1987’DE SAĞLIK

            1987 yılının son ayında, Albert Einstein'ın "İn­sanlığın eğer sağ kalması isteniyorsa, yeni bir düşünce şekline ihtiyacımız vardır" şeklindeki uyarısı gereğin­ce, bu yeni düşünce şekline yönelik ilk adım atılmıştır. Yeryüzündeki nükleer silah potansiyelinin yüzde 5 kadarını oluştursa da, orta menzilli füzelerin yok edilmesine ilişkin bir anlaşmaya varılmış olması, insanlığa rahat bir nefes aldırmıştır. Bunun ardından stratejik silahlarda da indirime gidilmesi ve nükleer denemeleri yasaklayan bir anlaşmanın imzalanması, insan hayatını korumakla görevli olan biz hekimleri çok sevindirecektir. Öte yandan silahlanma harcama­larında yapılacak indirimler sonucu açığa çıkacak olan paralar, çeşitli sosyal ve sağlıkla ilgili sorunların çözümünde kullanılabilecektir.

            1987 yılında insanlık, tıbbın kazandığı büyük za­ferlerden biri olan çiçek hastalığının yeryüzünden yokedilişinin 10. yıldönümünü kutlarken, yeni bir hastalık olan AİDS'in yaygınlaşmasına tanık olmuş­tur. ABD'nin biyolojik silah laboratuvarlarında üretil­diği öne sürülen ve çağımızın vebası olarak tanımla­nan bu hastalığın etkenine karşı, halen çok kapsamlı bir mücadele yürütülmektedir.

Ülkemizde ise, sağlık alanında süregelen başıbo­zukluk, 1987 yılında da ne yazık ki durdurulmamış­tır. Yılın başlarında Meclis'e sunulduğu açıklanan Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı’nın Temel Sağlık Hizmetleri Dairesi ile Yataklı Tedavi Kurumları Dai­resi adındaki iki kuruluşun görev ve çalışma esaslarını gösteren yasa tasarıları, çeşitli eksikliklerine rağmen ne görüşülebilmiş, ne de bu konuda yapılan eleştiri­lere bir yanıt verilmiştir. Kamu görevlisi hekimlerin, Yasa'nın açık hükmüne rağmen dışarıda yasadışı özel klinik ve muayenehane çalıştırmalarına göz yu­mulmuş ve Bakanlık, tam gün çalışma konusunda ça­lışanlarına söz geçirememiştir. 130 kadar hekim ve diş hekiminin çalıştığı devlet sağlık hizmetleri, halkımızın ihtiyaçlarını yeterince karşılayamazken, sayıları 200'e yaklaşan yetişmiş uzman hekim ve diş hekimi meslektaşımız, özel kesimde çalışmak duru­mundadır.

Artan ekonomik bunalım koşullarında dev­let sağlık hizmetlerine olan hasta akışı, buralarda çe­şitli hoş olmayan olaylara yol açmaktadır. Sağlık Bakanı Dr. Erbilen bile, devlet hekimlerinin rüşvet al­dığını kabul ederek, bir gazeteciye "Veren memnun, alan memnun. Ben bu işi nasıl çözeceğim?" şeklinde yakınmış ve aczini dile getirmiştir.

Sosyal Sigortalar Kurumu, üyelerinden her yıl 1 milyar TL'sına yakın sağlık primi toplamasına rağmen, bunun ancak beşte birini, sağlık harcamaları için tek kurum olarak kabul ettiği devlet hastanelerine ödemektedir. Memur ve iş­çi sendikaları ise, ne yazık ki üyelerinden kesilen sağ­lık primlerinin akıbetiyle ilgilenmemekte, Sosyal Sigortalar Kurumu'nun sunduğu yetersiz sağlık bakı­mı hizmetini sorgulamamaktadır.

Ülkemizdeki halk sağlığı eğitimi ve koruyucu tıp çalışmaları çok sınırlı ve sadece okullarda yapılan ço­cuk aşıları ve benzeri birkaç etkinlikle geçiştirilirken; çevre sağlığı, kanser araştırmaları, genel sağlık eğitimi gibi konularda çalışma yapmak, birkaç özel derneğin veya kişinin omuzlarına yüklenmiştir. Radyasyon, de­terjan ve tarım ilaçları konusundaki çelişkili ve bilim-dışı tavırlar hâlâ hatırlardadır.

Dileğim, ülkemizde sağlık konularıyla ilgili olan yetkililerin hiç olmazsa, 1988 yılında kendi yetişmiş elemanlarımızı değerlendirecek bir toparlanma ve yeniden örgütlenme içine girmeleri ve halkın sağlığı yararına olacak yeni çalışmalara başlamalarıdır. Te­davi ve teşhis amacıyla ülke dışına gönderilen hasta­lar için harcanan milyonlarca lira, serbest çalışmak zorunda kalan genç yetenekli hekimlerimizin istihda­mında kullanılabilir. Sosyal Sigortalar Kurumu’nda toplanan milyarlık birikim, yine halkımızın sağlığı için değerlendirilebilir. Yeter ki insan sağlığının cid­diyeti konusunda, daha ekonomik ve daha rasyonel bir planlama içine girilebilsin. Gazeteniz okuyucula­rına barış içinde geçirilecek sağlık dolu günler dile­rim.

(“Dr. Ahmet Cavit, Çocuk Hekimi Serbest Çalışan Hekimler Birliği Sekreteri” imzasıyla, Yeni Düzen gazetesi, 31 Aralık 1987)

SERBEST ÇALIŞAN HEKİMLER BİRLİĞİ’NDEN KAMU HİZMETİ KOMİSYONU’NA MEKTUP

Herkes bakanlıktan, bakanlık ise personelden şikayetçi...

SAĞLIK BAKANLIĞI ACİZ DURUMDA

Lefkoşa (Yenidüzen):

Sağlık Bakanlığı, sağ­lık hizmetlerini yürütmek­ten aciz olduğunu kendi yayınladığı bir bildiri ile kabul etti.

Yurttaşların yanısıra, doktorlar ve hastanelerde görevli personelin de sü­rekli olarak Bakanlıktan şikayetçi oldukları bilin­mektedir.

Bakanlık ise, Başhekim imzasıyla yayınlattığı bir bildiriyi, Dr. Burhan Nalbantoğlu Devlet Has­tanesinde görevli, doktorlar dahil tüm çalışanla­ra dağıtarak, personelden şikayetçi olduğunu bildir­miştir.

Bakanlığın acizliğini ortaya koyan bu bildiri­nin bir diğer ilginçliği ise yıllardır, tam gün çalışma sistemini savunan Sağlık Bakanı Erbilen’in bundan geri adım atarak, doktorların çalışma saat­lerinin 8-1 olduğunu itiraf ve kabul etmesidir. (29 Kasım 1987)

SERBEST ÇALIŞAN HEKİMLER BİRLİĞİ’NDEN 
KAMU HİZMETİ KOMİSYONU’NA MEKTUP

Mektupta kamu görevlisi hekimlerin çalışma saatleri konusunda yeni karar alınıp alınmadığı soruldu... Serbest Çalışan Hekimler Birliği, Lefkoşa Devlet Hastanesi Başhekiminin uyulmasını istediği çalışma saatleri ile Kamu Görevlileri Yasasında öngörülen çalışma saatleri arasında fark olduğunu da belirtti...  Derleyen: Sevgül Uludağ

Gazetemiz YENİDÜZEN’de yeralan 29 Kasım tarih­li bir haber üzerine Serbest Çalışan Hekimler Birliği Yönetim Kurulu, Kamu Hizmeti Komisyonu Baş­kanlığı ile Dr. Burhan Nalbantoğlu Devlet Has­tanesi Başhekimliği’ne bi­rer mektup gönderdi.

Serbest Çalışan He­kimler Birliği mektubunda, kamu görevlisi hekimlerin çalışma saatleri konusun­da Kamu Hizmeti Komisyonu’nun yeni karar alıp, almadığı soruluyor. Lefkoşa Burhan Nalbantoğlu Devlet Hastanesi Başheki­mi’nin uyulmasını istediği çalışma saatleri ile Kamu Görevlileri Yasası’nda öngö­rülen çalışma saatleri ara­sında fark olduğu belirti­liyor. Kamu Hizmeti Ko­misyonu Başkanlığı’na 30 Kasım 1987 tarihinde gön­derilen mektup aynen şöy­le:

“Kamu Hizmeti Komis­yonu Başkanlığı,

Lefkoşa.

