KUZEY KIBRIS’TA CTP’NİN SAĞA KAYIŞI

Geçen Ocak ayı içinde, Cumhuriyetçi Türk Partisi’nin genel siyasal konumunun sağa doğru kayarak, “milli çizgi” ile büyük paralel­liklere girdiği daha da belirginleşti. Kıbrıs Türk liderliğinin politikasını onaylayan bu yö­nelimin ilk kaba çizgileri, Rauf Denktaş’ın bilmem kaçıncı kez yine lider olarak seçil­mesi ardından CTP Merkez Yürütme Kurulunun bildirisinde, şöyle dile getirilmişti:

“Hangi etkenler altında olursa olsun, alınan sonuca saygılı olmak gerekiyor... Partimiz (Denktaş) ile diyalog yollarını arayacak, toplum sorun­larının demokrasi ve hukuk kuralları çerçeve­sinde ele alınıp, çözümlenmesine katkıda bu­lunmaya çalışacaktır... Bu müdahalelere karşın, Denktaş’ın seçim kampanyası boyunca Kıbrıs sorununu ele alış biçimi toplumun duyarlı ol­duğu noktaları da ortaya koymuştur.” (Yeni Düzen, 24 Nisan 1990)

Hasan Erçakıca ise, kendi sütununda şöyle yazmıştı: “Denktaş’ın işlediği temalar, Kıbrıs Türklerinin ruh halini de iyice yansıtıyor... Kıbrıs Türklerinin korku­larını yüzeye çıkardı ve sanki bu durumlarda, Kıbrıs Türklerini sadece kendisi savunabilirmiş gibi bir hava yarattı.” (agy)

Denktaş’ın 1958’den beri yarattığı havaya kendini kaptıranlar, Kıbrıs Türklerinin çıkarlarının nerede olduğunu, gerçek korku ve tehlikelerin nasıl savuşturulabileceğinin yollarını halka göstermemiş olmanın çaresizliği içinde, daha seçim öncesinde şu satırları yazmamışlar mıydı?

“Kendimiz için değil, toplum için politika yapıyorsak, siyasal rakiplerimiz de olsa, uygulayıcıları zaman zaman destekle­mek gerek.” (H.Erçakıca’nın “Denktaş’a des­tek ve köstek” başlıklı yazısından, Yeni Düzen, 13 Mart 1990)

         Kıbrıs sorununda, liderlikten farklı bir politikaları olmadığı için 30 Mart 1990 tarihli Ortam’da İsmail Bozkurt ile aynı günkü Yeni Düzen’de Hasan Erçakıca şu şikâ­yette bulunuyorlardı: “Tartışma platformu ısrarla Kıbrıs sorununa çekmeye çalışmaktadırlar.”

         Tabii çekmeye çalışacaklar ki gerçek dava avukatının kendisi, sizin ise onun türevi olduğunuz ortaya çıksın.

***

Son 5-6 ay içinde CTP cephesindeki “başkalaşım”la ilgili bazı olgular şunlardı:

“CTP, batmakta olan geminin tüm so­rumlu ve yolcularını bir araya gelmeye, görüş ayrılıklarını bir yana iterek birlikte çıkış yolu aramaya yeniden ve ısrarla çağırır.” (CTP’nin MYK Bildirisi, Yeni Düzen, 25 Ekim 1991)

“CTP’den bir heyet bugün Türkiye’deki koalisyon hükümetine ziyaret amacı ile Türkiye’ye gidiyor.” (Yeni Düzen, 3 Aralık 1991)

“Yeni Düzen Gazetesi 16. yıldönümünü dün merkez binasında gazeteciler ve seçkin bir davetli topluluğunun katılımı ile kutladı. Demokrasimizdeki çok seslilikte özgün bir yeri olan Yeni Düzen Gazetesine bundan sonraki yayın hayatında da başarılar dileriz.” (Asil Nadir’in Kıbrıs Gazetesi, 13 Aralık 1991)

“Kıvanç günümüzden görüntüler”den biri­nin altyazısı: “Ve işte Mustafa Erbilen ile CTP Genel Sekreteri Ferdi Soyer gece boyunca bir­birleri ile şakalaşmaktan geri durmadılar ve farklı politikaların da böylesi anlamlı bir ge­cede ortak bir noktada buluşabileceğini kanıt­ladılar.” (Yeni Düzen, 14 Aralık 1991)

“(Türkiye ziyareti ardından basın toplan­tısı düzenleyen Özgür, DYP-SHP koalisyonunun oluşturulmasını örnek göstererek) Kıbrıs Türk­lerinin de zaman kaybetmeden aynı hoşgörü anlayışı içinde biraraya gelmeleri gerektiğini kaydetti.” (Yeni Düzen, 14 Aralık 1991)

“CTP heyeti yeni TC Büyükelçisi Bayar’a “hoşgeldin” ziyareti yaptılar ve çeşitli konu­larda görüş alış-verişinde bulundular.” (Yeni Düzen, 20 Aralık 1991)

“Dışişleri Bakanı Hikmet Çetin’in katkı­larıyla KKTC muhalefeti ile yepyeni bir ilişki dönemine girildiğinin işaretleri verilmiş durum­da. Özker Özgür, Türkiye’deki görüşmeler zin­ciri sırasında az da olsa kendisini tanıtma fır­satı buldu. İstanbul’daki konferansında, dinleyi­cilerin sorularını yanıtlarken İngiltere’de eğiti­mini yarıda bırakarak mücahitler arasına nasıl katıldığını, Kıbrıs için nasıl savaştığını anlattı. Dinleyicileri, “Biz sizi Türk olduğunu iııkâr eden bir lider olarak tanıyorduk. Yanılmışız” görüş noktasına getirmeyi de başardı.” (Nokta dergisinden aktaran Yeni Düzen, 23 Aralık 1991)

“Ticaret Odası yeni Başkanı Salih Boyacı, ülkemizdeki siyasi krizin ekonomik yapıyı olumsuz yönde etkilediğini belirtti ve siyasette­ki tekli yapı ile antidemokratik eğilimleri ortadan kaldırmak için toplumsal uzlaşma ve ge­nel seçimin şart olduğunu vurguladı.” (Yeni Düzen, 26 Aralık 1991)

“Denktaş’ın dün, erken seçim için yasal hazırlık yapılmasını isteyen bir yazısının Meclis Başkanlığı ile Başbakanlığa iletildiği bildirildi.” (Yeni Düzen, 28 Aralık 1991)

“Denktaş seçiminden 7 ay sonra gerçeği vurguladı: Modern seçim yasası şarttır!” (Halkın Sesi, 31 Aralık 1991)

“Büyükelçilikte düzenlenen resepsiyonda, “uzlaşma” yönünde önemli görüntüler davetli­lerin gözünden kaçmıyordu. Resepsiyonun en çok konuşulan ve ilgi gören davetlilerinden olan Özker Özgür ile Mustafa Akıncı’nın bir ara Denktaş ve Çetin’le birlikte fotoğrafçılara poz vermeleri, gecenin önemli olayları arasın­daydı.” (Başaran Düzgün, Yeni Düzen, 6 Ocak 1992)

“Siyasi liderler, davetliler, parti üyeleri ve Rum tarafından parti başkanlarının katıldığı kuruluş resepsiyonunda bir konuşma yapan CTP Genel Başkanı Özker Özgür, partisinin 21 yıllık siyasi deneyiminden çıkardığı dersin, “halkın çıkarları doğrultusunda işbirliği ve uzlaşma olduğunu” belirtti... ve şöyle konuştu: “Kıbrıs sorununu çözmeye çalışırken iki toplum arasındaki güvensizliğin büyüklüğünü akıldan çıkarmamak gerekir. Toplumlararası güvensizli­ğin güvene dönüşebilmesi için zamana gerek­sinme vardır.” (Yeni Düzen, 11 Ocak 1992) Denktaş bu süreyi 15-20 yıl olarak belirlerken Özgür, Baf’ta yaptığı bir konuşmada “makul bir süre sonra üç özgürlük kullanılabilir” de­mişti. (Yeni Düzen, 4 Haziran 1991) Gazetenin “makul bir süre” olarak değiştirdiği konuşmada, Özgür’in “beş yıl” dediği KRYK’nin Türkçe haber bülteninde duyurulmuştu.

                                                                ***

CTP’lilerin “devlet ve egemenlik” konusun­da da kafalarının karışık olduğunu çeşitli Yeni Düzen makalelerinde okumuş ve bu sütunlarda “devlet egemenliğinin bölünmezliği” ilkesinin federasyonları konfederasyonlardan ayıran bir özellik olduğunu hatırlamıştık. Ama BM Genel Sekreteri Cuellar’ın son raporunda, oluşturulacak yeni federal dev­letteki egemenliğin ”bölünmez, ama paylaşılabilir” olduğunu belirtmesi üzerine başlayan tartışmada, CTP’liler ilk kez kamuoyu önünde AKEL’in görüşlerinin eleştirisini yapıyordu:

“AKEL Genel Sekreteri Hristofyas ise “Devlet olmanın özelliği olarak egemenlik paylaşılmaz, egemenlik birdir ve bölünmezdir” diyor. Hristofyas galiba federasyon kurulması için çalışıldığını unuttu ve üniter devletlerdeki egemenlik kavramına göre konuşuyor... Rum liderlerinin egemenlik anlayışları yanlıştır. Böyle anlayışlarla federasyon kurulmaz.” (Dr. Mustafa Yektaoğlu, Yeni Düzen, 25 Aralık 1991)

            Kıbrıs sorununu değerlendirme ve çözüm yolları konusunda “milli çizgi”nin yörüngesine giren CTP, artık ehlileştirilmiş sayılmaktadır. Kıraliyet ehlilerinden Sabahattin İsmail ise bu durum karşısında haklı olarak gurur duymakta­dır:

     “Günaydın Yekta. Geç de olsa yaptığın bu tesbit için bravo. Aramıza hoşgeldin. Ahmet Okan’ın önceki gün yazdığı gibi, “bizden üç adım geriden de olsa, bu oldukça olumlu bir gelişmedir.” (Yeni Gün, 28 Aralık 1991)

CTP Genel Başkanı Özker Özgür’ün, Rum tarafının Avrupa Topluluğu’na yaptığı başvuru­yu ileri götürme kararıyla ilgili olarak ya­yımladığı basın bildirisi, Sabahattin’in bu kez de “Aramıza hoşgeldin Sn. Özgür!” başlıklı bir yazı yazmasına neden oldu. (Yeni Gün, 17 Ocak 1992)

