SANAT BEZİRGÂNLARININ SON ÇIRPINIŞLARI

Kıbrıslı’nın 5. sayısında yer alan “Feminist şairimizin showları” başlıklı yazımız, geniş bir okuyucu çevresi tarafından ilgiyle karşıla­nırken “Neşeciği Sevenler Kulübü”nün üyeleri tarafından “düzeysiz” bu­lunmuş! Oysa ki, tepki gösterenler yazıda belirtilen 10’dan fazla show’a ilişkin herhangi bir görüş dile ge­tirmediler. Sadece “şen” ve “uzatmalı” sıfatları üzerinde durarak, yazının özünü ve vurgulamak istediği esas mesajı gözden uzak tutmaya çaba­ladılar.

Sözümona “çamur atma”larımıza karşı Neşeciğin “mağduriyeti”ni ka­nıtlama yarışına çıkanlar, onunla yakın “işbirliği” içinde olanlardı ve bu da bizi yadırgatmadı. N. Yaşın ve F. Demirağ’ın yakın dostu olan Faize Özdemirciler adlı şair bayan, İstan­bul’da Ersin Tatar’ı telefonla ara­yarak, neden bu yazının basılmasına izin verdiğini sormuş. Neşeciğin sınıf arkadaşı Sevgül Uludağ, Doğan Harman’a “Ya Ahmet An bu dergide yazı yazmayacak, ya ben” diye kurusıkı tehdit sallamaya yeltenmiş. Bir başkası, beş yıldan fazladır her hafta yazdığım siyaset yazılarıma 6. defa sansür uygulayın­ca, benim Yeni Çağ’dan uzaklaşmama yol açmış.

Ülkemizdeki kültür sanat çalış­malarını denetim ve tekelleri altına almaya çalışan sözümona “ilerici” bir kliğin eline geçen K.T. Sanatçı ve Yazarlar Birliği’nin Yönetim Kurulu da, yayımladığı bir açıklamada “med­yanın kişilik haklarına, düşünme ve yaratma özgürlüğüne (?)” yaptığı saldırılan dikkatle izlediği ve bu konudaki mağdurlara (sözkonusu yazımızda yaptığı show’ları teşhir et­tiğimiz Neşe Yaşın’a ve Henri Matisse’in “Oyuncu” adlı desenini çalıp Lefkoşa Belediye Tiyatrosu’nun “Bir şey yap Met” oyununun afişine ko­yan Yaşar Ersoya, A.An) desteğini belirttiğini” duyurdu.

Yaptığımız araştırmada, bu açıkla­manın aynı Birlik’ten M. Kansu’nun dükkanında Neşe Yaşm ve Fikret Demirağ’la birlikte yazıldığını ve Birlik’in demirbaş sekreteri Tamer Öncül’ün işyerinde çoğaltılıp, basına ve­rildiğini öğrendik. Açıklamanın Kıb­rıs, Yeni Düzen, ya da Halkın Sesi’nde basılmayıp, sadece 16 Ocak 1996 tarihli Ortam ve Vatan’da yer alması da bir başka ilginçliktir. Çünkü adı geçen ilk üç gazetenin sanat say­falarını yönetenler, kendilerini, kış­kırttıkları bu olayın dışında tutmayı yeğleyince, açıklamayı yayımlatmak diğer iki gazetedeki Neşe’nin hâmile­rine düştü.       

F. Demirağ’ın bu işe neden önayak olduğunu da öğrendik: Meğer, asker­lik görevi yapmamak için Lefkoşa’nm Rum kesiminde yaşamayı tercih eden Neşeciğin arkadaşı, onun şiirle­rini Rumca’ya çevirip kitap olarak basma hazırlıkları içindeymiş.

Görüldüğü gibi, yine toplumsal yarar değil de, kişisel çıkar ilişkileri ön planda tutulmuş. Rumca “Nea Epohi” dergisinin özel sayısının hazırlanışında ve Ledra Palas’taki “Şiir Gecesi”nde de yine aynı çevrelerin entrikalarını ortaya çıkarıp yayım­ladığımızda, aynı konuda eleştiriler yapmıştık: Hep belli bir çevrenin pazarlaması sözkonusuydu. Oysa bu tür etkinlikler dileyen herkese açık olmalıydı.

Yazımız nedeniyle bize, Neşe Hanım’ın dava açması için onu kışkır­tanları biz biliyoruz. Neşe buna yanaşmıyormuş, ama dava açarsa, yine sırf show amacıyla açabilirmiş! Keşke buna girişseler de, biz de şen günlerin canlı tanık­larıyla kullandığımız sıfatların yerindeliğini kanıtlayabilsek! Ama şimdilik sadece iki örnekle yetine­ceğiz.

Birincisi klinik bir olay olan şair bayanın “düşünme ve yaratma özgür­lüğünü kullanarak, şehitler için di­kilmiş anıtları “Fallus”a benzettiği ve Yeni Düzen’de yayımlattırdığı (12-14 Eylül 1986) “İçimizdeki ölüm anıt­ları” başlıklı yazılarıdır. Diğeri de Türkiyeli sosyalistlerin yayımladık­ları haftalık Söz dergisindeki kendi köşesinde “Kadın erkek savaşları” adı altında yazdığı şu satırlardır:

“Uzak bir şehirde sabaha doğru bir erkeği terketmiş, o uyurken kağıda bir mezar resmi çizip, mezar taşının üzerine ismini ve altına içli ayrılık sözlerini yazıp gizlice evden çıkmış, yeraltı trenlerinde ağla­yarak dolaşıp onu meraktan çılgına çevirmiştim.. Bu ilişkiyi bitirmeye kararlıydım. Bu kararlılık çok kısa sürdü ve onun beni bulabileceği bir yere gittim. Telefon çaldı. Bek­lediğim gibi oydu. Meraktan çıldır­mıştı. Kalbi sıkışmıştı. Yumuşak ve şefkatli konuşuyor; beni özel ak­şam yemeğine davet ediyordu... Ben yemeden içmeden kesilmiş, yataklara düşmüştüm. Kadın arka­daşımla kurduğumuz cephe beni rahatlatıyordu. Erkek kimliği ile il­gili bilimsel analizler yapıyor, onlara hak ettikleri dersi vermekten söz ediyorduk.