Sayın Başkan,

Serbest Çalışan Hekim­ler Birliği Yönetim Kuru­lu, bugün yaptığı toplan­tısında, aşağıdaki hususlar­da komisyonunuzun tara­fımıza bilgi vermesini rica etme kararı almıştır:

1. 29 Kasım 1987 tarih­li Yenidüzen gazetesinde haber olarak çıkan ve fo­tokopisi verilen bir bildiri­de, Dr. Burhan Nalbantoğ­lu Devlet Hastanesi Başhe­kimi, bu kuruluşta çalışan kamu görevlisi meslektaş­larımızın vazifeye geliş-gidiş saatlerinin 8-1 oldu­ğunu ve bu saatlere uymanın yasa gereği oldu­ğunu belirtmektedir. Ka­mu Görevlileri Yasası’nın çalışma saatlerine ilişkin 105. maddesinde yazılı olan haftalık çalışma saat­leri ile Başhekimin yasa gereği uyulması gereken 8-1 arası çalışma saatleri arasında bir fark vardır. Komisyonunuzun bu ko­nuda almış olduğu herhan­gi bir karar mevcut mu­dur? Tam gün çalıştığı varsayılan kamu görevlisi hekimlere ödenmekte olan %40 zamlı kamu görevli­si maaşı, bu çalışma saat­lerine uyulduğu takdirde sürdürülecek midir?

2. Bir süreden beridir yerel basın organlarında ve özellikle Halkın Sesi gaze­tesinde kamu görevlisi olup da dışarıda özel kli­nik çalıştıran bir grup Kadın-doğum uzmanına teşekkür ilanları çıkmakta­dır. Kamu Görevlileri Ya­sasının 41. Maddesinde belirtilen “başka bir iş yapmama yasağı”na ters düşen bu durum hakkın­da komisyonunuz ne düşünmektedir? Bu kişiler hakkında herhangi bir ya­sal işleme girişmeyi düşün­mekte misiniz? Yasanın 7. maddesine göre, komisyo­nunuzu görevini yapmaya çağırırken, yukarıdaki hususlarda Yönetim Kurulu­muza en erken bir zaman­da bilgi vermenizi rica eder, saygılar sunarız.”

            Serbest Çalışan Hekimler Birliği’nin Lefkoşa Devlet Hastanesi Başhekimliği’ne gönderdiği ve Sağlık Bakanlığı Müsteşarlığı’na da dağıtımı yapılan yazıda ise, “Çalışma saatlerinin yasal olarak belirtilenin dışında yeniden ayarlanması konusundaki kararı kim almıştır? Bu konuda Kamu Hizmeti Komisyonu’nun alınmış bir kararı var mıdır?” deniyor. Mektupta ayrıca özel klinik çalıştıran kamu görevlisi hekimler hakkında başhekimliğin ne düşündüğü sorularak, bu kişilere karşı yasal bir işleme girişilmesinin düşünülüp düşünülmediği soruluyor.

(Yeni Düzen gazetesi, 8 Aralık 1987)

KONUMUZ ÇOCUK SAĞLIĞI

Hazırlayan: Sevgül Uludağ

Sağlık Köşemizin bu haftaki konuğu çocuk doktoru Dr. Ahmet Cavit. Ahmet Cavit sorularımızı yanıtlarken, özellikle reçe­tesiz ilaç satışından çocuk­ların ne tür bir zarara uğradığı üzerinde duruyor.

SORU: Sayın Ahmet Cavit bize ülkemizde çocuk has­talıklarının durumu hak­kında bilgi verir misiniz?

AHMET CAVİT: Gerçi ge­nel olarak sağlıklı olarak nitelendirebileceğimiz bir toplum yapısına sahibiz, ama yine de ülkemizde bel­li bazı çocuk hastalıkları görülmektedir. Bunların başında ishaller, üst solunum yolu enfeksiyonları gelir ki, bunlar bademcik iltihabı, farenjit dediğimiz en sık görülen hastalıklar. Üçüncü grup, özellikle Kıbrıs açısından önem kazanan Akdeniz anemisi denen talassemiya, dördün­cü grup kalp dahil bazı doğumsal anomaliler, bozukluklar. Gerçi bunların görünme sıklığı azdır, ama yine de saymak gerek. Bronşit-astma, çok sık ol­mamakla beraber, görülen diğer hastalıklardandır ve bir de diyabet.

SORU: Örneğin ishaller nerden kaynaklanıyor, su­lardan mı?

AHMET CAVİT: İshaller yenen besinlerdeki bakteri veya virüslerin sonucu olarak olabildiği gibi sık yenen besinlerin bünye tarafından kabul edilmemesi nedeniyle de olabilir, bileşimi o anki barsak durumuna uymayabilir.

SORU: İshaller çok yaygın mı?

AHMET CAVİT: Yaygınlığı hakkında birşey diyemeyeceğim, çünkü hastalar, ilk ishalde küçük bebekken doktora gelir, belli bir tedavi şeklini öğrenir, on­dan sonra ishal hallerinde kendi evde tedavi yaptığı için doktor tarafından ta­kibi biraz güç olur. Bazen bu uzun sürer, 2-3 gün sonra “çocuğuma bu per­hizi yapıyorum, bu ilacı veriyorum, geçmedi” di­yerek bize gelebilir. Bazen geç olur, su kaybı olur, hastaneye sevketmek gerekir, bazen de bizim öne­receğimiz şekilde tedavi ile 3 günde kapanabilir.

SORU: Bademcik iltihap­ları nerden kaynaklanır?

AHMET CAVİT: Genellik­le bakterilerin yolaçtığı durumlardır. Özellikle çocuğun ilk yaşlarında sıklıkla görülebilir, hatta bademciklerin bazen aşırı büyümesine bağlı, boğaz bademcikleri de büyüyüp adenoid dediğimiz bir du­ruma yolaçabilir ki, bazı hallerde bu adenoidlerin, yutak ve boğaz badem­ciklerinin alınması gereke­bilir. Bir diğer sorunlu durum, ailelerin reçetesiz ilaç alıp, direk eczaneden ilaç alıp, bu tür boğaz-bademcik enfeksiyonlarını doktor kontrolü olmadan, kendi başlarına tedavi et­meleridir. Bunun toplumu­za getirdiği en büyük so­run, belli bazı antibiyo­tik ve sülfanamit grubu dediğimiz ilaçlara karşı direnç oluşmasıdır.

SORU: Bağışıklık diyor­sunuz...

AHMET CAVİT: Evet, ki son zamanlarda yapılan boğaz kültürlerinin çoğunda, özellikle ailelerin  su gibi septrin, baktrim tipi ilaçlara karşı büyük direnç oluştuğu görülmektedir. Ampisilin de toplumda uzun süre kullanılmış bir ilaç olduğundan, ampisiline karşı direnç söz konusudur. Şimdi yeni kullanılan bazı antibiyotikler hassas ol­masına rağmen, zaman içinde onlara da belli bazı bakteri tiplerinde direnç görülmektedir. Bu da toplumumuzda genelde bak­teri florasına karşı müca­dele açısından çok olum­suz bir durumdur. Bu nedenle özellikle antibiyo­tiklerin reçetesiz olarak eczacılar tarafından satıl­ması ve doktor kontrolü olmadan kullanılması, bir an önce önlenmesi gereken sosyal ve tıbbi bir konudur.

SORU: Bu bağışıklık, di­renç olduğu zaman ne olu­yor?

AHMET CAVİT: O hasta­lık için düşünülen antibi­yotik verilmiş olmasına rağmen, 2-3 gün içinde ne ateş düşüyor, ne de söz konusu bölgede iltihapta bir gerileme görülüyor.

Çocuğun ateşi sürüp gidi­yor ve istenen iyileşme, ilk 3-5 gün içinde sağlanamı­yor. Bir de, tabii antibi­yotiklerin belli bir süre kullanılması zorunludur, en az 5 gün. Bazı aileler eczacıdan aldıkları antibi­yotiği 2-3 gün veriyorlar, sonra çocuğun ateşi düş­müştür deyip antibiyotiği kesiyorlar Bu nedenle za­man içinde belli bazı di­rençli bakteri tipleri üreyip, yeniden hastalığa yol açabiliyorlar.

SORU: Başka çocuk has­talıkları konusunda neler söylemek istersiniz?

AHMET CAVİT: Tabii ilk sorun talassemiyadır, toplumumuzda her ne ka­dar da bu konuda bir kuruluş varsa da, -Talassemiyalıları Koruma Derneği- sanırım yeterince bilimsel bir araştırma yapılmış değildir, gerçek yaygınlık oranı ve önlemler konusunda... Güney Kıbrıs’ta bu çok daha güçlü biçimde araştırılmıştır, oradan aldığımız istatistiklere göre, Kıbrıs nüfusu içinde %16 taşıyıcılık sözkonusudur. Bu da şu anlama geliyor: Her 150 doğumdan biri talassemiyalı doğabilir. Onlarda 1974’den bu yana test zorunlu hale getirilmiştir, bizde de 1980’de olmuştur. Böyle olmasına rağmen, halen Rum top­lumunda 600 kadar kişi talassemiyalıdır ve bizdeyse 200’ün üzerinde bir ra­kam var.

