının 26. sayfasında yazdıklarıyla çelişmiyor mu? (Kıbrıslırumlar, Adada yüzyıllardır Elence dışında bir şiir geleneği bulunduğunun, Latin ve Türk dillerinde kitaplar yazıldığının pek farkında değildirler.) 

           M.Yaşın, Kıbrıslı Rum, Türk, Ermeni yazarlarının ürünlerini İngilizce, Rumca ve Türkçe olarak 1937-38 yıllarında yayımlamış olan Embros dergisindeki işbirliğinden habersiz olmalıdır.

Mehmet Yaşın’ın “KKTC Milli Eğitim ve Kültür Bakanlığı Basın Bürosu” aracılığı ile (!) Kıbrıs Türk basınına ilettiği son haberde, ABD’nin Harvard Üniversitesi’nde çağrılı olarak konuştuğu bir toplantıda bile kavga verdiği duyurulmaktaydı:

“Yaşın... genç, yaşlı, solcu, sağcı, resmi, gayrıresmi bütün Rum yazarların, birliklerin, dergilerin Türkleri dışlayarak Kıbrıs Edebiyatı’nı sadece Yunanca olarak tanıtmalarını, bundan sonra her toplantıda deşifre edeceğini söyledi.” (Halkın Sesi, 4 Ocak 1995)

Kıbrıs’ın Rum kesiminde iki ayda bir yayımlanan solcu “Neo Epohi” adlı kültür-sanat dergisinin 5-6/1992 numaralı sayısında yer alan “Kıbrıs Türk şiiri ve resmi” özel bölümündeki şairlerin, “1974 kuşağı ve izleyicileri” olması ve yine kendilerince seçilip belirlendiklerini unutan M. Yaşın ve izleyicileri, Lefkoşa’daki ara bölgede yer alan Lidra Palas’ta 30 Ekim 1992 akşamı düzenlenen iki toplumlu şiir gecesine neden sadece “1974 kuşağı ve izleyicileri”nden oluşan “K.T. Sanatçı ve Yazarlar Derneği”nin belirlediği şairlerin katılmasında ısrar ettiklerini açıklayamamaktadır. (Bak. ELK (Kıbrıs Yazarlar Birliği)’ne açık mektup, Dr. Ahmet Cavit An, Alternatif Yazın, Sayı: 4 (Kasım-Aralık 1993) Yoksa Kıbrıs Türk şiiri, sadece “1974 kuşağı ve izleyicileri” ile mi vardır? Bu sakat yaklaşımla, “Sunuş”un özellikle son bölümünde adı verilmemiş olan M. Yaşın’ın kendisine indirgenerek değerlendirmeler yapılmaktadır. İleride değinilecektir.

“Mevsim göçleri gibi hep ülke ve de kabuğundan soyunurcasına kimlik değiştiren azınlık aydınının hafızası, sadece zayıf değil, süreklilikten de yoksundur” diye yazan Yaşın (s.45)’ın söyledikleri sadece kendisini bağlar ve gerçek Kıbrıslı Türk aydınlarını bunun dışında tutmak gerekmektedir. “Üç vatan” dolaşıp, kimlik arayışına giren Yaşın’ın kendisidir. Aşağıda sıralayacağımız çalışmalardan habersiz olduğu anlaşılmaktadır, çünkü hariçten gazel okumayı sürdürmektedir: Kültürel geçmişimizin araştırılması ve kültürel kimlik tartışmaları, Kıbrıs Postası, 4-5 Nisan 1988; Kıbrıslı aydın olmanın bedeli vardır, Yeni Düzen, 26 Haziran 1989; 40 yıl önceki düşün yaşamımızdan örnekler, Yeni Kıbrıs, Mart 1988 ve Harid Fedai, Haşmet Gürkan, Hizber Hikmetağalar gibi araştırmacıların yazıları.