Ben akşam yemeğine gittim. Ka­dın arkadaşım bunu onaylamadı, ama anladı. Biz kadınlar böyleydik işte!

Uzun yıllar kadınlarla birlik olup, erkekleri çekiştirdiğimi itiraf et­meliyim. Bu arada düşmanla ‘işbir­liği’ yapmaktan da geri durma­yarak” (25 Kasım 1995)

KTSYB’nin açıklamasında “özgür kadın’la “serbest kadın”ı karıştıran bir anlayışa mensup olduğumdan söz ediliyor. Açıklamayı kaleme alan “özgür kadın”, önce özgür ile serbest arasındaki “ince ayrım”ı bize açık­lasın ki Türkçemizi geliştirebilelim! Bizim kullandığımız “şen dul” tanım­lamasının nereden kaynaklandığını yukarıda örnekledik.

Özgür kadın kimliğini dilimize doladığımız filan yok. Burada KTSBY’nin öne sürdüğü gibi basın ah­lakının hiçe sayıldığı bir durum da yok. Aksine toplum ahlakını hiçe sayanların teşhiri söz konusu. KTSYB, önce Neşeciğin ve benzerlerinin toplumda oluşturduğu bu imajı sorgulamalıdır.

N. Yaşın’ın akıl hocalığına soyunan F. Demirağ, 3 ve 6 Ocak (1996) tarihli Kıbrıs gazetelerindeki sayfasında yayım­ladığı yazılarında “edebiyat, sanat ve kültür yaşamımızda artık bilimsel eleştiri mekanizmasının oluşturul­ması ve çalıştırılması gerektiğini es­kiden beri savunduğunu” yazdı. Oysa kendinin bu konuda hiç de hazır ol­madığı geçmişte birçok defalar kanıt­lanmıştır.

Söz verdiği halde, kendisinin 40’dan fazla yazısını eleştiren 13 say­falık “Kıbrıs gazetesinin kültür sanat sayfası üzerine değinmeler”imi ve 11 sayfalık “Mehmet Yaşın’ın Antolojisin­deki ‘sunuş’ üzerine düşünceler” başlıklı çalışmamı yayımlamamıştır. O zaman bu mekanizma nasıl çalışa­cak?

Davranış ve bilgi yanlışlarınız eleş­tirildiğinde gocunup, konuları sap­tıracağınıza, dönünüz ve bir de ay­naya bakınız. Toplumun, ne oldu­ğunuzu bildiğini siz de göreceksiniz. Sizi gidi “sanat” bezirgânları...

NO COMMENT

(14 Ocak 1996 tarihli Cyprus Mail gazetesinden)

 “Her yıl yapılan Gazetecilerin Yılbaşı Balosu’na kaçınılmaz olarak medya tarafından önemli bir yer verilmektedir. Sıradan gazeteci­ler, kendi okuyucu veya seyircilerine gazetecilerin ne kadar önemli ol­dukları duygusunu vererek, adadaki herkesin bu baloya katıldığını an­latırlar. Ve doğrusu, büyük çaplı İş adamları veya siyasetçilerden hiçbiri bu baloya katılmamazlık etmezler.

6 Ocak Pazar günü yapılan bu yılkı dansta, Cumhurbaşkanı Kleridis ve Yannakis Matsis dışındaki bütün siyasal liderler, Marios Tokas’ın müthiş şarkısı “Benim yur­dum ikiye bölünmüş ortasından”ı okumak için sahneye çıktılar.

Olayın hepsi bu değil. Şarkının rahatsız edici sözleri, sözümona şair olan bir Kıbnslı Türk bayan tarafın­dan yazılmıştı ve ertesi gün bazı gazetelerde başlık atanlara cafcaflı sözler söyleme olanağını verdi.

Fileleftheros gazetesi, ön sayfasın­daki şarkı söyleyen parti liderlerini gösteren bir fotoğraf altındaki bir başlıkta şu saçmalığı yazdı: “Bir kitle halinde siyasal liderlik, sözleri Neşe Yaşın’a ait olan ‘Benim yurdum ikiye bölünmüş ortasından’ şarkısını söyledi ve gerçekten bir duygu seline yol açtı. Ertesi gün de Ulusal Konsey’de tek ve bölünmez egemenlikle ilgili kararlar oybir­liğiyle alındı.

Simerini gazetesi de olayı kendi ön sayfa başlığında liderlerin “pot kırması” olarak nitelendirdiği bu zavallılık üzerine şunları yazdı: “Bu şarkı, yurdumuzun hangi yarısını sevmemiz konusunda bize kurnaz bir ikilem sunmaktadır. Bunlardan biri işgal altındaki, ötekisi özgür bölgelerdir.

Ama Kıbrıs, işgale rağmen tek ve bölünmez bir bütündür ve hangi kısmını seveceğimize ilişkin bir seçme yapma konusundaki sahte bir ikilem, sadece Türklerin taksimci emellerini güçlendirir...”

Perspektif duygusunu yitiren gazete, iç sayfalarında da bu çılgın­lık hakkındaki yazı işleri müdü­rünün uzun bir yorum yazısına yer vermektedir.

Bir avuç yorgun ve duygusal siyaset adamı tarafından söylenen ve ana okullardaki kısa şiirler gibi ba­sit olan bu değersiz ve duygusal şar­kıya atfedilen siyasal önemi anla­mak için özel bir beyne sahip olmak gerekiyor.”

Yoruma gerek var mı?

(Kıbrıslı dergisi, Şubat 1996, Sayı:7)

BİR SÖZLÜK ÇALIŞMASI NASIL OLMAMALI?

12 Mart 1992 tarihli Ortam gazetesinin Sanat sayfasında yer alan değerli bir dostum Harid Fedai’nin yazısı şu cümle ile bitiyordu:

“Bu türden tartışmaların, eleştirilerin gündemimizden hiç eksilmemesi dileğiyle”.