“Denktaş’ın, “Türkiye katılma­dan Kıbrıs’ın AT’ye girmemesi” görüşünde ol­duğunu bilen Özgür şöyle diyordu: “Kıbrıs Cumhuriyeti unvanının Kıbrıs Rum toplumunun tekelinde bulunmasından yararlanılarak yapılan bu girişim, Kıbrıs sorununa çözüm çabalarını kolaylaştırıcı olmayacaktır. Kıbrıs’ın Avrupa Topluluğu’na üyeliğine iki toplum birlikte ka­rar vermelidir. Kıbrıs Rum Ulusal Konseyi’nin Kıbrıs sorunu ile ilgili BM gözetiminde bir dörtlü barış konferansını kabul eder gibi gö­rünürken, ansızın karşı çıkarak Kıbrıs Cumhuriyeti’’nin de temsil edileceği uluslararası bir konferansı istemesini anlamak mümkün değildir. Kıbrıs Rum tarafının eşitlik ilkesini ortadan kaldıracak biçimde Kıbrıs Rum toplumunun tekelindeki Kıbrıs Cumhuriyeti’nin temsiliyeti üzerinde durmağa başlaması yapıcı bir yaklaşım olmaktan uzaktır.” (“Rumlar yanlış yolda” manşetiyle verilen haberden, Yeni Düzen, 16 Ocak 1992)

Yüzde 18’lik nüfus ve anlaşma sonucu belirlenecek olan yüzde 20-25 oranındaki toprakla, merkezi devlete federal bir yapı içinde katılacak olan Kıbrıs Türk tarafının görüşmecisi Denktaş, “siyasal eşitlik” deyimi ardına saklanarak, Federal Meclislerde birlikte kullanılacak olan halk ve devlet egemenliğinde yüzde 50’lik bir payı ele geçirmeyi istemektedir. Buna ulaştıktan sonra, yeni federal devletin daha çok Türklerle meskûn olacak kuzey eyaletini, uygun bir zamanda merkezden kopartıp, bu kez uluslararası kabul görebilecek ayrı bir devlete dönüştürmeyi planlamaktadır. Yıllardır verdiği demeçler ve yaptığı konuşmalarda, anlaşmaya yaklaşıldığı dönemlerde uyguladığı taktiklerde bu, açıkça görülmekte ve Kıbrıs Rum tarafınca göz önünde bulundurulmaktadır. Durum böyle iken, yanlış bir hesap sonucu parlamento dışında kalmış olan CTP ve TKP, Denktaş’ın bu “milli çizgi” sine bilinçli veya bilinçsiz olarak destek olmaktadır. Özellikle CTP, son aylarda hızlı bir başkalaşım göstererek, geleneksel rotasını değiştirmiş ve yeni politikalar uygulamaya başlamıştır. O kadar ki daha KKTC’nin ilan edildiği günlerde, Denktaş’ın yörüngesine giren CTP kökenli iki gazeteci, hayretlerini gizlememektedirler: “Sonuna kadar bunlara karşı çıkıp da, bir gecede dönmek, olacak gibi değil. Ağır ağır dönseniz de, başı­mız dönmese olmaz mı?” (Ahmet Okan, Yeni Gün, 24 Aralık 1991) “Haydi çocuklar, biraz daha gayret, biraz daha cesaret.” (Sabahattin İsmail, Yeni Gün, 17 Ocak 1992)

 “Bozkurt”dan sonra, soldan dönenlerin yayın organı olarak temayüz eden “Yeni Gün” gazetesi, Ticaret Odası Başkanı Salih Boyacı^’nın CTP ve TKP’yi ziyaretlerini bu anlamlı başlıkla vermişti: “Boyacı ”birleştirici” gibi.” (27 Aralık 1991)

Aynı gazete, 16 Ocak 1992 tarihli sayı­sında doğru olan teşhisini şu başlıkla kamuoyuna duyurmaktaydı:  “CTP şerit değiştirdi. CTP içinde sürdürülen egemenlik tartışmalarına paralel olarak, parti başkanı Özker Özgür de Rumlara karşı sert tavır alıyor.” Haberin de­vamında şöyle deniyordu: “Buna göre, CTP Genel Başkanı Özker Özgür bugüne dek izlemediği bir politika güderek, Kıbrıs sorununun çözümünde Cumhurbaşkanı Denktaş’ın da öteden beri ortaya koyduğu egemenliğin paylaşılması tezini savunmaya başladı. CTP’nin bu görüşü savunmaya başlaması ile birlikte, bu partinin öteden beri AKEL ile paralellik gösteren politikası da çelişmeye başladı. CTP’ye yakın kaynaklar, partinin Güney Kıbrıs’ta izle­nen politikalarla daha da çok çelişeceğine ta­nık olunacağı bir sürecin başlatıldığına dikkat çekiyorlar.” (Yeni Gün, 16. Ocak 1992)

Yıllarca CTP milletvekilliği yaptıktan sonra, görüş ayrılığına düşüp TKP’ye giren ve daha sonra SDP Genel Başkanlığına getirilen Ergün Vehbi’nin, CTP’nin iktidar partisi ile diyalog başlatmasını memnunlukla karşıladıkla­rını belirten açıklaması da şöyle devam ediyordu: “CTP’nin bizim uzun zamandır demokra­sinin bir uzlaşma rejimi olduğu, siyasetin ise kavga değil, rekabet içerdiği yolundaki çağrılarımız noktasına gelmiş olmasını ve iktidar partisini “düşman parti” kabul etmekten vazgeçerek diyalog başlatmasını son derece olumlu bulduğumu açıklamak isterim.” (Yeni Gün, 21 Ocak 1992)

CTP’lilerdeki AKEL aleyhtarlığının dozu giderek artarken Hasan Fadıl 24 Ocak 1992 tarihli Yeni Düzen’de “Güney’de uyuyanlar” başlıklı yazısında şunları yazdı: ‘Türk solu, ülkesinin ve ülke insanlarının geleceği için adil ve kalıcı bir çözümden yanadır. Toplumun esenliği için Kıbrıs’ta federal yapıda ülkenin bütünlüğünü savunuyoruz. Amaç toplumun esen­liği ve bu doğrultuda ülkenin federal bir ya­pıda bütünleşmesidir. Ülkenin bütünlüğü hiçbir zaman toplumun esenliğinden önde gelmez... Rum solu şovenizmin fazlaca etkilediği Rum toplumuna doğru mesajları vermek ve bunu becerebilmek için de Türk toplumunun yapısını iyi tahlil etmek durumundadır... Ulusal Kon­seyde şövenist ihtiyaçlara cevap verici olarak alınan sekter kararlara karşı çıkılmadığı sürece nasyonalizmin batağından kurtulmak mümkün olmayacaktır. Çözümsüzlük en fazla Türk emekçilerini etkilemektedir. Ülkenin kuzeyinde işçiler 806 bin TL asgari ücret temelinde se­falete talim ederken, tavırlarını sadece Güneydekilerin ihtiyaçlarına “yönelik belirlemenin ardından da tümünün siyasal birimi olduğunu iddia etmenin ne anlama geldiğini söylemeye dilim varmıyor.”

Anlaşılan H.Fadıl, Türk kesimindeki as­gari ücretin artırılmasına yönelik sınıf mücadelesinin ve bunun için gerekli bilincin AKEL tarafından verilmesini beklemekte ve “Resmi üyemiz olan herhangi bir Türk ise, ne yazık şu anda yok!” diyen AKEL Genel Sekreteri Hristofyas’ın (Şener Levent’le yapılan söyleşi, Or­tam, 10 Ocak 1990) mucizeler yaratmasını hayal etmektedir.

***

CTP’deki önemli politika değişiklikleri Kıbrıs Rum basınında da yankısını bulmakta gecikmedi. Fileleftheros gazetesinde Anthos Likavgis imzasıyla 6 sütunluk başlık altında verilen haberde şöyle deniyordu: “Şimdi değer­lendirmeye alınan diğer bilgiler, Rum tarafın­da artan oranda endişeler yaratıyor. Çünkü Kıbrıs Rumlarının güvendiği dengeler, Kıbrıs Türk toplumu içerisinde değişikliğe uğruyor ve Denktaş’ın görüşleri takviye görüyor. Böylece Kıbrıs Türk kitlelerinin milliyetçi ve şoven gruplara ve onların tutumların tepkisi azalıyor. Bunun muhakkak belirli bazı olumsuz durumlar için sonuçlar yaratacağı sanılıyor. (Fileleftheros'tan aktaran Halkın Sesi, 6 Kasım 1991)             

Bu arada CTP Genel Sekreteri F.Sabit Soyer, CTP’nin AKEL partisi tarafından Kıbrıs Türklerinin egemenliği konusunda takınılmış bulunan olumsuz tutumu yüzünden eleştirilmesine dikkat çekti. Soyer’in burada yaptığı açıklamada ise, doğruluğu kendi tekellerine almadığını belirtmesi ve kendi çevreleri dışında da doğru görüşler olabileceğini kabul ettiklerini açıklaması ilginçti.” (aktaran Halkın Sesi, 25 Ocak 1992)

   24 Ocak 1992 günü parti merkezinde bir basın toplantısı düzenleyen CTP Genel Başkanı Özker Özgür, şu görüşleri dile getirdi:

İç barışı sağlamadan dış barışa yönelen bir toplum zayıf düşer. KKTC’de erken genel seçimler için iç ve dış koşullar uygundur. Konuştuğumuz UBP’liler ve Cumhurbaşkanının kendisi bile, bu konuda rahatsızdır. Kıbrıs sorunu konusunda olası bir anlaşmayı mevcut parlamento değerlendiremez. En kısa sürede toplumsal bir konsensüs sağlayarak, halk iradesine dayalı organları mutlaka oluşturmak gerekir. Cumhurbaşkanı Seçim Yasası’nı kendileri imzaladığı halde, bugün “modern bir seçim yasası gerekiyor” diyor. Cumhurbaşkanı Rauf Denktaş’ın “yetkili görüşmeci” olmasına karşı çıkmamaktayız. New York ziyaretinden sonra kendisiyle görüşeceğiz. Denktaş, toplum tarafından etkili bir görüşmeci olarak kabul edilmektedir, biz de bu görüşe katılmaktayız. Sorun parlamentodadır. Görüşmecinin arkasında halk iradesine dayalı bir parlamento olmalıdır. Adadaki Türk askerinin varlığı, 1960 anlaşmalarının sağladığı garantiler çerçevesinde şarttır. Toplumun bu varlığa güvence ve psikolojik olarak da ihtiyacı vardır. Kıbrıs sorununun çözümünden sonra bir miktar Türk askerinin adada kalmasında yarar görüyoruz.” (Kıbrıs ve Halkın Sesi, 25 Ocak 1992)

(İlk şekli,  “CTP’nin ‘Milli Çizgi’ye Kayışı” başlığı altında ve iki ayrı yazı olarak Yeni Çağ gazetesi, 16 ve 23 Mart 1992 tarihlerinde, daha sonra da yine “Ahmet An” imzasıyla ve yukarıdaki başlıkla, italik kısımlar eklenerek,  Birlik, aylık siyasi dergi, Mayıs-Haziran 1992, Sayı:17’de yayımlandı.)