SORU: Çocuk ölümleri konusunda ne söyleyeceksiniz?

AHMET CAVİT: Bir top­lumda ana ve çocuk ölüm oranı, o toplumun kalkın­mışlığını gösterir. Bizde ne yazık ki, bu konuda sağlıklı istatistikler bulun­mamaktadır. Yani bilimsel olarak ifade edildiğinde, her bir canlı doğumda, kaç bebek 1 yaşına gele­ne dek ölür, bebek ölüm oranı bunu ifade eder. Kıbrıs’ta 1945’lerde bu oran binde 80 idi. 50’lere gelindiğinde binde 63 ve 1960’ta, binde 40 idi. Bu oran Rum toplumunda 1986’da binde 12’ye ka­dar düşürülebilmiştir. Türk toplumuyla ilgili olarak elimde farklı bilgi­ler var. Örneğin Sağlık Bakanı Dr. Erbilen, 1985 Ekim’inde televizyon­da yaptığı bir konuşmada bu oranın binde 16 oldu­ğunu kaydetmiştir. Fakat Sağlık Bakanlığı Müsteşarı Ayten Berkalp ise, bunun 11 olduğunu iddia etmiştir. Arada binde 5’lik bir fark olmasına rağmen, düşük sayılabilir.

SORU: Bu çocukların çok sağlıklı yetiştiğini mi gös­teriyor?

AHMET CAVİT: Bu bizde çocukların tam teşekküllü kliniklerde, özel veya devlet kliniklerinde çocu­ğunu gösterir. Gelişmekte olan ülkelerin büyük bir kısmında ya ebe doğumu olur, bundan ötürü bu ülkelerde anne veya çocuk, doğum anında ölebilir veya belli bazı temel çocuk hastalıklarına karşı ilk yaşta aşılama olmadığı için, çocuklar bilinen temel çocuk hastalıklarından, di­yelim ki kızamık, difteri, tetanoz, boğmaca, çocuk felci gibi hastalıklardan aşılanmadıkları için öle­bilirler. Bizde tüberküloz vakaları fazla yaygın olma­dığı için tüberküloz aşısı, doğumdan hemen sonra yapılmamaktadır. Ancak son dönemlerde, örneğin 1984 yılında 55 yeni tü­berküloz vakaları olmuştur Bu nedenle toplumda yeni tüberküloz taramalarıyla tüberküloz vakalarının art­ması halinde, bu vakaların anında tesbit edilip teda­visine gidilmesi veya aşının zorunlu hale geti­rilmesi düşünülebilir, ama sanırım şimdiki aşamada bunun zorunlu olmaması lazım.

SORU: Devlet ve özel sek­tör doktorları açısından çocukların muayene oranı nedir?

AHMET CAVİT: Örneğin devlet tarafından 1983’te bir yıl içinde 20,901 ço­cuk muayene edildi, 84’te ise 12,973 çocuk... Bu acaba çocukların daha az hastalandığına mı işaret eder, yoksa özel sektöre doğru bir kayış mı var­dır? Bunu bilemeyiz, çün­kü devlet sağlık istatistiklerimizde ne yazık ki özel sektörle ilgili hiçbir bilgi verilmemektedir. Hekim sayısı itibarıyla da orda, sağlıklı bilgi sözkonusu de­ğildir. Yine Sağlık Raporu’nda, sağlık müfettişle­rinin halkı aydınlatmak amacıyla 1,538 okul ziya­reti, 876 konferans, 928 halk kitle konferansından bahsedilmektedir. Bu kadar yüksek rakamlar gerçek midir? Şüpheyle karşılarım.

SORU: Çocuk doktorla­rının oranı nedir?

AHMET CAVİT: Devlet’te 10, dışarda 17 çocuk doktoru çalışmaktadır.

SORU: Bu sayı yeterli mi­dir?

AHMET CAVİT: Tabii yetersizdir. Her ne kadar da doktor enflasyonu var de­niyorsa da, bugün uz­manlık dallarında bile alt uzmanlık dalları söz­konusu olduğundan, ye­terli değildir. Örneğin çocukların sırf çocuk kalbi, sırf çocuk böbreği, sırf çocuk allerjileri konu­sunda alt-uzmanlaşma söz konusudur. Ne yazık ki ülkemizde, devlette böyle bir politika yok, bilakis onlar uzman hekimlerin fazla olduğunu ve pratis­yen hekim açığı olduğu iddiasındadırlar. Bu bana göre, kesinlikle yanlıştır, çünkü biz, toplum sağlığı açısından gelişmekte olan ülkelerle değil, Avrupa’yla kıyaslana­cak ve onların ortalama değerlerini alacak du­rumdayız ki pratisyen he­kimden çok, uzman heki­me ihtiyacımız vardır.

SORU: Reçetesiz ilaç satışı konusunda başka neler söyleyeceksiniz?

AHMET CAVİT: Örneğin güneyde bu durum çok sıkı tutulmuştur, reçe­tesiz antibiyotik satılan bir İngiliz turistte meyda­na gelen bir allerji nede­niyle, eczacı güneyde mahkemeye verilmiş ve 75 Kıbrıs Lirası ceza ödemiş, ayrıca 19 Kıbrıs Lirası da mahkeme masrafı ödemiştir. Bizim toplumda ne yazık ki bu, sözkonusu değil. Reçetesiz ilaçlar, antibiyotikler, uyuşturu­cular, rahatlıkla alınıp satılmaktadır, hatta belli bazı ilaçlar süper marketlerde bile eczacı kontrolü dışında satılmaktadır.

SORU: Niçin böyle olu­yor? İnsanlar neden dok­tor yerine eczacıya gidi­yor?

AHMET CAVİT: Birincisi, rahatlıkla eczacıdan reçe­tesiz ilacı alabildiği için doktoru devreden çıkartıp, “Zaten daha önce bana bu ilacı vermişti” diyerek, gi­dip aynı ilaçları alıyor. İkincisi, vizite ücretlerinin her ne kadar da Kıbrıs’ta Türkiye’dekine kıyasla dü­şük olmasına rağmen, -Türkiye’de bir vizite 5 bin, bizde hâlâ daha 3-4 bindir- doktor vizitesinden kurtulmak için direk gidip ecza­cıdan alıyor. Toplumun büyük bir kesimi sosyal sigortalı olmasına rağmen, ne yazık ki Sosyal Sigor­talar, özellikle çalışan kesime, sağlıklı bir sağlık hizmeti veremiyor. Eldeki istatistiklere göre, Sosyal Sigortalar ku­rumu, çalışanlardan, sağhk primi olarak yılda 800 milyon lira toplamakta ve bunun ancak 175 milyonunu sağlık amacıyla  har­camaktadır ki geriye kalan para atıl vaziyette durmak­tadır. Serbest Çalışan Hekimler Birliği’nin Sosyal Sigortalar kurumuna bir önerisi olmuştur: Sosyal si­gortalar hastalarının özel çalışan hekimler tarafın­dan da muayene edilip, devlete ödenen tedavi ücreti kadar aynı miktarın serbest çalışan hekimlere ödenmesi doğrultusunda.. Ne yazık ki bu önerimiz şimdiye kadar yanıtlanma­mıştır.

SORU: Bu parayla sizce ne yapılabilir?

AHMET CAVİT: İlk aşa­mada,  bana göre sağlık hizmetlerinin sosyalleşti­rilmesi düşünülebilir. Bu yapılmayacaksa, ilk aşama­da. Sosyal Sigortalar Kurumu’nun en azından kendi poliklinik veya hastanesini kurarak, sosyal sigortalı hastalara, istihdam edeceği, doktorlar aracılığıyla direk bir hizmet sunması akla gelebilir. Böyle bir kuruluş oluşturulacak olursa, bu da devlet hastanesini ilerde uzmanlaşmaya götürebilir ve daha ağır vakaların daha uzman ellerde tedavisi sağlanabilir.

(Yeni Düzen gazetesi, 20 Ocak 1987)

FRANKFURTER RUNDSCHAU: ŞUBAT AYINDA AÇILACAK OLAN LEFKONUK HAVAALANINI AMERİKALILAR YAPTIRDI

Lefkoşa: - (Yenidüzen- Haber Bürosu): Fede­ral Almanya’da yayım­lanmakta olan Frankfurter Rundschau gazetesinin 17 Aralık 1984 tarihli sayısında “Amerikalılar Kıbrıs’ın Türk kesiminde pahalı ve dev bir havaalanı yaptırıyor. Acil Müdahale Birlikleri için mi?” başlığını taşı­yan Gerd Höhler imzalı ilginç bir haber yorum çıktı. Yazının tam metin Türkçe çevirisini aşağıda sunuyoruz:

“Geçen kış Kıbrıslı Rumlar, Akdeniz’deki bu adanın güney batı­sında, Baf yakınlarındaki yeni havaalanını açtıkları zaman, bu tür olaylarda görülen normal törenler yapılmıştı. Devlet Başkanı Spiros Kiprianu adanın başkenti Lefkoşa’dan oraya koşmuş, pist orada bulunan bir gu­rup şeref konuğu ile birlikte, alanı görmek isteyen’ meraklılar tarafından doldurulmuştu.