Ne yazık ki bizde bilimsel tartışma ve eleştiri geleneği henüz gelişmemiş olup genelde eleştiriye karşı bir hoşgörüsüzlük vardır. 1986-87-88 yıllarında çeşitli yayın organlarında yayımlanan eleştiri yazılarıma ara vermemin bir nedeni de bu hoşgörüsüzlüktü. Mustafa Gökçeoğlu tarafından hazırlanan “Kıbrıs Türk Atasözleri ve Deyimleri Sözlüğü”nü okuduktan sonra, kitapla ilgili görüşlerimi ilk aktardığım kişi Harid Fedai oldu. Çünkü kitabın ön sayfalarında kitabı denetleyen kişi olarak onun adı yazılıydı.

Gökçeoğlu’nun “Tezler ve Sözler 1” başlıklı kitabı 1988 yılında yayımlandığında yazarı tarafından bana iletilmiş ve görüşlerim istenmişti. Karşılıklı bir konuşmamızda Gökçeoğlu’na söylediğim eleştiriler, onun tepkisine yol açmış ve hatta bir süre benimle konuşmamıştı. “Sözlük”le ilgili görüşlerimin kendisince nasıl karşılanacağını bilmiyorum, ama Harid Bey’in ısrarı üzerine kaleme sarılmak durumunda kaldım. Yapıcı eleştirilerimin anlayışla karşılanacağını ummak isterim.

İlk dikkatimi çeken, kitabın başlığı oldu. Kapak üzerinde “Kıbrıs Türk Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü” derken, iç sayfada doğru şekliyle “Kıbrıs Türk Atasözleri ve Deyimleri Sözlüğü” biçiminde yazılmış. Önsözde ise iki farklı biçimde yer alıyor.

Önsözde, yazarın böylesi bir çalışmayı ülkemizde ilk kez gerçekleştirmiş olduğu gibi bir izlenim verilmeye çalışılmış. Oysa ki Nisan 1969’da yayımlanan Mahmut İslamoğlu’nun “Kıbrıs Türk Folkloru” adlı kitabında (s.67-71) Kıbrıslı Türkler tarafından kullanılan atasözlerinden küçük bir demet yer almış. Oğuz M. Yorgancıoğlu’nun 1980 yılında bastırdığı “Kıbrıs Türk Folkloru” adlı zengin derlemesinde “Deyimler” (s.131-141) ve “Atasözleri” (s.141-146) alfabetik sıra gözetilerek yayımlanmıştır. Erdoğan Saraçoğlu’nun “Kıbrıs Ağzı” adlı kitabında da (1980), Atasözleri (s.44-57) verilmiştir.

Kitabın 1. sayfasında yer alan “Sözlüğün hazırlanmasının öteki etkenleri” başlıklı bölüm ise Hasan Eren’in Türk Dil Kurumu’na sunduğu bildiriyi küçümseyici bir nitelik taşımaktadır. Oysa ki burada Eren’in bildirisi de içinde, diğer Kıbrıslı Türklerin bu konuda yaptıkları yayınlar değerlendirilebilirdi, konu zaten “sözcükler” değildi.

Gökçeoğlu, kendisiyle yapılan bir söyleşide, Kıbrıs ağzı ile ilgili bir çalışma içinde olduğunu söyledi. Umarız bu çalışmasında, Türkiye’nin çeşitli üniversitelerinin Türk Dili ve Edebiyatı Bölümlerinde yine Kıbrıslı Türk öğrenciler tarafından hazırlanmış (benim saptamalarıma göre 1960-80 arası 15 tane) tez çalışmalarını da gözden geçirir ve “ilk” olma iddiasında bulunmaz. Tıpkı Eralp Adanır’ın kitabına yazdığı önsözde, bu kitabı ilk deneme kitabı olarak nitelemesi gibi.

Burada da geçmişte yayımlanan kitapları görmezlikten gelme sonucu yazar şunları yazabilmiştir:

“Ne yazık ki bir-iki tekil araştırma dışında adada konuşulan dil üzerinde yeterli araştırmalar yapılmamıştır. Bunun doğal sonucu olarak da Kıbrıs Atasözleri Sözlüğü, ne de Deyimler Sözlüğü hazırlanmamıştır.” (Tezler ve Sözler 1, s.35)

Sözlüğün düzenlenişinde yapılan en önemli hata, atasözleri ile deyimlerin ayrı ayrı değil de, karışık olarak düzenlenmesi ve alfabetik sıraya özen gösterilmemesidir. Böylelikle sözlüğün kullanılışlı olması engellenmiştir. Benzer atasözü ve deyimler için “Bak” diye atıfta bulunulurken, nereye bakılacağı yazılmamıştır. Nitekim Bekir Azgın, kitapla ilgili yazısında, bakıp bulamayınca sinirlenmiş ve şöyle yazmıştır:

“K harfindeki atasözleri ve deyimleri baştan sona, tam üç kez taradım, ama nerede olduğunu bir türlü körlenemedim.” (Yeni Düzen, 12 Eylül 1991)

Bu durumda Gökçeoğlu için “son yıllardaki araştırma ve yayınlarıyla Kıbrıs Türk folklorunun en ciddi araştırmacılarından biri konumuna geldi”ğini belirten Azgın’ın yargısını yukarıda değinilen diğer hususlar ışığında yeniden değerlendirmesi gerekmez mi?

M. Gökçeoğlu ise 12 Mart 1992 günü Ortam’da çıkan Neriman Cahit’le yaptığı söyleşisinde kendisini şöyle savunma gereğini duymuş:

“Bilgisayarla yapılması gereken bir işi, elli yıllık bir daktilo makinesiyle yapmaya çalıştım. Bunun sonucu sözlükte her harfi kendi içerisinde alfabetik sıraya koyamadım.”

Oysa ki yüzyıllardır sözlük hazırlayan bilim adamları, kart/fiş sistemiyle çalışmakta ve yeni bulgularını kolaylıkla listelerine ekleyerek, alfabetik sırayı korumakta, son şekliyle de dizgiye vermektedirler.