AKEL’DEKİ PERESTROYKA MÜCADELESİ VE ADİSOK’UN HAZİN SONU

SBKP’nin M.Gorbaçov önderliğinde 1985 yılında başlattığı perestroyka ve glasnost politikası, dünyanın dört bir yanındaki komünist ve işçi partileri içinde yankısını bulurken, Kıbrıs’taki “Emekçi Halkın İlerici Partisi” (Rumca ilk harfleriyle A.K.E.L.)’de de kuşkusuz etkisini gösterdi. 1941’de kurulmuş olan AKEL’deki Stalinci çizginin savunucusu olan ve 1949’da “enosis ve yalnız enosis” görüşünde olanların adayı olarak partinin Genel Sekreterliğine getirilen Ezekias Papayuannu, Aralık 1986’da yapılan 16. AKEL Kongresi’nde de, değişmez genel sekreter ve tek aday olarak bir kez daha bu göreve seçilmişti. Bu arada parti kademelerindeki yaşlı kadrolar arasında bazı değişiklikler yapılmış, bazıları da sağlık nedenleriyle görevlerinden ayrılmıştı. Uzun yıllar partinin gençlik örgütü olan EDON’un genel sekreterliğini yapmış olan 41 yaşındaki Dimitris Hristofyas, MK Sekreterliğine alınması üzerine, ondan Papayuannu’nun halefi olarak söz edilmeye başlanmıştı. Çünkü yaşlı ve Stalinci kadroya yakınlığı ile tanınmaktaydı.

Bu görev değişikliklerinin yapıldığı parti kongresinin üzerinden daha bir yıl geçmeden, Kasım 1987’de AKEL’in merkez yayın organı olan Haravgi gazetesinde meydana gelen değişiklikler, parti içindeki muhalif unsurlarca yapıldığı su yüzüne çıkardı.

1968’deki Çekoslovakya olayların karşı görüş dile getirdiği için gazetenin yazı işleri müdürü, başyorumculuk yapıyordu. Onun yerine getirilen yeni müdür ise Kıbrıs Rum Gazeteciler Birliği’nin de başkanıydı. Her iki gazetecinin görevlerinden alınması üzerine, üç gazete çalışanıyla birlikte istifa ettiklerini açıklayan muhalifler, 13 Aralık 1987’den itibaren haftalık yeni bir gazete çıkarmaya başladılar.

23 Mart 1988 tarihinde yapılan bir açıklamada Papayuannu’nun Genel Sekreterlikten ayrıldığı ve “daha genç bir yoldaşa yol açtığı” duyuruldu. 12 Nisan günü geçirmekte olduğu bir rahatsızlık yüzünden ölen Papayuannu’nun yerine, acele olarak Hristofyas’ın “geçici” kaydıyla ataması muhalifler tarafından eleştirildi. 16 Nisan 1988 tarihli Embros çıkan bir makalede şöyle denilmekteydi: “Darbe ve istiladan sonra (1974) ve parlamento seçimlerindeki AKEL’in oy azalmasından sonra (1985) bir kongre toplanması gerekmekteydi. Daha sonra AKEL’in desteğinde Vasiliyu’nun seçilmiş olmasına rağmen parti, 1985’deki oy kaybını kapatamamıştır.”

22 Nisan 1988’de toplanan AKEL Merkez Komitesi’nin, Hristofyas’ı 63 oyla Genel Sekreterliğe seçmesi üzerine bir demeç veren, perestoykacıların 11 oy almış adayı ve PEO Sendikası’nın Genel Sekreteri Pavlos Dinglis, seçimin MK’nin dar sınırları içinde değil, parti kongresinde yapılması gerektiği görüşünü tekrarladı.

2 Temmuz 1988’de Embros gazetesi AKEL liderliğini şöyle suçladı: “Perestroyka ve glasnost, AKEL liderlerinin sadece dillerindedir. Zamanı geçmiş yöntem ve uygulamalara bağlı kalmışlardır. Partiye canlılık ve değişiklik getirecek olan gençliğin etkin görevlere gelmelerini engellemektedirler.” Eleştirilerin yoğunlaşması üzerine partinin Lefkoşa İlçe Örgütü, Embros’u çıkarak dört gazetecinin partiden atıldığını açıkladı.

Bu arada Nisan 1989’da AKEL’e yakın gençlik örgütü EDON tarafından yayımlanan bir broşürde, İngiliz Sömürge Yönetimine karşı savaşan EOKA örgütünün ilerici Kıbrıslıları yok etmek ve etkisizleştirmek için İngilizler tarafından yaratılmış bir örgüt olduğu şeklinde bir değerlendirme yer almış ve buna tepki gösteren sağcı örgütlerle bir polemik başlatılmıştı. AKEL içinde yürütülmekte olan enosis (Yunanistan’a bağlanma) eleştirisi ile ilgili tartışmalar daha sonra şekillendirilip, “1964-67 döneminin hatalı politikası” olarak kamuoyuna duyurulacaktı. Ama biz, Kasım 1989’daki tartışmalara dönelim.

18 Kasım 1989 günü yapılan bir parti toplantısında konuşan AKEL Genel Sekreteri Hristofyas, AKEL’in iddiaların aksine perestroykayı desteklediğini söyleyerek, Doğu’daki sosyalist ülkelerde olanların sosyalizmin başarısızlığı değil, yenileştirici gücünün kanıtı olduğuna işaret etti. Hristofyas devamla, parti üyelerine çağrıda bulunarak, “partinin halk kitleleriyle daha yakın bağlar kurmasını, siyasal gücünü artırmasını ve perestroyka ruhunu parti içinde geliştirmek için çabalarını sürdürmelerini istedi.

         21 Kasım 1989 günü PEO Genel Sekreteri ve AKEL milletvekili P. Dinglis’in sendika üyelerine verilen bir seminerde perestroyka konusunda konuşurken söyledikleri, AKEL liderliğiyle olan görüş ayrılıklarını daha da belirginleştirdi. Dinglis, AKEL’in 1968’deki Çekoslovakya işgaline destek vermiş olmasının parti tarihinde bir leke oluşturduğunu ve partiyi böylesi yanlış bir tavrı almaya yol açanların hesaba çekilmesini istedi. AKEL’in perestroykayı desteklediğini ilk defa 18 Kasım 1989’da açıklamasından çok önce, kendisinin bu politikayı benimsediğini açıklamış olan Dinglis, partinin onurlu bir özeleştiri yapmasını talep etti. Stalin’in cinayetlerinin sosyalizmin pekişmesi için kaçınılmaz olduğunu söyleyerek, onu haklı çıkarmaya çalışanların tedavi edilmez Stalinciler olduklarını vurguladı.

     5 gün süren fırtınalı MK toplantısından sonra yayımlanan AKEL bildirisinde partinin “uluslararası gerginlik, soğuk savaş ve yanlış bilgilenme koşullarında Çekoslovakya’daki 1968 olaylarıyla ilgili olarak aldığı kararların yanlış ve geçersiz addettiği” duyurulurken, Embros gazetesi de ağır bir dille suçlanmakta ve “partiyi ve partinin birliğini bozmaya çalışan bir merkez haline geldiği öne sürülen bu gazeteyle dolaylı veya dolaysız bağlantısı olan bütün yoldaşların bu kişileri durdurması” çağrısı yapılmaktaydı. Aynı gün bir açıklama yayımlayan MK üyesi ve milletvekili Mihalis Papapetru, “MK’nin, azınlıkta olsalar bile, üyelerinin kamuoyu önünde konuşma hakkını kısıtlayan kararlarına onay verdiği için, vicdanında dayanılmaz bir suçluluk duygusu taşıdığı” gerekçesiyle MK’dan istifa etti.

    Muhaliflerin durumunun görüşüleceği 26 Ocak 1990 tarihli MK toplantısı, aralarında PEO liderleri A. Jartidis ile P. Dinglis’in de bulunduğu 11 MK üyesinin istifasıyla sonlandı. Partinin gençlik örgütünün Genel Sekreteri olan muhaliflerden Mikis Şanis, basına verdiği bir demeçte, Kıbrıslı komünistlerin bir kimlik bunalımı geçirmekte olduklarını söyledi.

   27 Ocak günü devam eden toplantıda parti kongresinin Eylül’de yapılacağı kararlaştırıldı ve AKEL’in enosis’i desteklemesiyle ilgili şu açıklamanın kamuoyuna verilmesi onaylandı:

-  “Bağımsızlık’tan uzaklaşıp, “enosis”e doğru yönelme kararının sorumluluğu kollektiftir ve o zamanki MK’ya aittir. MK, bunun sorumluluğunun müteveffa parti lideri Papayuannu’ya yükleme çabalarından üzüntü duymaktadır. Ama o zamanki Genel Sekreter olarak Papayuannu’nun da bu sorumlulukta payı vardır.

- AKEL’in içine düştüğü bu hatanın nedenleri vardır: 1. İç cephenin parçalanmaması, 2. AKEL’in yalnız kalıp etkisiz duruma düşmemesi, 3. Komünizm ve AKEL düşmanlığının yeniden canlanmasından kaçınılması.

- Enosis sloganı, anti-emperyalist cephenin kurulmasına yardımcı olma bir yana, Kıbrıslı Türk kitlelerini şovenist liderliğin kucağına itmiştir. Büyük sorumluluk, enosis sloganını istismar eden aşırı sağa yüklenebilir.

- 1967’den beri parti tarafından izlenmekte olan tam bağımsızlık politikasına dönüş, haklı bir politikadır. Bütün Kıbrıs halkı için, kendi kaderini tayin hakkı veya taksim sorununun olmadığına inanmaktayız. Kıbrıs halkı kendi kaderini tayin etme hakkını 1960’da kullanmış bulunmaktadır. Kıbrıs halkı, 1960’da bağımsızlığı seçmiştir. Bağımsız ve federal cumhuriyet, daha sonra 1977 ve 1979’da yapılan Doruk Anlaşmaları ile teyid edilmiştir. Kıbrıs halkı, iki ulusal toplumdan oluşan birleşik bir bütündür. Toplumlardan birine, kendi kaderini tayin etme hakkı tanınırsa, BM üyesi bir devletin dağılmasına yol açılacağı gibi, Helsinki Sonuç Belgesi’ne de aykırı olunacaktır.