“Erenköy mücahit-şairlerinden Mehmet Levent” (s.48) diye verilen bilgi yanlıştır. Mehmet Levent Erenköy mücahidi değildir.

“(1963-1974 döneminde) basın-yayın, edebiyat etkinlikleri, entellektüel tartışmalar imkansızlaşır” (s.48) diye yazan Yaşın, iki sayfa sonra şöyle diyor: 

“1967’lerde Akın-Sanat gazetesinde başlayan soyut-somut tartışması sırasında”. Hani tartışmalar imkansızlaşmamış mıydı? Hem Akın-Sanat diye bir gazete yoktur. Akın gazetesinin “Sanat Sayfası” vardır.

“Şiir antolojilerinin neredeyse hiçbirinde yer verilmeyen, şiirle ilgili yazılarda üzerinde durulmayan Kaya Çanca buna bir örnektir. Sözkonusu seçkiler seçkicilikten o kadar uzaktır ki, dergilerde o sıralarda görünenleri ya da şiir kitabı yayımlayan herkesi “şair” olarak sunarlar.” (s.51-52)

“Şiir antolojileri” diye sözü edilen iki eser olmalıdır. Bunlardan ilki edebiyat öğretmeni Hasan Şefik Altay tarafından 1965 yılında Kıbrıs Türk Maarif Yayını olarak bastırılan 116 sayfalık cep kitabıdır: Kıbrıs Türk Şiiri Antolojisi (Başlangıçtan Bugüne). Kitapçığın önsözünde şöyle denmektedir:       

“Güzel şiirleri veya mevcut şiirler arasında en güzellerini seçerken, kendi değer ölçülerimize bağlı kaldık. Birkaç eseri olduğu halde kendisine hiç yer vermediğimiz şairler olduğu gibi, hiç eseri olmadığı halde ona geniş yer ayırdıklarımız da vardır...Tabii bu arada, gerçekten değerli olup da gözümüzden kaçanlar olmuşsa, şairlerden şimdiden özür dileriz.” (s.5)

M.Yaşın’ın “basın-yayın, edebiyat etkinlikleri, entellektüel tartışmalar imkansızlaşır” dediği dönemde, bir ilk çalışma olarak Altay’ın hazırladığı bu antolojiden başka, yine onun hazırladığı 60 sayfalık “Kıbrıs Türk Basın Kaynakları” adlı kitapçık da yayımlanabilmiştir. Hazırlayan kişinin titiz olmamasından kaynaklanan birçok bilgi yanlışları içeren bu araştırma kitapları, ilk olmanın engellerine de sahipti. Geçerken belirtelim, Yaşın’ın bu “imkansız” diye nitelediği 1964-1974 döneminde 200’e yakın kitap basılmıştır.

İkinci antoloji, 1989’da KKTC Milli Eğitim ve Kültür Bakanlığı Yayını olarak basılan “Kıbrıs Türk Edebiyatı- Başlangıçtan Bugüne” adlı eserdir. Birçok yanlış ve eksikler içeren bu kitabın eleştirisi, Mustafa Gökçeoğlu tarafından yapılmıştır. (Halkın Sesi, 13 Eylül 1990) Yine de her iki antolojide, verilen örneklerin hangi kaynaklardan alındığı belirtilmiştir. Oysa M.Yaşın’ın antolojisine alınan örneklerin altında hangi kaynaktan aktarıldığına ilişkin herhangi bir bilgi verilmemiştir.

M.Yaşın’ın “şiirle ilgili yazılarda üzerinde durulmayan Kaya Çanca” saptamasının yanlış olduğu da şu yazılardan anlaşılmaktadır. Şair Fikret Demirağ tarafından yazılmış olan yazıları hatırlatalım:

“Kaya Çanca’yı 20 yıl önce bugün yitirmiştik (24 Mart 1993), “Bir Kaya Çanca vardı (6 Ekim 1992), “15 yıl kadar önce şiir ağacımızdan düşen bir yaprak: Kaya Çanca (15 Aralık 1989)

Hepsi de Kıbrıs gazetesi’ndeki Kültür-Sanat sayfasında çıkmıştır. Demirağ’ın Ortam gazetesinin Sanat Ekinde (Sayı: 6, 16 Eylül 1988) çıkan “Özgün Bir Kıbrıs Türk Şiiri?” başlıklı çalışmasında da yine Çanca’dan söz edilmektedir. Ama ne yazık ki M.Yaşın, bütün bu çalışmalardan bihaberdir!