Kitapta bazı tekrarlar da vardır. Örneğin s.30’da “Andillayla bakmak, s.33’de Andilya koyup ardından bakmak, s.31’de “açık boğaz aç kalmaz, s.43’de tekrarlanıyor, bu kez Türkiye’deki Açık ağız, aç kalmaz, şekliyle birlikte verilerek, ilkinden farklı olan “yaşayan kişi geçim yolunu arayıp bulur” açıklaması yapılıyor. Biz bu deyimi “Aç boğaz, açık kalmaz” şekliyle de biliyoruz. Kaldı ki Türkiye’nin hangi yöresinde nasıl kullanıldığı ayrı bir konu. Yoksa Türkiye’de yayımlanan sözlükler taranarak, bizde kullanılanlara ulaşılmak kaygusuyla  mı hareket edilmiştir?

s.44’de yer alan “Adamın karnına karnına vurmuşlar da ah arkam dememiş” deyimi, eğer bir dizgi yanlışı yoksa, aslında “demiş” şeklinde kullanılmaktadır. Aksi takdirde karnına vurulan adam, niye arkasının ağrıdığını söylesin. s.41’de “ağzı dili yok” yazılmışken, s.48’de “Ağzı dili yok ya!” diye yeniden sıralanmış. Bunlar sadece bir harf altında toplananlardan ilk elden saptanabilen yanlışlar.

Düzenlenişteki bir başka büyük yanlış, Rumca sözlerle karışık olarak söylenmiş deyimlerin “Kıbrıs Türk Atasözleri ve Deyimleri Sözlüğü”ne alınmış olmasıdır. Bunlar kolaylıkla ayrı bir başlık altında toplanarak verilebilirdi. Kaldı ki eski nesillerin Türkçe yanında Rumcayı da kullanmaları, bu tür söyleyiş şekillerini getirmiş, ama Kıbrıs Türkçesinin bir kalıcı unsuru haline gelememiştir. Bizde Türkçe söylenmekte olan birçok Rum atasözünün varlığı da bilinmekteyken, böylesi bir çalışmada Rumca yayımlanmış çalışmaların da taranması gerekirdi.

            s.10’daki alıntı yetersizdir. Öte yandan s.58’de yer alan “Bok değil de dedem boku” deyimi için Bak. Bok değil de iskada, diye Rumcaya atıfta bulunulması (o da, yanlış açıklamasıyla s.59’da yer alıyor) yersiz bir değerlendirmedir. Angoni sahibi olmak (s.33), abofasi etmek (s.46), barabono etmek (s.51), bomilarga suratlı, bastarda, buroma doğmak (s.53) gibi sözcükler ise ancak Rumcadan Türkçeye hazırlanmış bir sözlükte yer alabilirdi. Şu sözcükler ise Türkçe Sözlük’te zaten yer alıyor: Beddua etmek (s.55), çılgına dönmek (s.78), Çıt kırıldım olmak (s.57), batağa saplanmak (s.65).

Kıbrıslı Türklerin atasözleri ve deyimleri arasında müstehçen olanların sayısının önemli bir miktara ulaştığı bilinmektedir. Gökçeoğlu’nun kitabına almadığı ve bizim derlemiş olduğumuz bazılarının burada başka şekillerde yazıldığını gördük. Hatta müstehçen olmayan deyimlere bile eklemeler yapıldığı haller var: “Ben derim bayram haftası, sen dersin yandı götünün tahtası (s.60), at binenin, kılıç kuşananın, yarak uçananın (?) (s.49). Bize göre müstehcen olan deyimler de ayrı bir başlık altında toplanabilirdi.

Yazının daha fazla uzamaması için burada sadace “d” harfine kadar olan ilk 78 sayfada ilk okuyuşta saptayabildiğim yanlışlıklara değindim. s.2 ile s.27 arasında yer alan bölümde dile getirilen birçok özel yargıya katılmadığımı belirtmek isterim: Karasakal deyimi 1974’den sonra değil, 1960’larda yaygın olarak kullanılmaya başlanmıştır. “Baronun köleleri gitti” deyimi herhalde yalnız yazarın köyünde kullanılmaktadır. (s.5) Kıbrıs Türklerinin kökü kökmeği genelde Güney Anadolu’dur (s.7) iddiası hiçbir dil örneği ile kitapta kanıtlanmamaktadır. “Saat beş gibi gelirim” deyimi yerleşmiş bir deyim değil, moda bir deyimdir. (s.7), “Yetmiş iki buçuk bin millet” deyiminde (s.8) yazarın bir matematik hatası vardır. “Azgan”ın karşılığını iki ciltlik Türkçe Sözlük’te bulamayan Gökçeoğlu, Bener Hakkı Hakeri’nin sözlüğüne baksaydı (s.5) Derleme Dergisi’nden alındığını görecekti (s.10), s.13’de “aşağıdaki sayacağım sayrılıkların günümüzde kökü kazınmıştır” deniyor. Oysa karın ağrısı, sancı, uyuz, kuduz, kolera, sıtma, körlük, delilik vd hep var ve Kıbrıs Türkü sayrılık değil, hastalık demektedir! “Adalının beğenisi,” “ada insanı”, “ada Türkleri” gibi söyleyişler ise bir zorlama ürünüymüş gibi geliyor.

“Çok sıkı çalışmıştım. Ödülü bekliyordum” diyen M. Gökçeoğlu’na (Yeni Düzen, 5 Mart 1992) yeni çalışmalarında daha fazla dikkat ve özen göstermesini diliyorum.

(Halk Bilimi dergisi, Lefkoşa, Sayı:26, Nisan-Haziran 1992)

İNTİHARLAR, KORUYUCU HEKİMLİK ÇALIŞMALARI İLE AZALTILABİLİR

Kıbrıslı’nın geçen sayısında “İnti­harların sebebi ne?” konulu ya­zılarımız büyük ilgi uyandırdı. Kanal T televizyonu da 11 Şubat 1999 ak­şamki yayınında, “Çapraz Ateş” programında aynı konuyu işledi. Dr. Doğan Harman, programa konuk ettiği psikolog, sosyolog, polis ve gaze­tecilerle, genelde intiharlar ve özelde ülkemizde bir ay içinde yaşanan üç askerin intihan olayını tartıştı.