- AKEL MK, Kıbrıs sorununun çözümü konusunda şunları hedeflemektedir:

1. Türk askerleri ve bütün yabancı askerlerin Kıbrıs’tan çekilmesi ve adanın askerden arındırılması,
2. Türkiyelilerin adadan uzaklaştırılması
3. İnsan haklarının ve temel özgürlüklerinin iadesi ve bunlara saygı gösterilmesi. Bütün göçmenlerin evlerine dönmeleri, serbest dolaşım ve mülk edinme haklarının tanınması,
4. İki toplumlu, iki bölgeli, bir federal Kıbrıs Cumhuriyeti’nin kurulması,
5. Genişletilmiş ve güvenilir uluslararası garantiler sağlanması ve tek yanlı müdahale hakkının kaldırılması."

  AKEL’deki muhalif reformcu liderlerden Andreas Jartidis, 8 Şubat 1990 günü yaptığı bir açıklamada, Haziran 1987’deki bir AKEL politbüro toplantısında savunduğu “aşamalı federasyon” görüşünden vazgeçmediğini söyleyerek, şöyle konuştu: “Elde edeceğimiz federasyon, federasyonun en iyi şekli olacak değildir. O nedenle biz, bunun aşılarak, geliştirilmesi için çalışmalıyız. Bu da dürüst bir tavır alınarak, Kıbrıslı Türklerin Rumların, Kıbrıslı Rumların da Türklerin güvenini kazanarak sağlanacaktır.”

      Jartidis, politbüro toplantısında ileri sürülen görüşlerin, o şahsı kötülemek için AKEL tarafından açıklanmasının dürüst bir hareket olmadığını sözlerine ekleyerek, şöyle devam etti:

    “Tüm göçmenlerin evlerine dönmelerinin bugünkü gerçekler ışığında mümkün olamayacağını söyleyen ve geçici hükümet oluştuktan sonra da, adada Türk askerlerinin bir kısmının kalacağını öneren Papayuannu idi ve bu doğrultudaki parti kararlarının metnini hazırlayıp imzalayan odur. Şimdi ölmüş olabilir, ama sorumluluğu aynıdır. Ben, oybirliğiyle gizli olarak alınmış o kollektif karardaki kendi sorumluluğumu üstleniyorum. Partimize Kiprianu darbe vurmak için bu kararı açıklayınca, gizliliği kalmamıştır. Doğru çıkmadıkları anlaşılanlar da içinde, partide ve kamuoyu önünde yaptığım bütün konuşmalarımı yayımlayacağım. Ben hata yapmaktan korkma hastası değilim.”

Kıbrıs’ta iki halk bulunduğunu belirttiğine ilişkin kendisine yöneltilen suçlamalara karşılık da Jartidis, Kıbrıs’ta Rumlardan ve Türklerden oluşan bir halk olduğunu söylediğini, kelimelerle oynamayı sevmediğini belirterek, “önemli olan, Türklerden Türk toplumu veya Türk halkı olarak söz etmemizden çok, onlara verilecek haklar üzerinde varacağımız anlaşmadır. Eğer anlaşma ile self-determinasyon hakları bulunmadığı kararına varılırsa, bu her iki toplum için de geçerli olacak. Ben ayrı self-determinasyon hakkı olmasını tasvip etmiyorum.”

Bu arada 11 Şubat 1990’da yapılan ve 9 saat süren EDON Yönetim Kurulunun toplantısında yapılan oylama sonucu, 8’e karşı, 47 oyla yenilikçi Mikis Şanis’in görevinden alınarak, yerine AKEL liderliğinin görüşlerini destekleyen Kiritsis tek aday olarak seçildi.

Kıbrıs Rum basını, Şubat 1990 başında, AKEL dışında yeni bir sol parti kurulması yolunda çalışmalar yapıldığı haberini duyurdu. 14 Şubat’ta kısa bir bildiri yayımlayan AKEL MK, Cumhurbaşkanı Vasiliyu’nun parti kuracağına ilişkin haberlerin yalanlanmış olmasına rağmen, ona dolaylı çağrıda bulunarak, AKEL’den istifa eden reformcu üyelerden oluşacak böyle bir partiyi reddetmesini istedi.

AKEL’de perestroyka mücadelesi vermekte olanların halka açık ilk toplantısı 7 Mart 1990 akşamı Lefkoşa’da “Girişimci grup” tarafından yapıldı.   Ama o günün sabahı olağanüstü olarak toplanan PEO Yönetim Kurulu, 70 bin üyeli İşçi Sendikaları Federasyonunun başkanı olan Jartidis ile Genel Sekreter Dinglis’i, Şubat ayında alınan ve hiçbir sendika liderinin AKEL’deki anlaşmazlık konusunda kamuoyu önünde konuşmama kararını ihlal ettikleri gerekçesiyle görevlerinden aldı. O geceki toplantıda konuşan Dinglis, bu kararın AKEL liderliğinin yönlendirmesiyle alındığını belirterek şöyle dedi: “Bu olay, gerçek perestroykayı uygulayacak olan demokratik solun yeniden doğuşunda bir aşamadır. Bundan sonra meydana gelecek sorunların tek sorumlusu AKEL liderliği ve onların Stalinizm’e yapışıp kalmalarıdır”.

Papapetru ise yaptığı konuşmada “PEO Yönetim Kurulu, AKEL içinde değişim ile ilgili son umudu da yok etmiştir. Yeni demokratik sol’a öncülük edecek olan yeni solcu bir partinin kurulması artık kaçınılmazdır” dedi.

8 Mart 1990, Ocak ayında AKEL MK’dan istifa eden, ama Temsilciler Meclisi’ndeki AKEL grubunda kalmayı sürdüren 5 muhalif AKEL milletvekili, AKEL grubundan ayrılarak, ayrı bir grub oluşturdular ve sözcü olarak da Dinglis’i belirlediler. Bu durumda Meclis’te 15 milletvekili ile temsil edilen AKEL’in milletvekili sayısı 10’a düşmüş oldu.

22 Mart günü toplanan PEO Yönetim Kurulu, 27 çekimser ve 2 aleyhte oya karşı 54 oyla Merkez’e yakın Antoniyu’yu sendika genel Sekreterliğine seçti. 

Olayların giderek tırmanması, sonunda ayrı bir parti oluşturma şeklinde biçimlendi. 29 Nisan 1990 günü Lefkoşa’da yapılan kuruluş toplantısına 700 kurucu üye katıldı ve partiye Yenilikçi Demokratik Sosyalist Hareket (Rumca baş harfleriyle A.D.İ.S.O.K.) adı verildi. 1980’li yıllarda sosyalist EDEK partisinden atılan veya ayrılan Troçkist eğilimli Militan grubuna yakınlığı ile bilinen grup ile bazı bağımsız kişilerin katılımı ve büyük çoğunluğu AKEL’den ayrılanlardan oluşan ADİSOK’un sözcülüğüne getirilen Jartides, kuruluş toplantısında yaptığı konuşmada, AKEL’i Stalincilik’le suçladı. Partinin kuruluş bildirgesinde yer alan “federal çözüm, iki ulusal toplumun siyasi eşitliğini güvence altına almalıdır” ifadesi, Rum basını tarafından “o güne kadar hiçbir siyasi partinin açıkça Kıbrıslı Türklerin siyasi eşitliğini tanımadığı için ilgiyle karşılandı.   

            ADİSOK’un 1. Kongresi, 7-8 Temmuz 1990’da yapıldı ve parti başkanlığına Pavlos Dinglis getirildi. Başkan yardımcılığı seçiminde “sosyalist platform”un adayı 88 oy alırken, Papapetru 291 oyla bu göreve seçildi. ADİSOK Kongre Bildirisinde, Kıbrıs sorununa da değinilmekte ve partinin iki toplumlu, iki bölgeli bir federasyondan yana olduğu yinelenerek, Türk askerleri ile Adaya gelip yerleşen Türkiyelilerin dönmesi desteklenmekteydi. Kıbrıs sorununa bulunacak bir çözümün, her iki tarafça kabul edilebilecek ve her iki toplumun da çıkarlarını dikkate alacak ve bir toplumun diğeri üzerinde hegemonya kurmasına olanak bırakmayacak bir çözüm olması gerektiği de belirtilmekteydi.

ADİSOK’un günlük yayın organı haline gelen Embros gazetesinin ekonomik nedenlerle bir süre haftalık olarak yayımlanması ardından, 1991 yılı başlında yayın yaşamına son vermesi, partinin Mayıs ayında yapılacak genel seçimlere zayıf bir şekilde gireceğinin habercisi oldu.

19 Mayıs 1991’deki genel seçimlerde AKEL Rum seçmenlerin %30.6’sının oyunu alarak Meclis’teki milletvekili sayısını 15’ten 18’e yükseltirken, ADİSOK %2.4’lük oy oranına ulaşabildi ve hiçbir milletvekili de çıkaramadı. AKEL Genel Sekreteri Hristofyas, seçim kampanyası sırasında “Sola oy verenler, ADİSOK’a verilecek her oyun, kaybedilmiş bir oy olduğunu söyleyecekler” şeklinde konuşurken, parti gazetesi Haravgi ise şöyle yazmaktaydı: “Solda herhangi bir partiye (AKEL veya ADİSOK’a) verilecek bir oyun, aynı değerde olduğunu düşünmek yanlıştır. Çünkü AKEL, aşırı sağın (DİSİ’nin) iktidara gelmesini engelleyecek olan tek güç olarak kalmaktadır.” Glafkos Klerides’in başkanı olduğu DİSİ ise küçük Liberal Parti’nin desteğiyle oyların %35.8’ini alarak 20 sandalye elde etmişti.

Seçimlerden sonra Hristofyas’ın AKEL’in kapılarının partiye geri dönmek isteyenlere açık bulunduğunu söylemesi üzerine bir demeç veren ADİSOK liderlerinden Jartides, AKEL’den ayrılanların geri dönmek niyetinde olmadıklarını, AKEL’de meydana gelen çatlağın giderilmesinin mümkün olmadığını belirterek, Hristofyas’ın “kapılarımız açıktır” sözünü demagoji olarak niteledi.