            Aslında Şubat 1985’de yeni bir açılış töreni daha yapılacak, ama bu kez adanın Türkiye tarafından işgal edilmiş kuzey kısmında. Çünkü Lefkonuk bölgesine yakın bir yerde, yine yeni bir havaalanının yapımı bitmiş bulunuyor. Ama bu havaalanı, açıkça bilinmeyen bir amaç için kullanıma açılacak. Bu amacın ne olacağına ilişkin olarak adanın güneyindeki Kıbrıslı Rumlar bir yıldan beridir tahminlerde bulunmaktadırlar. Başkent Lefkoşa’ nın 60 km kuzeyinde olan Lefkonuk Havaalanı gerçekten Kuzey Kıbrıs ile Türkiye arasmdaki sivil hava taşımacılığını yürüten Kıbrıs Türk Hava Yolları’nın gelecekteki ana üssü olarak mı düşünülmüştür? Yoksa aslında burada, çok daha farklı bir proje mi tamamlanmış bulunuyor? Lefkonuk Ameri­kan Hava Kuvvetleri’nin bir üssü müdür?

            1974 yazına kadar sivil taşımacılık için kullanılan Lefkoşa Havaalanı, o zamandan bu yana kapalıdır. Kıbrıslı Rumlar “Cyprus Airways” ile gü­neydoğudaki Larnaka’ yı, Kıbrıslı Türkler de şimdi Türk işgali altındaki Kuzey’de bulunan Ercan Havaalanı’nı kullanmaya başladılar. Kuzeyde söylendiğine göre, şimdi Er­can, artan hava ulaşımı için yeterli olmamaktadır ve kötü tek­nik durumu yüzünden, Lefkonuk’taki yeni yapılan alan bir zorunluluk haline gelmiştir.

            Durumun bu şekilde değerlendirilmesi Kıbrıslı Rumlar arasında daima büyük şüphelere yol açmıştır. Çünkü son aylarda yapımı sona ermekte olan Lefkonuk yakınındaki havaalanının büyüklüğü, Kıbrıslı Türklerin ihtiyaçları için birkaç ölçü fazla gelmektedir. Kıbrıs Türk Havayolları, Kuzey Kıbrıs ile Anadolu arasında haftada ancak 8 uçuş yapmakta, diğer havayolu şirketleri ise Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi tarafından yasadışı olarak nitelendirilen Kuzey’deki “devlet” üzerinden hiç uçmamaktadırlar.

Aynı şekilde ilginç olan, yeni Havaalanı­nın kaç paraya malolduğuna göz atıldığı takdirde, projenin devasa boyutlara sahip olduğudur. Kıbrıslı Rum uzmanların tahminlerine göre havaalanı için şimdiye kadar en az l.7 milyar Mark harcanmıştır. Bu mik­tar ise Kıbrıs Türk  “Cumhuriyet”inin top­lam yıllık bütçesinin 7 katı ve Kıbrıs Türklerinin 1984 yılında ihraç ettikleri mal tutarının 11 katından fazladır.

            Bu durumda ‘‘Cumhurhurbaşkanı” Denktaş’ın havaalanını kendi kay­naklarından asla ve hiçbir zaman finanse edemiyeceği ortaya çıkar. Para acaba Türkiye’den mi gelmiştir? Türkiye devlet bütçe­sinden 1983 ve 1984 yıllarında, Kıbrıslı Türklere toplam 1.3 milyar Mark tutarında yardım yapılmıştır. Yaklaşık 250 milyon Mark da her yıl Kıb­rıs’ta yerleşmiş bulunan askeri işgal kuv­vetlerine gitmektedir.

            Türkiye’nin sefil hazine durumu göz önüne alınacak olursa, Ankara’ nın ek olarak bütçe dışından 1.7 milyar daha Kıbrıs’ta Havaalanı yapımı için para göndermiş olması olasılığı çok, ama çok azdır. Ayrıca Ankara’nın hangi stratejik çıkarı düşünerek, Kuzey Kıbrıs’ta yeni bir hava üssü kurmak isteyeceği de bilinmemektedir. Son olarak şunu belirtmek gerekir i, Güney Anadolu sahillerindeki askeri havaalanlarının adadan uzaklığı, yarım saatlik bir uçuş süresine eşittir.

            Lefkonuk yakınlarında yapılan askeri bir havaalanı olduğu, hiç bir şüpheye yer bırakmayacak kadar açıktır. Lefkonuk’u çevreleyen geniş dairesel bir hava sahası, daha inşaat işleri başlar başlamaz, Kıbrıslı Türkler tarafından askeri bölge olarak ilan edilmiştir ve uluslararası hava haritalarında buna ntekabül eden “D7 kısaltması ile nitelendirilmektedir.

            Yeni havaalanının yer çevresi de aynı şekilde Türk askerleri tarafından yasak bölge ilan edilmiştir. Havaalanını görenler, oranın sivil havaalanlarında kullanılmayan cinsten, karmaşık elektronik cihazlarla donatılmış olduğunu söylemektedirler. Kuzey Kıbrıs “parlamentosu”ndaki muhalefet liderlerinden ve “CTP”nin Başkanı olan Özker Özgür, Mayıs 1984’de Lefkonuk’un “Anadolu’daki NATO üslerinin planına göre yapıldığını” açıklamıştır. Rauf Denktaş görevi icabı bunu yalanlamış, ayrıca Washington’daki Dışİşleri Bakanı da proje ile hiçbir ilgilerinin bulunmadığını belirterek, üzüntülerini dile getirmişlerdir.

            Bu  tür yalanlamalar hayrete yol açmıyor. Çünkü resmi Amerikan değerlendirmesine göre, Türk işgali altındaki Kıbrısın kuzeyi hâlâ daha bağlantısız Kıbrıs Cumhuriyeti’nin devlet toprağının bir parçasıdır. Bu durumdaki askeri bir üssün yapımı için Amerikalıların en azından, devletler hukukuna göre, tek yasal hükümet olan Lefkoşa’daki hükümetle görüşmüş olmaları gerekiyor.

Öte yandan işgal altındaki kuzeyde, Amerikan askerlerinin başka bir yerde de bulunduğuna kesin gözle bakıldığı gibi, Amerikalı uzmanların havaalanı yapımında görev aldıkları da Kıbrıs’ın kuzeyinde herkes tarafından bilinen bir sırdır.

Lefkoşa’nın batısında bulunan Yerolakko bölgesinde bir Amerikan dinleme istasyonu vardır. Bu dinleme istasyonu, 1974’deki Türk işgali ardından önce kapatılmış, ama daha sonra açılarak çalışmalarını sürdürmüştür.” 

“Kıbrıs’ta bir hava üssü, Amerikan ordusu­nun stratejik senaryosuna çok iyi uymakta­dır. 4 yıl önce imzalanan Kıbrıs Anayasa­sının uygulanamaz ol­duğunun kanıtlandığı ve adanın taksim edilmesinin planlandığı en geç 1964 yılından beridir, Amerikalılar Kıbrıs sorunu için, tarih kitaplarına “Acheson Planı” adıyla geçmiş olan bir çözümü teşvik etmektedirler.

ABD eski Dışişleri Bakanlarından Dean Acheson, 1964 yılındaki Kıbrıs bunalımı esna­sında arabulucu rolü­nü üstlenmiş ve iki NATO üyesi ülke olan Yunanistan ve Türkiye’ye, ikiye “bölünmüş Kıbrıs’ın birer yarısının verilebileceği görüşünü geliştirmişti. Bu “böl ve yönet” hilesi ile Devlet Başkanı Makarios’un uzun zamandır Washington tarafından “Akdeniz’in Castro’su olarak nitelendirildiği, “batmayan uçak gemisi Kıbrıs”, batı ittifakı içinde tutulabilecekti.

Acheson Planı, Kıbrıslı Rumların ener­jik direnişi sonunda o zamanlar suya düş­müştü. Aradan geçen süre içinde, Kıbrıs’­ın taksimi, 1974 ya­zındaki Türk istilası ile gerçekleştirilmiş oldu. Amerikalıların Kasım 1983’de Kıbrıs­lı Türklerin oluştur­duğu “Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ni diplomatik olarak tanımamış olmalarına ve Türk işgal birlikleri­nin adadan geri çekilmesini açıkça talep etmelerine rağmen, Kıbrıs’ın bu bölünmüşlü­ğü, Pentagon’daki strateji uzmanları için çok yeni, ama aslında eski olan ola­nakları yeniden yarattı..