Aşağıda konuyla ilgili, elde ettiği­miz bazı bilgiler yer almaktadır:

“Stockholm Karolinska Enstitü­sünde depresif hastalar üzerinde araştırmalar yapan Psikiyatrisi Marie Asberg, intihara teşebbüs edenlerin kanında, sinir sisteminin önemli me­tabolizma maddelerinden olan serotonin’in çok az düzeyde olduğunu orta­ya çıkarmıştır. 1970’li yıllardan beri­dir, intihar etme olasılığı bulunan ki­şilerin beyinlerindeki biyokimyasal süreçleri inceleyen New York’taki Al­bert Einstein Tıp Koleji psikiyatristlerinden Herman van Praag da, intihar tehlikesi altında olan kişilerde seroto­nin metabolizmasının bozuk olduğu­nun saptandığını ve bu maddenin “biyokimyasal bir marker” olarak araştırılabileceğini öne sürmüştü. Bi­lindiği gibi metabolizma atıklan, (ki serotonin de bunlardan birisidir) insanda uyku, iştah ve vücut sıcaklı­ğının düzenlenmesinde rol oynamak­tadır. Berlinli Psiko-farmakolog Bruno Müller-Oerlinghausen de, serotonin ile diğer sinir iletimine yarayan kimyasal maddeler arasındaki ilişkilerle ilgili bilinmeyen daha birçok mekaniz­manın bulunduğunu belirtmektedir. Amerikalı araştırmacı van Praag, sinir-serotonin sisteminin, depresyon ve agresyon ile ilişkisi bulunduğuna inanmaktadır.

Her 100 bin kişiden 40’ının inti­har etttiği Macaristan’dan sonra, 28 intiharla dünya İkincisi olan Finlandi­ya’da kışın havanın erken kararma­sıyla intihar olayları arasında herhan­gi bir ilişki bulunamadığı açıklanmıştır. Sorunlarını başkasına açmamakla bilinen Fin erkekleri arasında intihar, çok sık görülmektedir. Her 2 bin Fin erkeğinden 20 küsuru, intihar etmek­te olup, 15-24 yaş grubu için en yük­sek oran Finlandiya’ya aittir. Yapılan bütün araştırmalarda, yüksek intihar oranını açıklayabilecek herhangi bir ortak neden bulunamamıştır. Gerçi her vakada depresyon ve yaşamda yalnızlık söz konusudur, ama bu her normal insanda da söz konusu olabi­lir. Finlandiya Akıl Sağlığı Dairesi ta­rafından yürütülen bir araştırma pro­jesinin sonuçlarına göre, intihar edenlerin % 50’sinde, ailesi veya ar­kadaştan ile normal kişisel ilişkinin olmadığı ve iletişimde zorluklar bu­lunduğu saptanmıştır. İntiharların, Finlandiya’nın tarihsel süreç içerisin­deki gelişmesine paralel olarak artış gösterdiği kaydedilmiştir. 1990’lı yılla­rın ekonomik gerileme döneminde Finlilerin moral değerlerini yeniden gözden geçirerek, birbirleri için daha çok zaman ayırmaları beklenmektey­di.

1980’li yılların sonunda. Yeni Ze­landa’daki gençler arasında artan in­tihar olaylarını önlemek üzere faaliye­te geçen Sağlık Bakanlığı. “İntihar Riski ve Önlenmesi” konulu bir araştırma gerçekleştirmişti. Ergenlik döneminde fizik ve duygusal etkinli­ğin artması, duyguların değişkenliği ve davranışlann aşınlığı yüzünden in­tihara yönelmenin anormal olmadığı­na dikkat çeken uzmanlar, ergenlik dönemindeki yaşanan işsizlik sorunu ve ekonomik sıkıntılann önemli birer etken olduğunu belirttiler.

Ulusal Gençlik Konseyi ile Halk Sağlığı Vakfı da, gençler için düzenle­dikleri eğitici programlarla stress’i yenmenin yollannı öğreterek, ruhsal danışmanlık hizmetlerinin artırılmasını sağladılar.

1986 yılında İtalyan Silahlı Kuv­vetlerin üçte ikisini sağlayan zorunlu askerlik hizmetlerinde görülen yaygın intihar olaylarını araştıran Savunma Bakanlığı yetkilileri, kışlalardaki ya­şam biçimini iyileştirip, psikolojik da­nışma hizmetlerini artırmışlardı. Bazı  subayların genç askerlere karşı işken­ceye varan kötü davranışlarda bulunmaları üzerine, bazı genç askerler olayı basına yansıtmış ve kışlalardaki kötü davranış ve kötü sağlık koşulları kamuoyunun bilgisine getirilmişti. Askeri yetkililer, ülkedeki 500 kışla­dan çoğunda sağlık koşullarının uy­gunsuz olduğunu kabul ederek, 5.5 milyon dolarlık bir iyileştirme kam­panyası başlatmış ve istihdam edilen psikoloji uzmanlarının, askerler ara­sında görülen depresyon vakalannın tedavi ve araştırılmasında yardımcı olmaları sağlanmıştı.

Kıbrıs’ın Rum kesimindeki inti­har olayları, 1987 yılında 19’a ulaştığı zaman bir araştırma yapan psikiyat­risi Takis Endokas, intihar eden Kıbrıslı Rum gençlerin çevreleriyle ileti­şim zorluğu çektiklerini ortaya çıkar­mıştı. Kıbrıslıların rahat ve açık in­sanlar oldukları, kosmopolitan bir ya­pıda oldukları izlenimi vermelerine karşın, aslında utangaç, duygularını bastıran ve sırlarını kimseyle paylaş­mayan bir karaktere sahip olduklarını öne süren Dr.Evdokas, Kıbnslıların uzun süre sömürge yönetimi ve askeri çatışma ortamında yaşamış olmala­rından ötürü, bundan etkilendiklerini ve 1974’dan bu yana intihar olaylarının %90 arttığını saptamış bulunu­yor.