M.Yaşın’ın bir başka yanlış saptaması da şöyle:

“Fikret Demirağ, Kıbrıslıtürk toplumunda süregelen kimlik bunalım ve arayışına ilginç bir örnek oluşturan şairlik serüveni boyunca...” (s.53).

Yazımızın başında da değinmiştik. Kıbrıs Türk toplumunun kendisinde bir kimlik bunalımı yoktur, bunalım içinde olan Mehmet Yaşın ve benzerleridir. “Kıbrıslı Türklerin ada üzerinde yaşayan toplumlardan biri olarak kendi siyasal ve kültürel tarihi yeterince bilinmediği veya şimdiye kadar yapılmış olan kısıtlı çalışmalar okunmadığı için, bazıları bir kimlik arayışına çıkmakta veya bunalıma düşmektedirler.” (A.An. Kıbrıslı Türklerde Kimlik Araştırmalarının Geçmiş, Yeni Düzen, 26 Eylül 1994)

Fikret Demirağ da, Mehmet Yaşın gibi, kültürel geçmişimizle ilgili yeterli bilgiye sahip olmadığı için çeşitli yazılarında hatalı değerlendirmelerde bulunmuş ve Kıbrıs’taki en yüksek satışlı günlük gazete olan “Kıbrıs”taki Kültür-Sanat sayfasında bunları okuyuculara aktarmıştır. 13 daktilo sayfası tutan “Kıbrıs gazetesinin Kültür-Sanat sayfası üzerine değinmeler” başlıklı yazımız, kendisi tarafından aynı gazetede yayımlanmadığından, bir başka yayın organında basılabilmiştir. (Sosyalist Gözlem, Sayı:4, Haziran 1993) Demirağ’ın şairlik serüveni boyunca gösterdiği kimlik ya da söyleyiş arayışları, sadece onu bağlar. Tekil bir örnekten genellemeye gitmek yanlıştır. Onu “toplumcu şiirin en önemli temsilcisi” saymak (s.55), hatalıdır. Yaşın’ın kendisinin de belirttiği gibi, bu, “Adadaki toplumsal gerçeklere pek bağlanmayan soyut bir barışseverlik, Türkiye’deki gibi sadece bireysiz değil, ama aynı zamanda toplumsuz da kalan bir toplumculuğa dönüş”müş bir şiirdir. (s.56)

Bu dönem şiirlerinden oluşturulmuş olan “Umut İnsanda” adlı tiyatro oyunu ile ilgili olarak yazdığımız bir yazıda, Demirağ’ın “dehşet çağından bunalıp kaçan küçük burjuvanın umutsuz bunalımını” anlatırken, “sadece sonbahardan ve gelecekteki çiçek tomurcuklarından, doğayı yeşerten insandan, soyut insan sevgisinden söz ettiğini” vurgulamıştık. (Umut hangi insanda? Söz dergisi, Sayı: 15, 24 Ocak 1986)

Günümüzde ise, emekli edebiyat öğretmeni Fikret Demirağ, Asil Nadir’in Kıbrıs gazetesinin Kültür-Sanat sayfasını yönetip, Bayrak Radyo-TV Kurumu’nun yönetim kurulundaki “hükümet sandalyesi”nden birinde oturmaktadır. Son şiir kitapları üzerine yapılan bir toplantıda ise F.Demirağ, “Temelsiz bir umut yerine, umutsuzluğu yeğledim” şeklinde görüş belirtmiştir. (Kıbrıs, 18 Şubat 1995).