Yakındoğu’daki bir bunalım durumunda kullanılması tasarlanan “Rapid Deployment Force’ (Acil Müdahale Gücü) için güvenilir bir üs bulma, şu anda Akdeniz’de ABD ordusunun acil sorunları arasında bulunmaktadır.

Amerikalılar NATO alanı dışında böylesi askeri harekâtlarda, kendilerini müttefik­lerin lojistik deste­ğine dayayamayacakla­rını biliyorlar. Ne Yunanistan, ne de Türkiye, Arap ülkeleri ile olan ilişkileri göz önünde bulundurulursa, kendi hava üslerini bu tür komando eylemlerinin emrine veremez.

Kıbrıs’ın güneyinde 2 tane askeri hava üssüne sahip olan İngi­lizler de buna istekli değildirler. Sade­ce Lübnan’da askerle­rin geri çekilmesi dö­neminde Amerikalıla­rın kendi üslerini kullanmalarına izin vermişlerdir ve bu da ancak Lefkoşa’daki hükümetin iznini aldık­tan sonra gerçekleşe­bilmiştir. Aynı şey, İngiliz üsleri olan Ağrotur ve Dikelya’dan kalkan Amerikan U-2 casusluk uçakları için de söz konusudur ve ancak Kıbrıs hükü­metinin göz yumması ile yapılabilmektedir.

Amerikalıların Denktaş’a bu tür hizmetler için külliyetli miktarda bir tazminat parası verecek olduktan sonra, onunla bu tür sorunları herhal­de olmayacaktır. Böy­lesi bir tazminat be­deli veya sadece bu­nun ilk taksidi 550 milyon dolar tutabi­lir ki, bu da havaala­nının yapımı için harcanan paraya eşdeğerdir.

Lefkonuk yakınındaki havaalanı için pa­raların gerçekten ABD’den mi kaynaklandığı, Washington’daki hükümetin bu cüzi miktardaki parayı bütçedeki hangi başlık altında gösterdiği ve Lefkonuk’un gerçekten ABD hava kuvvetlerine ait askeri bir üs mü olduğu soruları, halen yanıt beklemektedir. Ama eldeki bütün veriler bu çok dikkatlice perdelenmiş projeyle, hayali bir şato ile deği1 yanlışlıkla pek fazla büyük yapılmış bir sivil havaalanıyla karşı karşıya olduğumuzu açıkça göstermektedir.”

(Yeni Düzen gazetesi, 4 ve 5 Şubat 1985- Ahmet An’ın bulduğu bu makale, yine kendisi tarafından Almancadan Türkçeye çevrilerek, gazetede imzasız olarak yayımlatılmıştır. CTP Lefkoşa İlçe Kongresi’nde de okunan bu metin, parti içinde bazı sorunlara yol açmıştı.)

ÜLKESİNE HİZMET ETMEK ÜZERE YURDUNA DÖNEN UZMAN HEKİME ERBiLEN: “KIZIM NİYE GELDİN, GERİ DÖN” DEDİ

Lefkoşa (Kıbrıs Postası): Kıbrıs Türk Serbest Çalışan Hekimler Birliği’nin yıllık kongresi, 30 Nisan 1988 günü öğleden sonra K. T. Öğretmenler Sendikası lokalinde yapıldı. Toplantıda  söz alan hekimler, sağlık sorunlarına karşı hükümetin duyarsız, kalmasını sert bir şekilde eleştirerek, bir yıl süreyle görev yapacak olan yeni başkan ve yönetim kurulu üyelerini belirlediler.

Kongre başkanlığını UBP milletvekili ve Birliğin eski başkanlarından Dr. Altan Ya­vuz’un yaptığı toplantıda söz alan hekimler, Birliğin eski yönetim kurulu üyelerinden Dr. Erbilen’in Sağlık Bakanı, bir başka meslektaş Dr. Eroğlu’nun da Başbakan olduğu son üç yıla yakın iktidar döneminde, ülkemizdeki sağ­lık hizmetlerinin düzeyinin gittikçe düşmekte olduğuna dikkat çektiler. Ülkemizde ilk defa Başbakan ve Sağlık Bakanı’nın birer hekim ol­malarına rağmen, sağlık hiz­metlerindeki başıbozukluk ve adam kayırmaların sürdüğüne işaret eden hekimler, Birlik adına yapılan resmi başvuru­lara yanıt verilmediğinden yakındılar.

YETKİLİLERE GÖRE HERŞEY YOLUNDA

Uzmanlığını bitirip halkına hizmet vermek üzere ülke­sine dönen yeni hekime, Sağlık Bakanı Dr. Erbilen’in “Kızım buraya niye geldin, geri Türkiye’ye dön, orada daha çok hasta  var!” dedi­ğinin açıklanması üzerine  söz alan bir başka hekim, 14 yıl önce bir başka hekim sağlık bakanının kendisine de aynı moral kırıcı sözleri söy­lediğini ifade etti. Devlet sağlık hizmetlerindeki kı­sıtlı kadroların dondurulmuş olması, kamu görevlisi hekim­lerin yasalara aykırı olarak dışarıda da muayene ve teda­vi yapmaları, serbest çalışan hekimlerin mesleki hakları­nın devletin ilgisizliği ve ka­yıtsızlığı karşısında ayaklar altına alınması konularına de­ğinen hekimler, hükümet yet­kililerinin sadece “Thalassaemia merkezi açıldı, kanser doktorumuz geldi, sineklere de mazot  döküyoruz, so­run mu var, her şey yolun­da” dediklerini aktardılar.

KAMU GÖREVLİSİ HEKİMLERE TANINAN AYRICALIKLAR

Sayıları 140 olan kamu gö­revlisi hekimlere tanman ve serbest çalışan çoğunluktaki 180 hekimden esirgenerek, aynı ülkenin yurttaşları olan meslektaşlar arasında devlet eliyle yaratılan ayrıcalıklar şöyle sıralandı: Kamu görev­lisi hekimler aylık maaş, ek mesai, yasalara aykırı olarak dışarıda klinik çalıştırdık­ları için yüzde 40 ek maaş artışı, daha çok gün hasta izni yazma, hastalarını sağlık kuruluna sevk edebilme, ül­ke dışındaki bilimsel kong­relere devlet parasıyla katıla­bilme, bildiri sunma, devlet bursu alıp, öğrendiklerini para karşılığı dışarıda halka satma, açık bulunan şeflik kadrolarına dışarıdan başvuru yapılmasının önlenmesi, dev­let sağlık hizmetlerine ait poliklinik, ilaç, laboratuvar, röntgen, yatak olanaklarından parasız yararlanma, emekli olma hakkı, radyo ve tele­vizyona çıkarak devlet eliy­le kişisel reklam yapılması, gümrüksüz araba alma hakkı vb.

HAK ARAYAN HEKİMLER SUSTURULMAK İSTENİYOR

Serbest Çalışan Hekimlerin yukarıda sayılan haklardan yararlanamaması karşısında “Devletin görevi bu mu ol­malıdır?” diye soran hekimle­re, “iş yok, ülkeye neden geldiniz” denerek, bu sistem­sizliğin devamının sağlandığı, ya da “ses çıkarmazsan, açıla­cak ilk kadroya seni alırım” vaadinin verildiği, böylelikle haklarını aramak isteyen uz­man hekimlerin susturulmak istendiğine parmak basıldı.

            Kamu görevlisi hekimlerin elinde bulunan Kıbrıs Türk Tabibler Birliği yönetiminin de meslek ve sağlık sorun­larına sahip çıkmadığından yakınan Serbest Çalışan He­kimler, aksine, Birliğin çıkar­dığı yeni tüzüklerle, hekimler arasındaki ayrımları körükle­diğini belirttiler.

BİRLİĞİN YENİ YÖNETİCİLERİ

Genel Kurul sonunda yapı­lan seçimlerde Serbest Ça­lışan Hekimler Birliği’nin Başkanlığına Dr. Nazım Be­ratlı getirilerek, 6 kişilik Yönetim Kurulu üyeliklerine de şu hekimler getirildi: 1. Dr. Ahmet Cavit, 2. Dr. Hüseyin Erçal, 3. Dr. Arma­ğan Karal, 4. Dr. Abbas Sınay, 5. Dt. Teksen Köroğlu, 6. Dt. Ülcay Cazımoğlu. Yeni Yönetim Kurulunun görev bölümü 5 Mayıs günü yapılacak ilk toplantıda saptanacaktır.

(Kıbrıs Postası gazetesi, 4 Mayıs 1988- Not: Haber Dr. Ahmet Cavit tarafından yazılmış, ama gazetede imzasız olarak yayımlanmıştır.)