            18-20 Ekim 1991 tarihlerinde, çoğunluğu Arap ve Ortadoğu ülkelerinden gelen 16 komünist ve sosyalist partinin katılımıyla AKEL’in düzenlediği bir sempozyumun konusu şöyle belirlenmişti: “21. yüzyılın eşiğinde solun rolü ve bir ideoloji olarak sosyalizm”. Sovyetler Birliği ve Doğu Avrupa ülkelerindeki değişikliklerden sonra, AKEL’in sosyalist ideallere bağlılığını kanıtlamak amacıyla düzenlenen bu toplantıda konuşan Hristofyas, Sovyet modelinin itibardan düşmesinin, kapitalizmin haklı olduğu anlamına gelmediğini ve sosyalizmin gerçekleşebilir olduğunu kanıtlamak için, sol kanat hareketin girişimlerini eşgüdümlü hale getirerek, neo-liberal saldırıya göğüs germek gerektiğini vurguladı.

            15 Aralık 1991’de yapılan yerel seçimlerde ise, AKEL oy potansiyelini %2 artırırken, DİSİ %1’de kaldı. Sosyalist Parti %1 oy kaybederken, ADİSOK dahil diğer küçük partiler hiçbir güç gösteremediler.

Genel seçimlerden sonra parti lideri Dinglis’in, partinin aldığı oy oranına bakmaksızın varlığını ve faaliyetini sürdüreceğini söylemiş olmasına rağmen, yerel seçimler öncesinde parti içinde bazı görüş ayrılıklarının ön plana geçmeye başladığı görüldü. Sağ kanat’ın lideri olan Papapetru, basına verdiği bir demeçte, sol kanat’ın ADİSOK’un rahat çalışmasını engellediğini, yerel seçimlerde partinin desteklediği adaylara oy verilmemesi için bir duyuru dağıttıklarını açıkladı. Sol kanat adına bir açıklama yapan Patrikios Pavlu ise, ADİSOK’un sağa kaymakta olduğunu ve kuruluş ilkelerine ters düştüğünü belirtti. Parti kurulurken kendi Militan gruplarını dağıtmadan parti içinde çalışabilmeleri konusunda anlaştıklarını söyleyen Patrikios, gruplarını dağıtacakları doğrultusunda söz vermiş olduklarını öne süren Papapetru’yu yalanladı.

            23 Aralık 1991 günü yapılan ADİSOK siyasal komite toplantısında, partinin sol kanat üyesi iki kişinin partiden atılması kararı alınması üzerine, sağ kanadı Stalincilik yapmakla suçlayan Başkan Dinglis, meydana gelen anlaşmazlıkta her iki kanadın da suçlu olduğunu ve Başkan Yardımcısı Papapetru’nun kendisinin görevden istifa etmesini önermesini reddettiğini söyledi. Sol kanadın, parti üyelerini yerel seçimlerle ilgili olarak parti tarafından alınan kararlara uymama çağrısı yapmakla tüzüğe aykırı davrandığını vurgulayan Dinglis, buna karşılık sağ kanadın da ADİSOK’u sağa çekme hedefi doğrultusunda, sosyalizm bayrağını indirip, yerine insancıl yüzlü kapitalizmi ve onun gelişmiş şeklinin bayrağını koymaya çalıştığını söyledi. Başkan yardımcısı Papapetru ile Jartides’in başını çektiği sağ kanadın bunu kişisel konuşmalarda söylediklerini, ama kamuoyu önünde söylemeye cesaret etmediklerini belirten Dinglis, sosyalizmi onların sadece bir dış örtü olarak kullandıklarına dikkat çekti.

ADİSOK Yüksek Kurulu’nun 12 Ocak 1992 günü yapılan toplantısında Dinglis tarafından getirilen “Sol kanadın dikkatli davranması için çağrı yapılması” önerisi, 6’ya karşı 35 oyla reddedilince, Troçkist grup partiden tamamen ihraç edilmiş oldu ve bu üyelerin ADİSOK’a mensup olmalarının “istenmeyen ve zarar verici” olduğu karara bağlandı. Partinin ideolojik yöneliminin belirlenmesini isteyen Dinglis ile “sosyalist platform”un sözcüsü Egumenidis’in önerisinin tartışılması ise ertelendi. 1 Şubat günü kurucusu olduğu ADİSOK’un başkanlığından istifa ettiğini açıklayan Dinglis, sosyalizme karşı savaş açan kişilerle aynı parti içinde çalışamayacağını, partinin bundan böyle izleyeceği yolun, partinin olağanüstü kongresinde alınacak kararlara bağlı olacağını söyledi. Siyasal komite tarafından istifası kabul edilen Dinglis’in yerine tüzük uyarınca Başkan Yardımcısı Papapetru getirildi. 15 Mart 1992 günü yapılan ADİSOK Olağanüstü Kongresi, partinin tüzüğü ile siyasal ilkelerinin değiştirilmesini öneren Dinglis’in yenilgisiyle sonuçlandı. Partinin sosyalizme bağlılığını güvence altına alacak değişiklik önerisine 202 red, 31 kabul, 12 çekimser oy verilmesi üzerine, Dinglis partiden de istifa ettiğini açıklayarak, salonu terketti. Sol kanadın son 14 üyesi de toplantıyı terketti, ama istifalarını vermediler. Yapılan seçimlerde Papapetru, ADİSOK’un yeni Genel Başkanı olarak seçilirken, ADİSOK’un orta sağ bir partiye dönüştüğü ve Cumhurbaşkanı Vasiliu’nun bir süreden beri kurmak istediği partinin görevini üstleneceği belirtildi.

            Siyasal gözlemciler, eski Cumhurbaşkanı Kiprianu’nun DİKO partisinin gerileyen oylarını da alacak bir ADİSOK’un %8-10 oy oranına ulaşması halinde AKEL ile birlikte Vasiliu’nun, yaklaşan Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde yeniden kazanmasının mümkün olabileceğini söylemektedirler.

AKEL’in uluslararası ilişkilerden sorumlu sekreteri Donis Hristofinis şöyle konuşmaktadır: “Bir kapitalist milyoner olmasına rağmen, biz Başkan Vasiliu’yu destekledik. Çünkü anne ve babası partinin eski üyeleriydi ve onda ailesinden bazı inançlar kalmıştır. Ülkenin komünist bir lidere değil, halkı birleştirecek bir kimseye ihtiyaç vardır. Vasiliu, bütün bu gerekli niteliklere sahiptir ve Kıbrıs sorunu konusunda şimdiye kadarki davranışlarından memnunuz.”

            Dünyada oy kaybetmeyen, aksine çalışanların çıkarlarıyla ilgilendiği için oy oranını artıran ve halkı üzerinde en fazla etkili “komünist” partisi olan AKEL’e oy veren bir üye şöyle konuşmuştur: “Kıbrıs’ta gerçek komünist yoktur. Belki partisinin ilk kurucuları komünistti. Ama hepimiz de istisnasız kapitalistiz.”

          AKEL yetkililerinden Donis Hristofinis ise şu görüşte: “Biz kendimize komünist demiyoruz. Ama Marksist olduğumuzu da saklamıyoruz. Biz emekçi halkın ilerici partisiyiz.”

            AKEL’in ne olduğunu anlamak zordur, ama perestroyka’dan sonra herhangi bir değişikliğe uğramadığı kesin. Bir yabancı diplomat AKEL’le ilgili olarak şöyle diyor: “Ben her zaman, dünyadaki son komünistin bir Kıbrıslı olacağına inanmışımdır.”  

(“Ahmet An” imzasıyla, Birlik, aylık siyasi dergi, İstanbul, Nisan 1992, Sayı:16)   

EMPERYALİZM VE KIBRIS’TAKİ ÜSLER

ABD’nin Ortadoğu’ya yönelik yeni girişimlerinin yol açtığı pazarlık masalarında Kıbrıs sorunu yeniden ön plana çıktı. SALT-2 anlaşmasını emperyalizm en az zararla geçiştirmek için U2 casus uçaklarına bölgede yeni üsler veya hareket kolaylığı arıyor. Kıbrıs’taki İngiliz üslerinin bu yönde kullanımını garanti etmek üzere Türkiye’den uçuş sahası isteyen ABD, bu talebini “meşrulaştırmak” için SALT-2’yi bile tehlikeye sokacak şantajlardan kaçınmıyor.

ABD emperyalizminin, Kıbrıs’ı kendi emperyalist emelleri uğruna kullanabilmek için, öteden beri sürdürdüğü çabalara dikkat çeken bir yazıyı yayınlıyoruz.

Emperyalizm, Orta Doğu’da ve Doğu Akdeniz’de etkinliğini artırmak için eylemlerini yoğunlaştırmış bulunmaktadır. İran’daki demokratik gelişmelerle birlikte CENTO’nun yıkılıp dağılması, Amerika’nın bu ülkedeki casusluk istasyonlarını kaybetmesi, bölgedeki emperyalist çıkarları için büyük bir darbe oldu.

Mısır-İsrail “barış” anlaşmasından sonra dikkatini Türkiye, Yunanistan ve Kıbrıs’a yönelttiğini söyleyen ABD Başkanı Carter, Ege ve Kıbrıs sorunlarının “çözümlenmesine” yardımcı olacağını açıkladı. İran’ın kaybı ile doğan boşluğu kapatmaya çalışan Pentagon yetkilileri, Türkiye toprakları üzerindeki Amerikan askeri üslerinin sayısını artırmak amacıyla, “Sovyet tehdidi” yalanını kullanarak, Türk Hükümetiyle pazarlıklarını sürdürmektedirler. Öte yandan Yunanistan’daki Amerikan askeri üslerine alelacele “Cruise” roketleri yerleştirildiği ve İran’dan getirilen çeşitli savaş malzemesinin de Kıbrıs’taki İngiliz Akrotiri hava üssüne taşındığı haberleri basında yer almıştır. Aynı günlerde bir Amerikan askeri heyetinin Türk ordusunun işgali altındaki Kuzey Kıbrıs’ı ziyaret ederek burada yeni casusluk istasyonları kurulması için temaslarda bulunması, Kıbrıs’taki askeri üsler konusunu yeniden ön plana çıkarmıştır.

Bilindiği gibi Amerikan emperyalizminin, askeri ve stratejik öneme sahip olan Kıbrıs adası üzerindeki başlıca emeli, bağımsız ve bağlantısız Kıbrıs Cumhuriyeti’ni ortadan kaldırarak, ada toprakları üzerinde bulunan İngiliz askeri üslerini ele geçirmektir. Emperyalizmin bu emeli, İkinci Dünya Savaşı sonrasındaki soğuk savaş dönemine kadar uzanmaktadır.