M.Yaşın’ın “Hececi, Garip, İkinci Yeni gibi Toplumcu şiir de, Adadaki karşılığını ancak bir 10 yıl kadar sonra bulur. Denebilir ki, Türk şiirinin eğilimleri, her ne kadar giderek arası kapanıyor olsa da, Kıbrıs’ta hep gerilerden izlenir” saptaması (s.55) da yanlıştır. Çünkü gerek Osmanlı İmparatorluğu döneminde, gerekse Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasından sonra, Kıbrıslı Türk aydınlar, kültür adamları düzenli olarak adaya gelmekte olan dergi ve gazeteleri okuyup, izlemişler ve onlardan da etkilenmişlerdir. Tıpkı Rum basını ve İngiliz sömürge yönetimindeki kültür hayatından etkilendikleri gibi. Ekim ve Kasım 1947’de iki sayı çıkabilmiş olan ilk solcu fikir dergimiz “İşçinin Yolu Şaşmaz”da yer alan ilk toplumcu şiir örnekleri ile 1954 yılı sonuna doğru Hürsöz gazetesinde çıkmış olan Salahi Ramadan Sonyel’in bazı şiirleri bilinmediğinden, araştırılmadığından okuyucuya yanlış bilgiler verilmektedir.

Mehmet Yaşın, kızkardeşi Neşe Yaşın ve birkaç arkadaşlarının da dahil edilmesiyle oluşturulan “1974 kuşağı, “3 Kuşak, 3 Kimlik, 3 Vatan arasında bir Türk azınlık şiiri” diye Mehmet Yaşın’ın kendi kişisel bunalımlarını sözümona sloganlaştırırken, bu üç-beş ahbap çavuş dışında kalan şairleri “1974 kuşağı ve izleyicileri” diye kategorize etmekle beraber, bunun yeterli olmadığını görünce, onları da, yanlış bir başlık altında ve kronolojik bölünme dışında, hep bir arada, şöyle anmaktadır:

“Şener Levent gibi, işe şiirle başlayıp gazeteciliğe, yazarlığa geçen ya da daha çok şiir dışındaki çalışmalarıyla isim yapan birçok imzaya rastlanır. Çağdaş Kıbrıslıtürk Şiiri’ne belli katkıları olmuş bu isimler arasında şunlar sayılabilir:..” (s.55)

Adı verilen şairler 1940’lı yıllarda şiir yazmış olanlardan, günümüz şairlerine kadar uzamaktadır, ama “1974 kuşağı ve izleyicileri”nden olmadıkları için, onların şiirleri “Antoloji”ye alınmamıştır. Aynı şairler ile diğerlerinin adlarının “Diğer şairler” başlığı altında “Şairlerin Yaşamları-Yaptıkları” bölümünden sonra verilmesi (s.330-331), acaba onların “antolojiye alınmaya değer olmadıkları”nı mı göstermektedir, yoksa onlarla ilgili kaynaklara ulaşılmadığını mı? Bir başka deyişle, bu şairlerin “Kıbrıslıtürk Şiiri Antolojisi”ne alınabilmeleri için mutlaka “3 Kuşak, 3 Kimlik, 3 Vatan arasında” Mehmet Yaşın gibi bunalım göstermeleri mi gerekirdi?

Mehmet Yaşın’ın “Antoloji”ye kattığı şairlerle ilgili bir başka ilginç uygulaması da şöyle olmuştur: “Şiirlerini seçkisine alma inceliğini gösterdiği şairlerden, önceden izin almamıştır. Yaşın’ın, bu şiirlerin hangi kitaplardan veya kaynaklardan aktarıldığını göstermediğine yukarıda değinmiştik.