KÜLTÜREL GEÇMİŞİMİZİN ARAŞTIRILMASI VE KÜLTÜREL KİMLİK TARTIŞMALARI

            Ortam gazetesinin Mart ayından itibaren aylık bir sanat eki vermeye başlamasını sevinçle karşıladım. Bu yazımda, “Kıbrıs Türk insanının bugüne değin tanığı olmadığı bir kültürel ve sosyal-ekonomik alabora ortamında halkımızın demokratik, özgün kültür sanatını gündeme getirmek, gündemde tutmak ve yeni çağdaş arayışlara yönelmek amacı ile” yayınlandığı belirtilen ekte dile getirilen bazı görüşler üzerine düşüncelerimi yazmak istiyorum.

ÖZGÜN KIBRISLI TÜRK KİMLİĞİNİN KORUNMASI

            Bilindiği gibi ülkemizde son 5-6 yıldır kültürel kimlik konusu tartışılagelmekte ve bazen de bu tartışmalar yazılı olarak kamuoyuna yansımaktadır. 14 yıla yakın bir süredir, adanın kuzey bölgesinde toplanmış olan Kıbrıslı Türkler, ekonomik, askeri ve politik yönden Türkiye Cumhuriyeti’ne bağımlı bir yapı içinde büyük toplumsal değişikliklere uğramaktadır. Konumuz açısından önem kazanan kültürel asimilasyona karşı, özgün Kıbrıslı kimliğimizin korunması sorunu, Kıbrıs Türk aydınlarını sürekli olarak düşündürmüş ve onları çeşitli eylemlere itmiştir.

            Türkiye kültürünün yoğun etkisi altında kalan ve kendi kültürel kimliğini saptama, ona sahip çıkma ve onu geliştirme mücadelesine önem vermeye başlayan Kıbrıslı Türkler, önceleri bazı siyasi partilerin çatısı altında bu tartışmayı başlatmış; daha sonra da gerek kültür derneklerinin içinde, gerekse kişisel araştırmalar çerçevesinde Kıbrıs Türkünün kültürel kimliğini toplayıp korumak için çalışmalar yürütmüşlerdir. 

KÜLTÜR-SANAT DANIŞMA TOPLANTILARI

Hatırlanacaktır. Kıbrıs Türk kültürünün ulaştığı düzeyi saptamak amacıyla yapılan ilk kapsamlı toplantı, kültür-sanat örgütlerinin ve sanatçıların uzun süren çalışmaları ve zamanın kültür işlerinden sorumlu bakanı Ahmet Atamsoy’un da desteğiyle, 1-4 Şubat 1983 tarihlerinde Lefkoşa’da yapılmıştı. 200’ü aşkın kişinin katıldığı bu “Kültür-Sanat Danışma Toplantısı”na 24 bildiri sunulmuştu. Dil ve Edebiyat, Tarih, Müzik, Eski Eserler, Basın-Yayın, Plastik Sanatlar, Kütüphane-Arşiv, Folklor-Etnografya, Tiyatro ve Yasa konularında 10 komisyon halinde sürdürülen çalışmalar, ne yazık ki daha sonra kitaplaşamamış ve tahmin edildiği gibi tozlu raflara kaldırılmıştı. Ancak konuya ilgi gösteren tek yayın organı olan Söz gazetesinde tartışmaların bir kısmı özetlenmişti.

KIBRIS KÜLTÜRÜNÜN GEÇMİŞİ ÜZERİNE ARAŞTIRMALAR

Genel olarak Kıbrıs Kültürü, özel olarak da Kıbrıs Türk Kültürü’nün en yoğun biçimde tartışıldığı o günlerde, Söz gazetesinde 31 Ocak ile 12 Şubat 1983 tarihleri arasında üç çalışmam yayımlanmıştı. Bunların başlıkları şöyleydi: 1) Tarihsel-etnolojik açıdan Kıbrıs kültürünün kökenleri, 2) 1571 yılından sonra Kıbrıs’ın etnik ve kültürel yapısında görülen değişiklikler, 3) Kıbrıs’ta yaşayan iki ana etnik- ulusal toplum arasındaki kültürel ve folklorik etkileşimler. Kültürel kimliğimiz, sözü edilen bu üç çalışmada ana hatları ile ilk kez tarihsel perspektif içinde incelenmiş oluyordu.

HAS-DER’İN HALKBİLİM ÇALIŞMALARI

Danışma toplantısının hemen ardından 25 Şubat 1983’te Halk Sanatları Derneği’nin Lefkoşa’da düzenlemiş olduğu 1. Halkbilim Sempozyumu da Kıbrıs Türkünün etnik-ulusal bilincinin belirginleşmesinde ilk bilimsel adımlardan birini oluşturuyordu. 1983-86 yılları arasında yapılmış olan Halkbilimi Sempozyumlarına sunulan bildirilerin Turizm ve Kültür Bakanlığı yayını olarak 1986 yılında basılabilmiş olması, konuyla ilgilenenler açısından bir kazanım olmuştu. Ne yazık ki aynı derneğin gerek 11-18 Ekim 1982’de Kumarcılar Hanı’ndaki “Arayış” Folklor Sergisi’nde, gerekse 8-12 Aralık 1987’de Atatürk Kültür Merkezi’ndeki Giysi ve Elişleri Sergisi’nde sergilenen malzeme, bir Folklor Müzesi’nin yokluğu nedeniyle elden çıkarılmıştır. Kitaplaşmış diğer folklor derlemeleri arasında Mahmut İslamoğlu, Oğuz Yorgancıoğlu, Erdoğan Saraçoğlu, Hasan Siber›in çalışmaları ile Mustafa Gökçeoğlu›nun bir bölümü Yeni Düzen gazetesinde yayınlanmış araştırmaları vardır.

GAZETELERİMİZ

Yazılı kültür ürünlerimize gelince, ilk akla gelen ve ilk el atılmış konu olarak gazetelerimiz var. İlk defa 25 Aralık 1962’de Lefkoşa’daki Mevlevi Tekkesi’nde “Kıbrıs’taki ilk Türk gazeteleri” sergisi açılmış ve burada birçok eski gazetemiz sergilenmişti. Türk Cemaat Meclisi Sosyal İşleri ve Belediye Dairesi Başkanlığını yürüten Türkiyeli gazeteci Ömer Sami Coşar’ın daha sonra sergilenen malzemeyi kendi kolleksiyonuymuş gibi, yetkililerin onayıyla Türkiye’ye götürdüğü bilinmektedir. Coşar’ın Mart 1984’de ölmesi ardından sözü edilen tarihi kolleksiyonunun ne olduğu bilinmemektedir. Keşke aynı yetkililer ilgilenip gazeteleri geri ülkemize getirebilseler!

DERGİLERİMİZ

Eski dergilerimizle ilgili ilk tanıtım yazısı, Sevgül Uludağ tarafından 24 Ağustos 1982 gününden başlayarak Yeni Düzen gazetesinde, “Tarihin tozlu sayfalarındaki kültür ve sanat dergilerimiz” başlığı altında, 20 gün süreyle çıktı. Daha sonra Harid Fedai, Halkın Sesi gazetesinde 27 Mart-3 Nisan 1984 tarihlerinde çıkan “1940’lı yıllarda Kıbrıs’ta yayınlanan Türkçe dergiler” başlıklı çalışmalarıyla, şimdiye kadar eksik kalmış yönleri de ekleyerek, bu konudaki bilgilerimizi zenginleştirmiştir. Haşmet M. Gürkan ile Sabahattin İsmail'in tanıtma çalışmaları da anılmalıdır. Ne yazık ki gerek eski gazetelerimizin, gerekse eski dergilerimizin eksiksiz bir kolleksiyonu ne Milli Arşiv’de, ne de Milli Kütüphanede bulunmaktadır.

KİTAPLARIMIZ

Kıbrıs’ta Türkçe olarak basılmış kitap ve kitapçıklarla ilgili olarak yayınlanmış ilk kapsamlı bibliyografya çalışması ise 1878-1987 arasında çıkarılmış 650 kitap ve 150 kitapçık, toplam 800 eser benim tarafımdan Yeni Kıbrıs dergisinde (Ocak-Ekim 1987 ve Şubat 1988) yayımlanmıştır. Ekim 1984’de araştırmacı yazarlarımızdan Ahmet C. Gazioğlu’nun aylık olarak çıkarmaya başladığı bu dergide politik yazılar yanında, daha çok eski Kıbrıs üzerine yazılmış araştırma yazılarına ve Harid Fedai, Haşmet M. Gürkan, Sabahattin İsmail, Ali Nesim, Ahmet An gibi yazarların kültürel mirasımızı inceleyip tanıtan yazılarına yer verilmektedir.