Geçtiğimiz haftalar içinde dünya basınında yer alan çeşitli haberler, emperyalizmin Kıbrıs adasını Doğu Akdeniz’deki batmayan uçak gemisi olarak kullanma emelinden vazgeçmediğini bir kez daha kanıtlamıştır. İngiliz Akrotiri hava üssünün kalkış ve iniş pistleri, uzun mesafeli uçuşlarda kullanılan ultra-sonik uçakların da kullanılabilmesi için genişletilmiş, üsse yeni bir radar sistemi ile nükleer başlıklı “Pershing” füzeleri yerleştirilmiştir. Bilindiği gibi Akrotiri üssünde bulunan Amerikan U-2 casusluk uçakları, Doğu Avrupa’dan Güney Kafkasya’ya kadar ve oradan da Hint Okyanusuna kadar uzanan geniş bir böle üzerinde uçuşlar yaparak, casusluk faaliyetlerinde bulunmaktadır. Daha modern olan CP-71 tipi yeni casusluk uçakları ise, Kıbrıs ile İspanya arasındaki bölgede faaliyet göstermekte ve Akdeniz’de seyreden Sovyet gemilerini izlemektedirler. Elde dilen bilgiler, uydu ve radarlar aracılığı ile ABD’deki merkeze ulaştırılmaktadır. Uçakların benzin ikmalleri ise Girit adasındaki Suda üssünden kalkan ikmal uçakları tarafından sağlanmaktadır. Hatırlanacağı üzere 1977 yılı sonunda Akrotiri üssünden havalanırken düşüp parçalanan bir Amerikan U-2 uçağı, 4 Kıbrıslının ölümüne ve 6’sının yaralanmasına yol açmıştı. Olay üzerine bir açıklama yapan Lefkoşa’daki Amerikan elçiliği, üssü kullanma kolaylığının 1973 yılındaki Ortadoğu savaşı sırasında İngiltere Hükümeti tarafından verildiğini açıklamıştı. İngiliz Yüksek Komiserliği de buna paralel bir açıklama yaparak, Amerikan uçaklarının Sina ara anlaşmasının uygulanmasını gözetlemek amacıyla normal uçuşlarını yapmakta olduğunu belirtmişti.

Kıbrıs’taki askeri üslerin, İngiliz ve Amerikan emperyalistleri tarafından bölge halklarına karşı saldırı ve yıkıcı faaliyetlerde kullanılması, yeni bir olay değildir. 1956’da Süveyş kanalı bölgesine yapılan İngiliz-Fransız ortak saldırısında, 1958’de Lübnan müdahalesinde, 1964’te Kıbrıs Cumhuriyeti’ni ortadan kaldırmaya yönelik taksim planının uygulanması için başlatılan toplumlararası çatışmalarda, TMT’li faşistlere silah ve askeri yardım sağlanmasında, 1967 ve 1973 savaşlarında İsrail saldırganlarına askeri bilgi toplama ve savaş malzemesi taşınmasında, hep Kıbrıs’taki İngiliz egemen askeri üsleri kullanılmıştır.

3-4 Haziran 1971’de yapılan NATO toplantısında kabul edilen ve Bağımsız Kıbrıs Cumhuriyeti’ni iki NATO ülkesi olan Türkiye ve Yunanistan arasında taksim etmeyi amaçlayan Lisbon planından üç ay sonra Kıbrıs’a gönderilen General Grivas’ın faşist terör çeteleri de, İngiliz askeri üsleri üzerinden çeşitli silah ve patlayıcı madde sağlamaktaydı. Öldürme, terör ve sabotaj eylemlerinin amacı, Kıbrıs üzerindeki NATO planlarına karşı koyan Makarios ile onu destekleyen demokratik güçleri sindirmekti

Kıbrıs’taki İngiliz üsleri, 1975 yılında, faşist Rum saldırıları ile TMT’nin teşvikleri sonucu buraya sığınan 11 bin Kıbrıslı Türkün Adana üzerinden Kıbrıs’ın işgal altındaki bölgelerine taşınmasında da kullanılarak, adanın NATO’cular eliyle taksimine yardım etmiştir. Bugünkü taksim sınırı üzerinde bulunan Dikelya üssü ise halen çeşitli kaçakçılık faaliyetlerinde Türk ve Rum ticaret burjuvazisinin işbirliği merkezi durumundadır.

Son olarak geçen yıl Lübnan’a müdahale etmek için ABD’nin Akrotiri üssüne yığınak yaptığı ve aynı günlerde İngiliz askeri üslerine yapılan ve 8 tabur Amerikan ve İngiliz paraşütçüsünün katıldığı askeri tatbikatta Amerikan deniz piyadelerinin de görev aldığı hatırlardadır.

Kıbrıs’taki askeri üslerin Sosyalist ülkelere dönük casusluk faaliyetlerinde kullanılmakta olduğuna yukarıda değinilmişti. Örneğin, Trodos dağlarındaki Olimpos tepesi üzerinde, adanın güneydoğusundaki Greko burnunda ve Mağusa yakınlarında bulunan radar tesisleri, bu amaçla kullanılmaktadır. 1974 yılında Süveyş kanalının temizlenmesinde görev almak için “geçici” olarak Akrotiri’de üslenen tam teçhizatlı Amerikan deniz piyadeleri, daha sonra adadan ayrılmamış ve İngiliz üslerindeki birçok tesis yanında Olimpos tepesindeki ufukötesi radar istasyonunu da devralmışlardır. Greko burnundaki Ayia Napa tesisleri ise, adadaki en güçlü radar istasyonu olup, sürekli olarak Sovyetler Birliği’ne yöneliktir ve öteki casus dinleme istasyonları gibi NATO’nun denetimine bağlıdır.

İsrail-Mısır anlaşması gereğince Sina yarımadasına yerleştirilen Amerikan uzmanları yardımı ile Süveyş kanalını gözetimi altına alan Amerikan emperyalizmi, Kıbrıs’taki İngiliz askeri üslerine de yerleşerek, saldırgan NATO örgütü için Ortadoğu’da bir köprübaşını güvence altında tutmaya çalışmaktadır. 1970 yılında Amerika’da yayınlanan Christian Science Monitor gazetesi, Kıbrıs’ın 1968 Kasım ayından başlayarak bir NATO üssü olarak kullanılmakta olduğunu yazmıştı. Kıbrıs’taki askeri üslerin aşamalı olarak Amerikanlaştırılması veya NATO’ya devrinin, Doğu Akdeniz’de barış ve güvenliği daha da tehlikeye sokacağı açıktır.

Çeyrek yüzyıldır emperyalizm ve NATO’nun taksim planlarına karşı direnen Kıbrıs halkı için, İngiliz askeri üsleri ile Amerikan casusluk istasyonlarının kaldırılması ve adanın askerden arındırılması hayati önemini korumaya devam etmektedir. İkinci Dünya Savaşı sonrasında topraklarının bir kısmının egemen İngiliz üssü olarak kullanıldığı tek ülke Kıbrıs’tır. Yıllardır toplumlararası barış ve anlaşmanın sağlanmasına engel olanlar

İngiliz ve Amerikan emperyalistleri ile onların yerli işbirlikçileridir. Toplumlararası barış ve birliğe ulaşılmasından sonra sıranın, adanın üs ve askerlerden arındırılmasına geleceğini onlar pek iyi bilmektedirler.

8 Mayıs 1975 günü, Amerikan U-2 uçaklarının Kıbrıs’taki İngiliz üslerini kullanmalarını protesto etmek amacıyla Kıbrıs Temsilciler Meclisi’nde bir konuşma yapan Kıbrıs Emekçilerinin İlerici Partisi (AKEL)’in genel Sekreteri E. Papaioannou şu ilginç açıklamada bulunmuştu: “Kıbrıs Cumhuriyeti’nin kurulmasından bu yana Amerikalılar adamızda bir üs elde etme çabalarını yoğunlaştırmışlardır. Sayın Başkan ve Temsilciler Meclisinin birçok üyesi, bir skandal teşkil eden şu olayı hatırlayacaklarıdır sanırım. 1962 yılında Lefkoşa’daki Amerikan Elçiliğinin küçük bir memuru meclis koridorlarında bana, Amerika var oldukça AKEL’in iktidara gelmesine asla izin vermeyeceğini söylemişti. Nitekim Kıbrıs Cumhuriyeti’nin ilanından sonra Amerikan emperyalizmi ve CIA, Kıbrıs’taki anti-komünist faaliyetler için 20 milyon dolar ayırmıştı. Yüksek dereceli bir CIA ajanı olan Heffner’in açıklamasına göre, adadaki ilerici ve bağımsızlıktan yana olan güçleri parçalamak için CIA, 1973 yılında 20 milyon, 1974 yılında ise 40 milyon dolar harcamıştır. Adayı teslim edip NATO boyunduruğuna sokma planlarını uygulayan Kıbrıslı Rum ve Türk faşistler, CIA ile yakın işbirliği içinde yıkıcı ve gerici faaliyetlerine bugün de devam etmektedirler.

Ortadoğu’daki güçler dengesinin yeni biçimler aldığı günümüzde, Kıbrıs sorunu ile adadaki emperyalist askeri üslerin varlığı tekrar gündemin başköşesine çıkmış bulunmaktadır. Kıbrıs sorununu emperyalizm ve NATO saldırı örgütünün çıkarlarına uygun bir şekilde çözme girişimleri yeniden yoğunluk kazanmıştır. Geçtiğimiz ay içinde Malta’da bulunan İngiliz üslerindeki son askeri birliğin ayrılması ile emperyalizmin Orta Akdeniz’deki bu ada üzerindeki varlığı sona ermiştir. Doğu Akdeniz sahillerinde toplanan Amerikan 6. Filosu ile İngiliz Kraliyet Donanmasına bağlı gemiler içim Kıbrıs’taki askeri üsler, harekât üssü görevini görmeye başlamıştır. İngiltere’de Kıbrıs’taki İngiliz üslerinin NATO’ya devredilmesinden yana olan Muhafazakâr Parti ise iktidara gelmiştir.

1975 yılı sonunda bir İngiliz İşçi Partisi yetkilisinin yaptığı açıklamaya göre, İngiltere, Kıbrıs’taki askeri üslerini ekonomik güçlükler nedeniyle 1981 yılına kadar terk edecektir. Böyle bir durumda, 1960 yılında imzalanan Kıbrıs Cumhuriyeti’nin kuruluş anlaşmaları gereğince, İngiltere çekildiği takdirde üslerin Kıbrıs hükümetine devredilmesi gerekmektedir.