“Mehmet Yaşın telif hakkını bölüşüyor” başlığı altında basına yaptığı bir açıklamada, şu duyuruda bulundu: “Şair Mehmet Yaşın, Yapı Kredi Yayınlarından çıkan “Kıbrıslıtürk Şiiri Antolojisi” adlı yapıtından aldığı 7,5 milyon TL’yi, antolojide yer alan şairlerle antolojiyi hazırlarken araştırmalarından yararlandığı kişiler arasında bölüştürüyor. Telif hakkı, 9’u Türkiye ve İngiltere’de, 22’si de KKTC’de yaşayan (bazıları ölmüş) 31 kişi arasında eşit miktarda bölüştürülecek.”

Açıklamada daha sonra şairlerin adları sıralanarak, Lefkoşa’daki Işık Kitabevi sahibinden teliflerin (200 bin TL olduğunu öğrendik) alınabileceği duyurulmaktaydı! Yaşın’ın, yazımıza konu olan 49 sayfalık değerlendirme bölümü için herhangi bir telif ücreti alıp almadığını öğrenemedik. Antolojide kendi adından hiç söz etmeme alçakgönüllülüğünü gösterdiğinden, bu konuda da kendini dışta tuttuğuna inanıyoruz.

Mehmet Yaşın, kendince sınıflandırdığı “1943 kuşağı” ile “1974 kuşağı” arasında “ulusal aidiyet ve kimlik sorununa yaklaşım bakımından farklılık süregider” diye yazmış olmasına karşın (s.56), bu konudaki “1974 kuşağı”nın görüşlerini belirgin bir biçimde açıklamamaktadır. Şiirsel öz ve biçim dışında, belli bir dünya görüşünün varlığını da gerektiren bu açıklamaları, yine kendi öznel değerlendirmeleriyle geçiştirmektedir. (s.62-63): "Kıbrıslılık”, “Kıbrıslı Kimlik”, “Kıbrıs yurtseverliği” gibi adlarla öne sürülen Kıbrıslı ulusçuluğu...”anavatanlara açıkça cephe alamadığı için utangaç biçimde ortaya çıkan Kıbrıslı (ulusal) kimliği”...”1990’lara girerken, diğer kültürel kurumlar gibi, şiir-edebiyat alanında da, Avrupa’ya koşut belirli bir örgütlülük, yerleşiklik ve nitelik kazanmayı başaran Kıbrıs Cumhuriyeti (1960), meyvalarını daha şimdilerde veriyor, böylece onu toplayan da, büyük ölçüde Kıbrıslırum şairler oluyor.”

Yaşın’lar, 1974’den sonra Kıbrıslı Rum şair Elli Peonidu aracılığıyla bazı Rum şairlerle ilişki kurmuş ve bu ahbaplık ilişkisi, 1977 yılında Neşe Yaşın’ın çocuksu şiirine (s.59) Kıbrıs Rum Eğitim Bakanı Sofianos tarafından siyasal propaganda amacıyla onur ödülü verilmesiyle sonuçlanmıştır. Daha sınra, o sıralar Londra’da yaşamakta olan Mehmet Yaşın ile Türkiye’den arkadaşı Ataol Behramoğlu, 8-11 Mayıs 1988’de Kıbrıs’ın Rum kesiminde yapılan “Nükleer Silahsızlanma için Sahne Sanatçıları” (PAND) örgütünün yürütme kurulu toplantısına çağrılı olarak katılmışlar, bir yıl sonra da yine Mehmet Yaşın, “Genç Kıbrıslı Türk Edebiyat ve Sanat Hareketi” (?) adına Viyana’da yapılan PAND’ın bir toplantısında Kıbrıs’ı, Peonides ailesi ile birlikte temsil etmişti. (Cyprus Weekly, 5 Mayıs 1989). Yine Mehmet Yaşın, zamanın Kıbrıs Cumhurbaşkanı Vasiliu’dan 26 Mayıs 1988’de aldığı ve Kıbrıslı Türk sanatçılara “olanak sağlanacağı” yolunda vaadlerde bulunulan mektubu, Kıbrıslı Türk sanatçılara üç ay gecikmeyle açıklamış ve tepkilere neden olmuştu. (Ortam, 23 Ağustos 1988).