Kıbns’ın Türk kesiminde ise, sağ­lıklı istatistikler tutulmadığından, in­tihar bir yana, sağlık-hastalık alanın­da herhangi bilimsel bir araştırma da­hi yapılmamakta ve koruyucu hekim­lik ihmal edilmektedir. Bu nedenle de, örneğin intihar olaylarının sosyal, ekonomik ve psikolojik nedenleri hak­kında bir fikir sahibi olamamaktayız.

Toplumumuzun sağlık ve hastalık haritasının bir an önce, bilimsel veri­lerle ortaya çıkarılması gerekmekte­dir. Sağlık Bakanlığı’nı acilen göreve çağırıyoruz.”

(imzasız olarak, Kıbrıslı dergisi, Mart 1999, Sayı:43)

REÇETELİ İLAÇ SATIMININ ÖNEMİ

Ülkemizde hayatın her alanında sürmekte olan denetimsizlik ve gelişigüzel uygulamalar, kendi insanı­mıza verdiğimiz değerin ne kadar az olduğunun bir göstergesidir. İnsan sağlığı açısından zararlı olan ba­zı maddelerin gıdalarımıza bulaşması veya hastalıkların tedavisinde kullanılan ilaçların herhangi bir denetime tabi olmaması bunun en belirgin bir kanıtı­dır. Konu ile ilgili olan başta devlet yetkilileri olmak üzere, diğer uzman kadrolar, görevlerini yerine getirmediklerinden, insanlarımızın sağlığı sürek­li olarak tehlikelere maruz bırakılmaktadır.

Bunun en son örneğini Kooperatif Sütü konusun­da yapılan yayınlarda gördük. Kıbrıs gazetesinin bu konudaki uyarıcı ilk yayını, 30 Ağustos 1989 günü “Süt değil su içiyoruz” başlığı altında yapılmış olması­na rağmen, duyarlılık gösterrnesi gereken uzman kadrolar, zamanında seslerini yükseltip de, halka aydınlatıcı bir bilgi vermemişlerdir. Çeşitli tahlil laboratuvarlarında yapılan incelemelerin sonuçlarının birbiri­ni yalanlar duruma düşmesi, konuyla ilgili olarak ko­nuşan sözümona uzman kişilerin sorumluları aklama­ya yönelik demeçleri, nasıl bir keşmekeş içinde oldu­ğumuzu gözler önüne sermiştir.

Sütle ilgili ilk haberin yayınlanışından ancak 54 gün sonra 24 Ekim 1989 akşamı toplanarak, 1 Ka­sım günü “Çevre Sağlık İhtisas Örgütleri Kurulu”nun oluşturulduğunu açıklayan dört kuruluş, gıdalar­daki Böcekkıran İlâç kalıntılarının saptanmasıyla ilgi­li ortak çalışmalarını başlattıklarını 27 Kasım günü ilan ederken, alınacak önlemlerle ilgili bildiriyi 12 Aralık 1989’da, yani süt haberinden üç buçuk ay son­ra kamuoyuna duyurabiliyordu.

 KTMMOB, Eczacı­lar Birliği, Veteriner Hekimler Birliği ve Tabipler Birliği’nin ortak açıklamasında dikkati çeken en önemli husus, “Tüm tarımsal ilaç ve hormonlar reçe­te ile satılmalıdır” ve “Tüm hayvansal ilaç ve hormon­ların satışı reçete ile yapılmalıdır” denmesine rağ­men, her köşe başındaki eczacının, bakkaliye gibi  reçetesiz satımını yaptığı “tüm insansal ilaç ve hormonlar” için herhangi bir önlemin dile getirilmemesiydi.

Ülkemizde gerek devlet sağlık hizmetlerinde, ge­rekse özel kesimde bilinçsizce ilaç tüketimi had safhaya ulaşmış bulunmaktadır. Bilindiği gibi insansal ilaçlar da sağlığımıza hem yararlı, hem de zararlıdır­lar. Bu zararları en aza indirebilmek için doktor ve eczacının iyi bir ilaç bilgisine sahip olması gerekmektedir. Özellikle antibiyotik, hormon, vitamin ve ağrı kesici ilaçların reçetesiz olarak satılmasının halk sağlığı açısından sakıncaları büyüktür. Oysa gelişmiş ülkelerde reçetesiz ilaç almak genellikle olanaksız­dır. Bizde ise hastalar ciddi bir hastalığı olmadan da, gerek alışkanlık, gerekse ekonomik sorunlar nede­niyle bir doktora gitmeden bazı uyuşturucu ilaçlar dı­şında her ilacı, istediği miktarda eczanelerden alabilmektedir. Kendi aklına göre veya bir yakınının öneri­si üzerine, hatta bazen hastanın şikayetlerini dinleyerek ona teşhis koyan eczacının önerisiyle, reçetesiz ilaç alarak kullanabilmektedir. Özellik antibiyotiklerin çoğu kez, ateş düşürücü gibi bilinçsizce kullanılması sonucu mikroorganizmalarda direnç gelişmek­te ve bu ilaçlar etkisiz olmaktadır. Allerjik reaksiyon­ların çıkması durumunda ise kişinin sağlığı olumsuz yönde etkilenebilmektedir.

Öte yandan doktorların dikkat etmesi gereken bir başka ilke, hastaya olabil­diğince az ve etkili ilaç yazmak olmalıdır. Hatta bazı durumlarda hastaya herhangi bir ilaç yazılması gerekmeyebilir. Böylelikle gereksiz yere ilaç kullanımının önüne geçilerek, vücudun doğal yolla hastalık­ları yenmesi sağlanabilir.

Son olarak vurgulamak istediğimiz husus şudur: Tüm tarımsal ve hayvansal ilaç ve hormonların reçe­te ile satılmasının gerekliliği yanında, tüm insansal ilaç ve hormonlar da reçete ile satılmalıdır. Reçetesiz satılabilecek bazı ilaçların listesi, ilgili Bakanlık tarafından belirlenebilir. Bunun dışındaki bütün ilaç­ların reçetesiz satımı bir an önce yasaklanmalıdır. Halkımızın sağlığı ve rasyonel-ekonomîk ilaç kullanı­mı için bu bir zorunluluktur.