TÜRK KIBRISLI KİMLİĞİ

Kıbrıs Türk kültürünün sözlü ve yazılı kaynaklarını derleme konusunda şimdiye kadar yapılmış çalışmalara kısaca değindikten sonra, gelelim kültürel kimlik tartışmalarına. İzleyebildiğimiz kadarıyla, bu konuda kişisel düzeyde yapılan tartışmalar dışında, kamuoyu önünde yapılmış ilk toplantı, Güzelyurt Sanat Derneği (GÜSAD) tarafından 4 ile 9 Ağustos 1986 tarihleri arasında Lefkoşa’daki Atatürk Kültür Merkezi’nde düzenlenen “Kimlik arayışında kültürel ve sanatsal gelişmenin önemi” konulu sempozyumdur. 1983 Şubat’ında HAS-DER, Folklor Sergisi’ne “Arayış” adını vermiş ve sergilenen folklor ürünlerinde Kıbrıslı kimlik ortaya çıkmış olmasına rağmen, üç buçuk yıl sonra GÜSAD’ın kültür ve sanatsal gelişmede yeni bir kimlik arayışına çıkması yadırgatıcı olmuştu. Sempozyum düzenleyicilerinin bir diğer hatası da, bildiri sunacak 10 konuşmacıdan sadece bir tanesinin Kıbrıs’tan, diğerlerinin ise hep Türkiye’den seçilmiş olmasıydı. Daha ilk toplantıda “biz Kıbrıs Türk sanat ve kültürüne bir reçete vermek için gelmedik” deme ihtiyacını hisseden konuşmacılar, gerçekte bu görevi yerine getirmeye çalışmışlar ve yer yer katılanların ağır eleştirileriyle karşılaşmışlardı. Ne yazık ki bu sempozyumdaki tartışmalar sonucu ortaya çıkan görüşler toparlanıp, kitaplaşamamış, ancak birkaç bildiri o günlerde Ortam gazetesinde yayımlanabilmişti. O günlerde İstanbul’daki Cumhuriyet gazetesi de sempozyumla ilgili haberleri Türkiye kamuoyuna kısa bile olsa aktarmış, ama aynı hatalı başlığı kullanmıştı: “Kıbrıs’ta kültürel kimlik aranıyor”. İki gün sonraki haber başlığında ise Prof. Emre Kongar’ın bir saptaması vardı: “Kıbrıs Türklerinin kültür kimliği farklı”. 9 Ağustos 1986 günü ise artık gerçek durum Kıbrıslı bir konuşmacının ağzından duyuluyordu: “Kıbrıs müdahaleci kültürün etkisinde.”

KİMLİĞİMİZİ BEĞENMEYENLER

Adı geçen sempozyumda tartışılan görüşlerin irdelenmesini bir başka yazıya bırakarak, yine Cumhuriyet’te yansıtılan aynı yanlış görüşe dönelim. “Umut İnsanda” oyununun İstanbul’da sahnelenmesi sırasında Cumhuriyet gazetesinde çıkan bir söyleşide yine yanlış bir başlık konmuştu: “Kıbrıs Türkü kültürel kimlik arayışı içinde”. Söyleşiye katılan şair Fikret Demirağ bir yandan “Kıbrıs Türk toplumu açısından en belirgin izler Osmanlı kültürünün” saptamasını yaparken, öte yandan da Kıbrıs Türk şairlerinin geçmişten önemli bir kültür mirası almadığı söylenebilir” demekte. Kıbrıs Türk şiirinin Türkiye şiirinden ayrı ve özgün bir kimliğe kavuşturulması için, Ortam-Sanat’ın son sayısında da belirtildiği gibi zorlama çabalarla antik çağ ve mitolojiye sığınmayı özgünlük saymaktaydı. Aynı söyleşiye katılan Yaşar Ersoy ise “dünyevi bir kimlik” arayışıyla kozmopolitizmi yeğliyordu.

Ulaştığı ve ulaşabileceği düzey ne olursa olsun Kıbrıslı kimliği bir türlü benimseyemeyip, uzak diyarlara çıkan bir başka şairimiz olan Mehmet Yaşın da hatırlanacaktır. Londra’da yaptığı bir söyleşide “Akdeniz kültürü içinde ruhumu arıyorum” demekteydi. (Cumhuriyet, 18 Mayıs 1987) Arayış içinde olan ve bir grup arkadaşı ile birlikte kendilerine “74 Kuşağı Şairler” adını takan Hakkı Yücel de, Kıbrıs toprağından uzak kalmayı yeğlediğinden, şiir kitabının adını “Acı Sürgün” koyuvermiştir. Onun Varlık dergisinde (Nisan 1987) çıkmış olan “Bir Kimlik Arayışı: Kıbrıs Türk Edebiyatı, Bir adanın kimliği” başlıklı yazısına bir başka yazıda değinilecektir.

“MEZARLIK” BİZİM ZENGİNLİĞİMİZDİR

Kültürel geçmişimizin araştırılması ve kültürel kimlik tartışmalarına ilişkin görüşleri kısaca aktardıktan sonra, yeniden Ortam Sanat ekine dönebiliriz.

Ek’in ilk sayfasında yer alan Fikret Demirağ’ın “Bir ada” başlıklı yazısı şöyle başlıyor: “Kültür, sanat ve edebiyatımızın geçmişi bir “genç hevesler ve dergiler mezarlığı” barındırdığını, hatta büyük ölçüde bu “mezarlık”tan oluştuğunu bilenler (yani yazarın kendisi, çünkü aynı aşağılayıcı saptamayı Varlık dergisinin Mayıs 1987 sayısında da dile getirmişti) Ortam Sanat ekinin... o mezarlığa eklenecek yeni bir aday olmaması(nı) dileyelim.”

YAPILANLARI KÜÇÜMSEYEN VE GEÇMİŞİMİZİ AŞAĞILAYAN BİR ŞAİR

Anlaşılan F. Demirağ, kendisinin de 1960’lı yılarda bir “genç heves” olduğunu unutmuş, genç hevesleri küçümsüyor. Kendisi bir edebiyat öğretmeni olan bu şairimiz acaba aradan geçen 25 yıldan fala bir süre içinde Kanada’daki bir şair dostu dışında, hangi genç hevesin elinden tutup, onu “mezarlık” akıbetinden kurtarabilmiştir? Bir edebiyat öğretmeni olarak bu topluma niçin bir Kıbrıslı Türk Şairler Antolojisi hazırlayamamıştır? “Dergiler mezarlığı”na gönderilenler arasında kendisinin de çıkardığı Şölen, Sanat Postası, Çağ-Der Sanat-Yazın gibi yayın organlarının neden kapanmak zorunda kaldığını bilmezmiş gibi konuşmuyor mu? Daha geçenlerde Halkın Sesi gazetesindeki kişisel sanat sayfasında (7.10.1987) şu satırları yazabilen kendisi değil midir? “Önümüzdeki tabloya ve günlere baktığımızda sanat kültür adına saptayabildiklerimiz şunlar: Türk Bankası Kültür-Sanat Dergisi dışında bir dergi haberi yok.” HAS-DER’in “Halkbilim” Dergisi Temmuz 1986’dan beri, Yeni Kıbrıs Ekim 1984’den beri aksamadan yayımlanıyor, ama şairin görebildiği tek bir dergi var. O da ilk sayısı Eylül 1985‹dembüyük bir iddiayla çıkarılan, 1986’da 3 sayı, 1987’de 2 sayı çıkabilen bir dergi. Hem de güçlü sanatçı kadrosu ve milyarlık sermayesi olan bir banka tarafından finanse edilmiş olmasına rağmen. Geçmişimizi “dergiler, kitaplar, ozanlar mezarlığı” olarak nitelemekte ısrar eden Demirağ, sözü geçen yazısında şöyle öğüt veriyor: “Geçmişimizin araştırılması gerek... Araştırma ve inceleme alanında bilimsel yöntemlerle yapıtlar ortaya koyacak insanlara gereksinmemiz var. Ortaya konacak geçmişin zenginliğinden yararlanarak, çağdaş bir beğeni ve yorumla sanat yapıtları yaratacak sanatçılara gereksinmemiz var...”

Fikret Bey ya şimdiye kadar yapılmış olan araştırmalardan habersiz, ya da görmemezlikten geliyor. Ortam Sanat ekindeki yazısında bu işe soyunmuş görünüyor ve bize “Limnidi kayalığındaki ilk ateşi uzatarak “Bir döküm denemesi”"ir döküm denemesi»şi uzatarak «ne girişiyor. Kolay gelsin diyelim. “Türkler sahneye 1571’den itibaren girmeye başlasa da... hepimizin hamuruna 4000 küsur yıllık kültürel birikimin özsuyu karışmış”"u karışmış»«Singapur sokakları»mış! Demek ki bir zamanlar “Singapur sokakları”nda kaybedilen kimlik, bir süre Akdeniz’de, zeytin dalında, yaseminde bulunmuşken, şimdi yeniden neolitik çağda, Hesiodos’'k çağda, Hesiodos›un Theogonia›un Theogonia’sında aranacak!