Demek ki Kıbrıs Cumhuriyeti’nin meyvalarını, kişisel ilişkiler kurarak, Yaşın’lar topluyorsa (kızkardeşi Neşe Yaşın 5 yıla yakın bir süredir KRYK’na radyo programları yapıp, iletmekte ve maaş almaktadır), iyidir, hoştur; toplayamıyorsa, kötüdür!

Mehmet Yaşın’ın “Günümüzde Kıbrıslıtürk Şiiri’nin Türkçe şiir’deki yeri” başlıklı değerlendirmesi de (s.63), Mehmet Yaşın ve arkadaşları kastedilerek yazıldığından, bir genelleme teşkil edemez. Zaten kendi içinde çelişkiler taşımaktadır:

“Kıbrıslıtürk toplumunun, bir şiir geleneği yaratabilmesinin altı çizilmelidir.” (s.63); “Kıbrıslıtürk Şiiri’nde, bir edebiyat kurumlaşması için zorunlu kültürel ve teknik donanımlara pek rastlanmaz.” (s.64); “Ortalama” bir “ortaklaşa” şiir özelliğini sürdürür.” (s.65)

Öte yandan Yaşın’lar için durum değişiktir: “Kıbrıslıtürk Şiiri, merkezden yaptığı şiir “ithalatına” karşılık, şimdi ona çevreden şair “ihraç” edebilecek duruma gelmiştir. Çünkü, Kıbrıslıtürk şairlerin hiç değilse bir bölümü... Türk(çe) şiiri içinde kişilik kazanabilmişlerdir.” (s.65)

Böylece baba Özker Yaşın’dan başlayan, Mehmet ve Neşe Yaşın’ların kendilerini Türkiye şair çevrelerine pazarlayıp, tanıtma senaryoları da devam edip gitmektedir.

“Bu kitabın, “merkez”deki Türk edebiyat adamlarına, şair ve şiirseverlerine, yeni bir şiir-penceresi açacağımı umuyorum: Bir de dışarı “çevre”lerine bakmaları için” diye kitabının “Sunuş” bölümünü sona erdiren Mehmet Yaşın’ın seçtiklerini okuyanların, ne derecede sağlıklı bilgi alabilecekleri ortaya çıkmaktadır.

Kıbrıs Türk Şiiri’ne ilgi duyanların bu seçkiden çok, doğrudan kaynaklara başvurmalarını önereceğiz. “Geleneksel Kıbrıslıtürk Şiiri” başlıklı 1. bölüm yerine Kıbrıs Türk Folkloru üzerine yazılmış derleme kitapları, Tasavvuf ve Divan Şiiri için Harid Fedai’nin kitap ve makaleleri okunmalıdır.

“Çağdaş Kıbrıslıtürk Şiiri” için kuşaklara ayrılmamış ve daha geniş bir bakış açısından seçilerek yeni bir antolojinin hazırlanması zorunlu hale gelmiştir. Yüzlerce şiir kitabı, en azından son 50 yıllık gazete ve dergi kolleksiyonlarında kalmış şiirler taranmadan bu görev hakkıyla yerine getirilemez. Üç şair yanında, iki siyasinin anısına (Muzaffer Gürkan, değil- o babasıdır- Ahmet M. Gürkan olmalı idi) adanmış olan M.Yaşın’ın antolojisi mutlaka yanlışlarından arındırılmalıdır.

(Bu inceleme yazısının ilk yarısı, Alternatif Yazın dergisinin Mayıs-Haziran 1995, Sayı:13 ve Temmuz-Ağustos 1995, Sayı:14’de, tamamı ise “Kıbrıs Türk Kültürü Üzerine Yazılar” adlı kitabımızda yayımlanmıştır. (Lefkoşa, Ağustos 1999, s.206-221)