Kıbrıs sorununda varılacak nihai bir anlaşmada emperyalizm ve sömürgeciliğin ada üzerindeki varlığını uzatan askeri üs ve casusluk istasyonları ile 1969 Garanti Antlaşması gereğince adada bulunan NATO’ya bağlı Yunan ve Türk askeri birliklerinin durumu da söz konusu olacaktır. Kıbrıs Cumhuriyeti topraklarının %40’a yakın bir bölümünü beş yıla yakın bir zamandır işgali altında tutan Türk askeri birliklerinin tamamen geri çekilmesi, Kıbrıs’ın askerden arındırılmasında ilk adımı oluşturmaktadır. Birleşmiş Milletler Örgütü’nün bu konudaki çeşitli kararlarına rağmen, Kıbrıs Cumhuriyeti’nin bağımsızlık, egemenlik ve toprak bütünlüğünü çiğnemeye devam eden belirli NATO çevreleri, Kıbrıs sorununun her iki toplum yararına adil ve barışçı bir şekilde çözümlenmesini geciktirmeye çalışmaktadırlar.

Türk ve Rum Kıbrıs halkının demokratik ve bağımsızlıktan yana güçleri, toplumlararası görüşmelerin yeniden başlatılmasını ileriye atılmış olumlu bir adım olarak değerlendirirler. Kıbrıs’taki tüm askeri birliklerin geri çekilmesini ve adanın bir an önce askeri üs ve casusluk tesislerinden arındırılmasını sağlayacak olan uluslararası bir konferansın geciktirilmeden toplanması gereğini vurgulamaktadırlar.

AKEL Genel Sekreteri E. Papaioannou, geçtiğimiz ay içinde “Neues Deutschland” gazetesine verdiği bir demeçte, CENTO’nun yıkılmasından sonra Amerikan emperyalizmi ile NATO’nun Doğu Akdeniz’de İsrail, Mısır, Türkiye, Yunanistan ve Kıbrıs’ı içine alacak yeni bir paktın kurulması için çabalarını artırdığına dikkati çekmiştir. Kıbrıs sorununun emperyalist çıkarlar çerçevesinde çözümü için ABD, İngiltere ve Kanada’nın hazırladıkları NATO planını, Kıbrıs’ın içişlerine hayasızca bir karışma olarak niteleyen Papaioannou, parti olarak, Kıbrıs Cumhuriyeti hükümetinin 1977 yılında Türk tarafına sunduğu somut çözüm önerilerini desteklediklerini belirtmiştir. Hatırlanacağı gibi bu önerilerde, Kıbrıs Cumhuriyeti’nin federal bir yapıya kavuşturulması Rum tarafınca kabul edilmişti. AKEL Genel Sekreteri sözlerine devamla, federal bir çözümün kabulünün, iki ayrı devlet kurulması anlamına gelmediğini vurgulamıştır.

Dünya barışsever güçleri, Türk ve Rum Kıbrıs halkının emperyalizme karşı tam bağımsızlık, egemenlik ve toprak bütünlüğü uğruna vermekte olduğu mücadelenin zaferle sonuçlanacağına inanmaktadır. Bu onurlu mücadele ile uluslararası dayanışma sürmektedir.

(“Ahmet Halit” imzasıyla, Birlik, TSİP Merkez Organı, aylık siyasi dergi, İstanbul, 28 Mayıs 1979, Sayı:15)         

BAĞIMSIZ VE FEDERAL KIBRIS İÇİN TEMAS GRUBU’NUN AÇIK MEKTUBU

            Bağımsız ve Federal Kıbrıs için Temas Grubu, 24 Eylül 1989’da Lefkoşa’daki Ledra Palace Otelinde Kıbrıslı Türklerle Kıbrıslı Rumlar tarafından ortaklaşa oluşturulmuştur. Geçen iki yıl içinde siyaset, kültür, tıp vd alanlarda çeşitli toplumlararası temaslar örgütleyebildik. Ne yazık ki, Kıbrıs Türk makamları, Lefkoşa’daki ara bölge veya Rum kesiminde yurttaşlarımızla buluşmamız için yapılan 75 başvurudan sadece 15’ine izin vermiştir.

Bir süre önce Kıbrıs Türk lideri Denktaş ve Bakanı Atakol, Komite üyelerimizin, Kıbrıs Türklerinin Türkiye’nin askeri işgali altında yaşamadıkları doğrultusunda bir açıklama yapmalarını istemişlerdir. Komite üyelerimizin bu talebe karşı çıkmaları üzerine, Denktaş, geçiş izni veren makama bir yazı yazarak, Komitemizin koordinatörü ile bir başka komite üyemize, bir daha izin verilmemesini emretmiştir. Aynı ay içinde, Mayıs 1991’de Avrupa Konseyi İnsan Hakları Komisyonu’na başvurarak, kendi ülkemizde seyahat özgürlüğümüzün kısıtlanmasını şikâyet edince, Kıbrıs Türk liderliği çok öfkelenmiştir. Şimdi de avukatımızı psikolojik baskı altına alarak, başvuru dilekçemizin bir kopyasının kendilerine verilmesini istemektedir. Lefkoşa Türk Baro Konseyi de avukatımız hakkında disiplin cezası verme girişiminde bulunmuş, ama yeterli oyu sağlayamamıştır. Komitemiz, geçenlerde bazı Amerikalı Kongre ve Senato üyelerini ve Türkiye’nin yeni başbakanını bu keyfi kısıtlamalardan haberdar etmiş bulunmaktadır.

Kıbrıs’ta birleşme ve federal çözüme karşı olan bu bilinen güçler durdurulmalı ve ülkemizde temel insan haklarının uygulanması, hem Kıbrıslı Türkler, hem de Kıbrıslı Rumlar için güvence altına alınmalıdır. Kendi ülkemizde kısıtlamasız seyahat özgürlüğü talebimiz için kişi ve kuruluşlara destek ve dayanışma çağrısında bulunuyoruz.

Dr. Ahmet Cavit An

Bağımsız ve Federal Kıbrıs için Temas Grubu

Kıbrıs Türk Komitesi Koordinatörü

Not: Bu açık mektup Kıbrıs Türk ve Rum basınına ve Avrupa’daki insan hakları kuruluşlarına gönderilmiştir.

(Birlik, aylık siyasi dergi, İstanbul, Mart 1992, Sayı:15)

ÖDÜLÜNÜ HAK ETMEYEN BİR KİTAP

             Kıbrıs Türk toplumunun yetiştirdiği değerli tarih araştırmacısı ve yazar Haşmet M. Gürkan'ın anısına düzenlenen araştırma yarışmasının ilki, Ağustos 1992'de düzenlenmiş ve sonuçları, yazarın 1. ölüm yıldönümü olan 21 Mart 1993'den bir gün sonra yapılan anma gecesinde açıklanmıştı. Yarışmaya katılan Dr. Nazım Beratlı (Kıbrıslı Türklerin Tarihi) birincilik ödülüne layık görülürken, Taçgey Debeş (Haşmet Gürkan'ın eserleri), Uğur Ulaş Dağlı (Arabahmet Evleri) ve Ulus Irkad (Kıbrıs İkonografisi) da katıldıkları için birer anı plaketi almışlardı.

Yarışmayı Galeri Kültür'ün katkılarıyla düzenleyen K.T. Sanatçı ve Yazarlar Birliği, kendi yönetim kurulu üyelerini bu yarışmanın jürisi ilan etmişti. Daha o günlerde, basında çıkan bir yazıda, seçici kurulun araştırmacı yazarlarla takviye edilmesi gerektiğine ilişkin uyarıda bulunulmuşken, biz de Haşmet Bey'in yakın dostları olarak onun isminin istismar edilerek, yanlış kararlar alınmaması doğrultusunda konuşmalar yapmıştık. Ama dinleyen olmadı. Belki de yaşasaydı, onun bile karşı çıkacağı ve genelde Haşmet Bey'in dünya görüşü ve tarih anlayışına ters düşen içerikteki bir esere ödül verildi. İşte bu kitap, Aralık 1993'de basılı olarak satışa sunuldu.

Galeri Kültür Yayını olarak İstanbul'da bastırılan "Kıbrıslı Türklerin Tarihi-1. Kitap" başlıklı çalışma, gazete ilanlarında "özgün eser" olarak sunulurken, her nedense yazarının adı verilmemiştir. Kitabın iç sayfalarında ise, bu çalışmanın henüz tamamlanmamış olduğu ve asıl isminin "Kimliğin Kökenleri" olduğu anlaşılmaktadır. 1. Cilt'te "İngiliz dönemi başlarına kadar Kıbrıslı Türklerin Tarihi"nde, "Kıbrıslı Türk kimliğinin Türk komponenti", 2. Cilt'te de "Kıbrıslı Türk kimliğinin Kıbrıslı komponenti" verilecekmiş. (s.17)

Kitabın başlangıcında, Taçgey Debeş'in yarışmaya da katılan "Araştırmacı Haşmet Gürkan ve Kıbrıs Tarihi" başlıklı yazısına yer verilmektedir. (s.3-9), "Gürkan'ın İngilizcesi yanısıra Rumcayı da iyi bildiği anlaşılıyor" diye yazan Debeş, ne yazık ki yanılıyor. Çünkü sözü edilen P. Mahluzaridis'ten çevrilmiş kitapta "İngilizceden Türkçeye çeviren: Haşmet M. Gürkan" notu yer almaktadır. Kaynakçalarında da Rumca eser bulunmamaktadır. Olsa olsa ikinci kaynak üzerinden yararlanmıştır. Haşmet Bey'in bildiği Rumca kelimeler, çeviri yapacak kadar değildi, ama biraz anlayabiliyordu.

Dr.Nazım Beratlı, 4 sayfa önsöz ve 4 sayfa da giriş yazısı yazdığı kitabında, şöyle demektedir:

"Kanımca zorlanılacak ilk husus, kimliğin kökenini anlatmaya girişince ta Orta-Asya'ya kadar gidilmesidir. Oysa bu hem gerçektir ve hem de kaçınılmazdır. Başka türlü, Kıbrıslı Türk'ün kimi köylerde geceleri tırnak kesmekten kaçınmasının nedeni, anlaşılamaz." (s.17)

Demek ki Latin Amerika'da da geceleri tırnak kesmekten kaçınılıyorsa, yazar oraya da kimlik kökenini aramaya gidecektir!

Beratlı, kitabının ilk bölümünü 7 Mayıs 1990 günü, yani "DMP deneyiminin hüsranla sonuçlanmasının ertesi günü" yazdığını belirtirken, hareket noktasını da şöyle açıklamaktadır:

"Kıbrıslı Türk kimliğini korumak üzere yola çıktığını ileri süren bir hareketin mensubunun, halktan erk isterken sorulan sorulara yanıt vermekte zorlanmasını gözlemiş olmak." (s.18)

Ne yazık ki, kitapta bu konularda ne Cumhuriyetçi Türk Partisi'nin ideolojik sorunlarına değinilmekte, ne de kimliğin somut sorunlarına atıfta bulunulmaktadır. Aksine, Kıbrıs Türklerinin Tarihi'nde pek de belirleyici bir etkisi bulunmayan "Anadolu öncesi Türk tarihi"ne sayfalarca yer verilmektedir. Beratlı'nın "Herkesin talebi anavatanla bütünleşmek" idi!" şeklindeki değerlendirmesi ise (s.21), onun Haşmet M. Gürkan'ın siyasal kimliğini hiç anlamadığını göstermektedir.