(Yeni Düzen gazetesi, 2 Mart 1990)

“YA BİZDEN BİRİ, YA DA HİÇ BİRİ”

Bilindiği gibi hekimlik­te meslek içi eğitim önemli olup, ülkemizde bu konu­daki olanaklar çok kısıtlı­dır. Devlet sağlık hizmetlerinde çalışmakta olan meslektaşlarımız arada bir de olsa, Sağlık Bakanlığı tarafından Türkiye’de, Avrupa’nın çe­şitli ülkelerinde ve diğer yerlerde yapılan uluslara­rası tıp kongrelerine ve se­minerlere gönderilmekte ve bu olanağı kullanabil­mektedirler. Hatta devlet kesesinden sağlanan bu olanak sonucu edinilen bil­giler, bu meslektaşlarımız tarafından, çalıştırdıkları yasadışı özel kliniklerde para karşılığında yurttaşlarımıza satılabilmektedir. Sırf para kazanmak için, burun içindeki kanserin deforme ettiği cilt üzerinde plastik ameliyat yapıp, alt­taki dokunun da ışınlan­masını öneren bu sahte uzmanlar, Sağlık Bakanı’nın özel kliniğinde Tabibler Birliği Reklam Tüzüğüne aykırı tabelalar asarak Kamu Görevlileri Yasası’na rağmen icra-yı sa­nat ve tababet eyleyebilmektedirler.

Ülkemizde son yıllarda kanser vakalarının teşhis ve tedavisinde görülen hareketlliliğe paralel olarak, hekimlerimizin de bu konulardaki son bilimsel gelişmeleri izleyip öğren­meleri, halkımızın sağlığı açısından gerekli olmaktadır. Yıllardır Rum kesi­mindeki devlet hastanesine giden gerek kanser, gerekse diğer has­talıklardan muzdarip yurttaşlarımız, orada parasız tedavilerini sürdürmekte ve Rum hekimlerin bilgilerin­den yararlanılmaktadır. Bu noktadan hareketle, 18 Aralık 1989 tarihinde Lefkoşa’daki Lidra Palas Oteli’nde BM gözetiminde toplanan bir grup Kıbrıslı Rum ve Türk hekimin oluşturdukları “Tıp Mesleğine Mensup Kıbrıslıların İşbirliği Komitesi”nin Rum Temas Grubu üyelerinden,  ikisi kanser uzmanı olan dört meslektaşımız, Türk Temas Grubu’nun çağrılısı olarak bölgemize geçmiş ve hem özel kesimde, hem de Dr. B.Nalbantoğlu Devlet Hastanesinde Başhekim ve diğer ilgililerle temaslar yapmışlardı. Bu ziyaret sırasında kararlaştırılan, her türlü politik düşünceden uzak ve tamamen insancıl ve tıbbi amaçlarla, karşılıklı bilimsel toplantılara katılımın sağlanması ve yıllardır Bakanlık aracılığıyla Rum kesimiyle yapılan tıbbi işbirliğinin serbest çalışan hekimleri de kapsaması görüşü uyarınca, 10-11 Şu­bat 1990 tarihlerinde ada­mızın güneyindeki Leymosun’da düzenlenen Uluslararası Kanser Sem­pozyumu’na Kıbrıslı Türk hekimlerin de ilk defa ka­tılması için çağrı aldık. Sözünü ettiğimiz temas ziyaretinde Rum meslektaşlarımızla görüşen kamu görevlisi ve serbest çalışan hekimlerin bu sempozyu­ma katılarak, ilk gün dahili kanserleri (lenfoma, lö­semi) ve ikinci gün cerrahi kanserler (mide-barsak kanserleri, tiroid bezi kanseri) konularındaki teşhis ve tedavideki son ge­lişmeleri, hiç bir mali külfete gerek kalmadan, uluslararası çapta tanınmış uzman İngiliz ve Amerikalı profesörlerden öğren­mek, dinlemek olanağı elde etmek, bizim için çok yararlı olacaktı. Ancak çağdışı zihniyet ne yazık ki buna engel oldu.

K.T.Tabipler Birliği Başkanı Dr. S. Miroğlu, kendisi ile yapılan görüş­mede, “Rumlarla temas, adaylığımı koyacağım milletvekili seçimi önce­sinde, siyasal yararıma değildir” şeklinde bir görîiş dile getirmişse de, KTTB Yönetim Kurulu yaptığı son toplantıda üyelerinin bu yararlı sempozyuma ka­tılmasına karşı olmadığını bize bildirmiştir. Öte yan­dan kanserojen madde içe­ren sütlerden kasalarla alıp içtiğini açıklayan Kanserle Savaşım Derneği Başkanı Dr. A. Tandoğdu ise, “Rumların yüzünü bile görmek istemiyorum” di­yerek, bu insancıl ve bilimsel konuda bir hekime yakışmayacak bir tavır takınmış ve şovenist egemenlere yaranmaya çalışmıştır.

Kıbrıslı Türk hekimlerin varlığının uluslararası böyle bir kanser toplantısında kanıtlanması ve etkin bir katılımın sağlanmasının Kıbrıs Türk tıbbına büyük yararı olacağı inancıyla Serbest Çalışan Hekimler Birliği olarak bu sempozyuma katılmak için 5’i kamu görevlisi, 20’si serbest çalışan, toplam 25 hekim adına Dışişleri Bakanlığı’nın İzin Makamına başvuru 1 Şubat 1990 günü yapıldı. Yetkililerden aynı gün öğleden sonra alınan yanıtta “Katılmak için kan­ser uzmanı olmak gereki­yor, Sağlık Bakanlığından onay belgesi getiriniz” de­nerek, engel çıkartılmaya çalışılmışsa da, ertesi gün “Tek tek başvuru yapınız, görüşülecek” dendi. Sağlık Bakanlığının “sadece dev­let hekimlerine izin veril­mesi” şeklindeki geleneksel uygulamanın tepki doğuracağını anla­yan İzin Makamı, iki gün sonra verdiği nihai yanıtta, “Sempozyuma katılmanız uygun görülmedi” diyerek, “gücünü” göstermiş oldu. Halbuki daha bir hafta ön­ce, başta Sağlık Bakanlığı Müsteşarı ve Devlet Laboratuvarı Sorumlusu olmak üzere hepsi kamu görevlisi 10-15 hekim ve memur, Rum kesimine geçerek, “Uyuşturucu Alışkanlığı” konulu bir toplantıya katılmışlardı. “Multipıl Sklerozis Projesi” çerçevesinde geçen Ekim ayında Lidra Palas’ta yapılan or­tak toplantıya, yine serbest çalışan hekimler çağrılmamıştı ve bu konuyu “Özel Hekimler Dışlanmamalı” başlıklı bir yazı ile protesto etmiştik. (Ortam, 30 Ekim 1989)