KENDİ BİRİKİMİMİZ GELİŞTİRİLMELİ

Yazımı Yaşar Ersoy’un 1. Halkbilim Sempozyumuna sunduğu bildiriden bir bölüm aktararak son vermek istiyorum. Ama Kıbrıslı Türk kimliğini kaybedip, yeni kimlikler arayanlar üzerindeki görüşlerimizi yazmayı sürdüreceğiz:

“Kendi özüne, kendi tarihsel çizgi ve toplumsal kültürel birikimine ters düşmüş, yabancılaşmış bireylerin oluşturduğu toplum, emperyalizm için “çantada keklik” demektir... Bizi biz, Kıbrıslı yapan ve daha da özele inerek, Kıbrıslı Türk yapan, bu varsıl birikimi koruyup geliştirirsek, uluslararası sahneye çıkmaya hak kazanırız, yoksa durmadan gagalanan, horlanan, önemsenmeyen “azınlık” damgasını bir soyadı gibi taşıyıp dururuz.”

(Kıbrıs Postası gazetesi, 4 ve 5 Nisan 1988)

VASİLİYU’NUN SAĞLIK HİZMETLERİNDE ÖNGÖRDÜĞÜ DEĞİŞİKLİKLER

           Başkanlık seçimlerini kazanan Yorgo Vasiliyu, 55 sayfa tutan ve “Değişiklik, Birlik Seçim Platformu” başlıklı seçim programında getirmek istediği değişiklikleri ana hatları ile sıralamaktadır. Kıbrıs sorununun çözümüne ilişkin gö­rüşlerden, devlet yapısının işleyişine yönelik iyileştirme önlemlerine, ekonomik, sosyal, kültürel sorunlardan, Kıbrıslı Türklerle ilişkilerin iyileştirilmesi konularına kadar çeşit­li görüşlerini açıklayan Vasiliyu, sağlık hizmetlerine de programında ayrı bir başlık ayırmıştır. Kıbrıs Türk komuoyunun bu konudaki değişiklik öne­rilerini öğrenmesi açısından bu bölümün Türkçe çevirisini aşağıda sunuyoruz:

“Yüksek Sağlık düzeyine ulaşmak, sosyal refah için basit bir kişisel ve temel ölçüttür. Buna bağlı olarak dev­letin önde gelen görevi, hastalık ve rahatsızlıklardan (yurttaşları) ko­rumak ve sağlıklı bir yaşam için gerekli hizmetleri sağlamaktır. Başarılı bir sağlık politikası, kaynak tahsisatının doğru bir şekilde dengelenmesine dayanır. Böyle yapıldı­ğı takdirde, herkes için eşit tedavi temelinde, geniş kapsamlı tıbbı bakım sağlanmış olur. Yeni hastaneler ile tam kapasiteyle kullanılmayan tıbbi birimler inşa etmek ve bütçeden büyük miktarda para harcamakla, paranın değeri karşılanamaz. Bu alandaki politikamızın temeli aşağıdaki noktaları içermelidir:

Sağlık Bakanlığının verdiği hizmet­ler o şekilde yeniden düzenlenmelidir ki sonuçta sadese kamu kesim değil,  özel kesim de bundan yararlansın.

Yerleşim bölgeleri yakınındaki po­liklinik ve sağlık merkezlerinde yeter­li hizmet ve kolaylıkların sağlanması güvence altına alınarak, aşırı derecede yığılma olan devlet hastaneleri üzerindeki baskı azaltılmalıdır. Böylece hastalara daha hızlı ve etkin bakım sağlanacaktır.

Hastanelerin yönetim ve çalışma şek­li yeniden düzenlenecek, uzmanlaşmış klinik birimleri tam olarak ötekilerin­den ayrılacak ve böylece tıbbi tedavi düzeyinde daha iyisi için yarış, daha fazla uzmanlaşma ve hızlı bir mükemmelleştirme sağlanacaktır.

Kırsal bölge kliniklerinin nitelik düzeyi yükseltilecektir. Birleştirilmiş tıbbı programların mali yönden desteklenmesi ve teşvik öngörülmektedir.

Erken teşhis ve tedavi amacıyla, ka­dınların muayenesini yapacak kanser merkezleri kurulacak.

Halka sosyal sınıfına bakılmaksızın eşit ve acil hizmet sunulmasını öngören ve sağlık amaçlı kaynakların tah­sisini gerçekleştirecek bir sistem geliştirilecek; böylece hastane dışı tıbbi bakım geliştirilecek ve fazla is­tihdamı olan bu birimler üzerindeki mali yükün hafifletilmesi sağlanacak.

Halka hizmet veren özel tıp kesiminin düzeyini tam olarak yükseltmek ve sigortalarda olduğu gibi bazı vergi kolaylıkları sağlanarak, özel sağlık sigortası programlarının tam olarak teşviki sağlanacak.

Tıbbi maliyetin azaltılması için yol ve araçların araştırılması, ithalat vergisi ve toptan alım gibi konular üzerinde durulması sağlanacak.

Okul ve spor sağlık hizmetlerinin geliştirilmesi, sağlık bakımı sistemi ile bunların bütünleştirilerek bir üst düzeye çıkarılması amaçlanmıştır.

Personelin sürekli olarak eğitim ve öğretimi sağlanırken, halkın sağlık konularında koruyucu amaçlarla aydınlatılması; ayrıca toplumun bütün kesimlerinin görüşlerini gözönünde bulunduracak olan bir Ulusal Sağlık Danışma Komitesi aracılığıyla, öncelikli konuları saptamayı hedefliyoruz. Bu komite koruyucu önlemlerin değerlendirmesini yapacak ve ilgili taraflarla işbirliği halinde, ekonomik yönden gerçekleştirilebilir ve yerel koşullara uygun ulusal bir Tıbbı Programın araştırılıp teşvik edilmesini sağlayacak. Böylece halen var olan bütün araçların (özel ve kamu kesimindeki personel, tıbbi gereç, laboratuvarlar ve hasta yatakları gibi) harcamalarının gelir düzeyine göre adil bir bölüşümü sağlanacaktır.

Gecikmeler ile bekleme listelerini önleyecek ve daha iyi hizmet verilmesi­ni sağlayacak, iyi desantralize olmuş hizmetleri yaratmak için, hem özel, hem de kamu kesiminde bulunan uzman hekimlerin yakın işbirliği teşvik edilecek ve herkesten tam olarak yararlanılması sağlanacaktır.”

UBP-YDP HÜKÜMETİNİN PROGRAMINDA SAĞLIK

Okuyucuların bir kıyaslama yapmak ve sorunlara yaklaşım arasındaki farklılığı görmek için, aşağıda Eylül 1986’da açıklanan koalisyon programındaki sağlıkla ilgili bölümü aktarıyoruz:

“Koruyucu ve tedavi edici sağlık hizmetlerinin yurttaşlarımıza zamanında düzenli ve güven verici bir biçimde gö­türülmesi, sağlık hizmetlerinin daha verimli yürütülmesi ve kamu ile özel kesime bağlı sağlık kuruluşlarının bir düzen ve ahenk içerisinde hizmet ver­mesi amacıyla tüm yasal ve idari ted­birler alınacaktır.

Bu cümleden olmak üzere, koruyucu ve tedavi edici sağlık hizmetleri, toplumun tüm bireylerine eşit ve düzenli biçimde  götürülecektir. Ana çocuk sağlığı, aile planlanması hizmetlerinin kentsel ve kırsal bölgelerde eşit şekilde yaygınlaştırılması için gerekli önlemler alınıp uygulanacaktır. Kamu görevlisi doktorlar ile diğer sağlık personelinin çalışma koşulları yeniden düzenlenecektir. Gıda sağlığı konuşunda kontrollerin daha etkin bir şekilde yapılmasını sağlamak amacıyla gerekli düzenlemeler yapılacaktır. Radyoterapi ve kanserle savaş servislerinin halkı­mızın hizmetine konması yönünde başlatılan çalışmalar, daha da hızlandırılacak; Thalessemia Merkezi inşaatının tamamlanmasına özen gösterilecek­tir.”

Son bir buçuk yıl içinde UBP-YDP  hükümetinin sağlık alanında gerçekleş­tirebildikleri ortadadır. Yıllardır, başıbozukluk sürmekte olup, henüz “Ba­kanlık Kuruluş Yasası” dahi çıkarılamamış, insanımızın sağlığı konunun uzmanı olmayan kişiler elinde “kaderine” terkedilmiştir.

Vasiliyu’nun sağlık alanında öngör­düğü değişiklik programının incelenip bizimkiyle kıyaslanması halinde, aramızdaki büyük fark ortaya çıkacaktır. Sağlık sorunlarımızın üstesinden gelmek için, bir an önce bilimsel bir yeniden örgütlenmeye gidilmesi kaçınılmazdır.

(Kıbrıs Postası gazetesi, 7 Mart 1988)