Bize göre, kitabın "Türk kimliğinin kökenleri" başlığını taşıyan ve 124 sayfalık 1. kısmı tamamen konuyla ilgisiz ve gereksiz bir bölüm olmuştur. Türk boylarının tarih sahnesine çıkışı, uygarlık öncesi sosyal yaşamın örgütlenmesi, Orta Asya'da toplumsal yaşam ve ekonomi, Yakın Doğu'da Türk devletleri, Osmanlı toplumunda mülkiyet ilişkileri, mali bunalım gibi başlıklar, bu konularda Türkiye'de yayımlanmış kitaplardan geniş aktarmalarla sayfa doldurmuş. İlgili kitapların kaynakçada yazımında ise bilimsel kurallara uyulmamış.

"Amatör bir "tarihçi" olan bu satırların yazarı" diye yazan Dr. Nazım Beratlı'nın bu gerçekten amatör çalışması boyunca amaçlanan tek şey, belli bir önyargıdan hareketle, hiç de inandırıcı kanıtlar vermeden şu hususu vurgulamak olmuştur:

"Kıbrıslı Türkler, Anadolu'daki en önemli Alevi Türkmen boyları'nın adaya sürülmüş, torunlarıdırlar." (s.128)

Aynı husus, bazı dönemlerde Kıbrıs'a sürgün edilmiş olan asi unsurlardan hareketle sürekli tekrarlanmaktadır: "Köylerde yaşayan Kıbrıslı Türklerin çoğunluğu, Türkmen yani Oğuz kökenlidir." (s.148), "Kıbrıslı Türklerin %75'inin atalarını oluşturan Türkmen boyları" (s.157)

"Osmanlı yönetimi, Rumlara hiçbir baskı yapmamıştır" (s.169) diye yazan Beratlı, anlaşılan resmi Kıbrıs Türk tarih yazımının da etkisinde kalmış ve olayları kendi istediği şekilde görmektedir:

"Tüm Osmanlı dönemi boyunca, Kıbrıs'ta yönetime başkaldırı daha çok Türklerce gerçekleştirilmiş, bir destanda sözü edilen ve tarihsel kaynaklarda kaydına rastlamadığımız bir "Papaz isyanı" hariç, Rumlar daha çok bu isyanlar esnasında, yönetimden yana bir tavır geliştirmişlerdir." (s.249)

Açıktır ki yazar, Kıbrıs tarihiyle ilgili herhangi bir İngilizce kaynağa başvurmamış, en azından Sir George Hill'in 4 ciltlik "A History of Cyprus" kitabının son cildinden yararlanarak hazırladığımız ve Türkçe olarak Ortam gazetesinde 23 yazı halinde yayımladığımız "Osmanlı döneminde Kıbrıs'ta görülen isyan hareketleri" dizisini gözden kaçırmıştır. Yoksa, 20'den fazla isyanın yer aldığı ve 1665, 1765 ve 1783 yıllarında Türk-Rum birlikte gerçekleştirilen anlamlı örnekleri ve bu arada 1833'deki üç isyandan Karpaz'da olan Papaz Kaloyeros isyanını öğrenmiş olacaktı. (Ortam, 29 Ağustos-24 Eylül 1990).

Kitabın "Kıbrıslı Türkler" başlıklı 2. kısmının 1. bölümünde "Kıbrıslı Türklerin Kökeni" bilinen kaynaklardan tekrarlanarak, 2. bölümde Alevilik, Şah İsmail ve Ahilik konularına girilerek, şunlar yazılmaktadır:

"Zorunlu olarak kimi ayrıntıları da ele almak mecburiyetinde kaldığımız Kıbrıslı Türklerin geçmişinde sık sık karşımıza çıkan Şah İsmail konusu" (s.195) Kıbrıslı Türkün geçmişini incelemeye giriştiğimiz zaman, Osmanlı, İslam ve Türk tarihinin derinliklerindeki kimi ayrıntıları anlamadan, konuyu açıklığa kavuşturmak olası değildir." (s.179)

Böylece Dr. Nazım Beratlı, Kıbrıslı Türklerin tarihsel kimliğini Orta Asya'nın bozkırlarında ve Şah İsmail'de ararken ayrıntılarda boğulup kalmakta ve 2. bölümün genel bir değerlendirmesini yaparken, şunları yazabilmektedir:

"1950'lere gelene kadar Kıbrıs Türk köylerinin çoğunda cami bulunmaz, bulunsa bile minaresi yoktur... Bunlar belki de eski cemevleridirler." (s.202)

Osmanlı dönemindeki Boyacıoğlu Mehmet Ağa 1680'de isyan etmiş ve Rumların da desteğini alarak kendisinin adanın egemeni ilan etmişti. Beratlı isim benzerliğine bakarak ve hiçbir araştırma zahmetine katlanmadan şu soruyu sorabilmektedir: "Acaba, bugünkü Boyacı ailesi ile bir ilişkisi var mıydı?" (s.238)

Herhangi bir kanıt göstermeden ileri sürülen bir başka görüş de şöyle dile getirilmektedir:

"Kanımızca, Kıbrıslı Türkleri "Kıbrıslı" yapan süreç, adada geçirilen ilk iki yüz yıldır." (s.209)

"Kıbrıs'ta Türkler-Kıbrıs'ın kimliğe katkıları" adı verilen bu 3. bölümde, Kıbrıs'ın Rum yerli halkı ile olan kültürel ilişkiler ve etkileşimlere değinileceğine, yazarın "Kıbrıs Türk Aydınları Self-determinasyon Hareketi" yayını olarak 1991'de basılan "Kıbrıs'ta Ulusal Sorun" kitabından 13 sayfalık bir bölüm aynen aktarılmaktadır. (s.223-232)

Anlaşılan bu konuda da, daha önce yapılmış olan yayınlar gözden uzak tutulmuş, kültürel kimliğin yeniden üretilmesi sürecinde yer alan 1950'li yıllardan önceki gelişmelere hiçbir atıfta bulunulmamıştır. Böyle olunca da, 3.bölümün değerlendirilmesinde, bugünkü kültürümüzün kökenleri arasında "Latin kültürü, Batı kültürü sahibi, "sömürge aydını"nın çok uzun süre halkın başını çekerek, o kültürel özellikleri halka da aşılamaları ve çok yüksek eğitim düzeyi"miz sayılabilmektedir. (s.241)

Dahası, "Kıbrıslı Türk kimliğinin belirleyici özelliği, bugün yaşamakta olan pek çok değişik Türk kökenli kültür arasından en batılı olabilenine sahip olmasıdır" (s.241) diye yazabilmektedir. Aynı yerde, "Gotik camilerde namaz kılarken bunu hiç yadırgamayan Türk, yalnız Kıbrıs'ta vardır" diyen Beratlı, Anadolu'daki kiliseden bozma camilerde namaz kılan "soydaş"larını unutmuş herhalde.

Kitabın son 4 sayfasında ise, "İngiliz dönemi başlarında Kıbrıslı Türkler" ve "Yasal durumlarının oluşmakta olan kimliğe etkileri"ne çok yüzeysel olarak değinilmektedir. Kaynak belirtmeden "İngiliz kaynaklarına göre Kıbrıslı Türklerin "ata ve kılıca yatkın" oldukları, "yani Türkmen özellikleri yüzyılları aşarak gelmiş, sürmektedir" görüşü tekrarlanmaktadır. (s.246)

"Kıbrıslı Türklerin kültürlerinin temelinde, Alevi-Bektaşi değerleri yatmaktadır" (s.207) iddiasını hiçbir inandırıcı belgeye dayanmadan öne süren Beratlı'nın kitabına "Kıbrıslı Türklerin Tarihi" gibi kapsamlı bir ad vermesini de yadırgadığımızı belirtmeliyiz. Çünkü Kıbrıslı Türklerin bu ada üzerindeki 400 yıldan fazla süren ve çoğunluktaki Rum toplumu ile karşılıklı etkileşim içinde şekillenen tarihi ve kimliği, daha ciddi ve bilimsel yaklaşımlarla incelenmelidir. Bunu yapmakta olan araştırmacılarımız ve yazarlarımız iyi ki vardır ve yetişmektedir. Herhangi bir özenti veya aktarmacılık güdüsünden uzak olarak çalışan ve Haşmet M. Gürkan'ın açtığı yolun bilinçli takipçisi olan bu arkadaşlar, onun dünya görüşünde olup, adının istismar edilmesine karşı durmakta kararlıdırlar.

Çok daha yararlı bir işlevi üstlenmiş olan Bener Hakkı Hakeri'nin iki ciltlik resimli ansiklopedik sözlüğüne de yanlış olarak "Kıbrıs Türk Ansiklopedisi" adı verilmiş, ama başlığın gerektirdiği kapsama ulaşılamamıştı. Kaldı ki burada "Kıbrıslı Türklerin Tarihi" denerek, Türklük-Alevilik dışında, Haşmet Gürkan'ın yazılarında dile getirmeye çalıştığı hususlar tekrarlanmakta ve herhangi bir özgünlük bulunmamaktadır.

Bir bireysel çalışma olarak basılması iyi olmuştur, ama "Haşmet M. Gürkan Araştırma Yarışması"nın 1. ödülünü bize göre hak etmemiştir. Zaten Haşmet Bey, bu tür yarışmalara da karşı olup, eski kültürel birikimimizin yeni kuşaklara basılıp tanıtılmasından yanaydı.

Ehil ellerde bu yarışma sürdürülecekse, yıl içinde basımızda yer alan haber, resim veya makaleler değerlendirilerek bir ödül verme yoluna gidilebilir. Aksi takdirde, amaçtan uzaklaşılmış olacaktır görüşündeyiz.

 (Bu yazının yayımlanması, tartışmalara yol açacağı gerekçesiyle, Kıbrıs ve Yeni Düzen gazeteleri tarafından uygun görülmemiştir. Daha sonra şurada basılmıştır: Alternatif Yazın dergisi, Lefkoşa, Sayı:6, Mart-Nisan 1994 ve kitap içinde, Ahmet An, Kıbrıs Türk Kültürü Üzerine Yazılar, Lefkoşa 1999, s.151-155)