Anlaşılan serbest çalı­şan hekimlere karşı, kamu görevlisi hekimler yararına sürdürülmekte olan ayrımcılık sürdürülmektedir. Bilim özgürlüğü, serbest dolaşım özgürlüğü tanın­mamakta, savaş ortamında bile her yerde uygulanan hekimlerin sınırsız dolaşım özgürlüğü siyasal kaygularla engellenmektedir. Yapılan sınırlı temaslar için de “ya bizden biri, ya da hiçbiri” kuralı uygulanarak, öz­gür düşünceli, toplumlararası barış ve iş­birliğinden yana hekimlere yasak duvarı konmaktadır. Bu yasakçı, çağdışı zihni­yetler veya geç yok olmaya mahkumdur. İnsanlık ve hekimlik adına, bilim öz­gürlüğü adına protesto edi­yoruz.

(Yeni Düzen gazetesi, 15 Şubat 1990)

TABİBLER BİRLİĞİ İLE SERBEST ÇALIŞAN HEKİMLER BİRLİĞİ ARASINDA TÜZÜK TARTIŞMASI

Lefkoşa (Yenidüzen):

Serbest Çalışan Hekimler Birliği Genel Sekreteri Dr. Ahmet Cavit’le gazetemizin yaptığı röportajın ar­dından, Tabipler Birliği ile Serbest Çalışan Hekimler Birliği arasında 15 Nisan’da yürürlüğe girmesi bekle­nen Tıp Meslek Ahlak Tüzüğü konusunda bir tartışma açılmış bulunuyor. Konuyla ilgili olarak gazetemize bir açıklama gönderen Kıbrıs Türk Tabipler Birliği Yönetim Kurulu, sözkonusu tüzük taslaklarını Tabip­ler Birliği Tıp Bilimleri Dergisinde yayınladıklarını ve bu yayından 9 ay sonra tüzüklerin yürürlüğe sokulmasına karar verdiklerini belirterek şu görüşleri savundu:

“Bu tüzükler yapılırken Yönetim Kurulumuz Serbest Çalışan Hekimler Birliği ve Diş Hekimleri Birliği ile görüşmeler yapmış ve bu iki birliğin önerile­ri de alınmıştır. Görüşmelerde Türkiye Tabip Odaları Tıp Meslek Ahlak Tüzüğü tasarısının esas alınmasına karar verilmiştir. Tüzük büyük değişikliklere uğratıl­madan ülkemiz yasalarına uygun olarak düzenlenmiş­tir. Röportaj haberinizde eleştirilen birinci madde (amaç) aynen alınmış, üzerinde kiiçük değişiklikler yapılmıştır. Eleştirideki “kamu kuruluşlarında, özel kliniklerde ya da serbest olarak çalışan hekimler” ta­nımı aynen alınmıştır. Durum açıklıkla ortada iken ayrımcı yorumlara gitmek öküzün altında buzağı ara­maktır. Yok eğer bu tüzüğün ayrımcılık taşıdığı öne sürülmekte ise, bu olgu için öncelikle Türkiye Tabip Odaları ve bize bu tüzük taslaklarını sunan ve aslına uygun olmasına özen gösterilmesini isteyen Serbest Çalışan Hekimler Birliği ve Diş Hekimleri Birliği’nin başkanları suçlanmalıdır... Yönetim Kurulumuz dev­let-serbest çalışan hekim ayrımcılığına ve bu ayrımcılığın körüklenmesine şiddetle karşıdır. Bu konuda yapılması gerekli olan şey, ulusal bir sağlık politikasının saptanıp belirlenmesi ve bu politika içinde he­kim ve diş hekimlerinin konumunun yeterince açıklanmasıdır. Bu genel yaklaşım içinde kalmak koşulu ile yönetim kurulumuz özel olarak bu yazıda, devlet-serbest çalışan hekim tartışmasına girmeyi uygun bulmamaktadır. Yönetim kurulumuz Tabipler Birliği bünyesi içinde, Tıp-İş, Serbest Çalışan Hekimler Birliği, Diş Hekimleri Birliği yönetim kurullarıyla ortak bir politika üretmeye ve bugüne kadar teşeb­büs edilip bir türlü başarılamayanı bir kez daha içten­likle denemeye hazırdır.”

SERBEST ÇALIŞAN HEKİMLERİN GÖRÜŞÜ

Bu açıklama üzerine görüşüne başvurduğumuz Serbest Çalışan Hekimler Birliği Genel Sekreteri Dr. Ahmet Cavit ise, şöyle dedi:

“Tabipler Birliği tüzükleri hazırlanırken, Serbest Çalışan Hekimler Birliği ile resmi olarak herhangi bir temas kurulmamıştır. Bildiğim kadarıyla çalışmalarda yardımcı olsun diye TC tüzüğü Dt. Sami Solyalı tara­fından meslektaşlarımıza verilmiştir. Birliğimiz Başkanı ise, bu tüzüğün yenisinin hazırlanmakta ol­duğunu belirterek, yeni tüzüğün beklenmesini önermiştir. Taban-tavan muayene ücretleri saptanırken de, Serbest Çalışan Hekimler Birliği ile hiçbir temas yapılmamıştır. Bazı meslektaşlarımızdan alınan kişi­sel görüşler, Birliğimizin resmi görüşleri olarak kabul edilemez. Kaldı ki sözkonusu röportajda ben de vizite ücretlerinin, TC ölçülerine göre bile düşük olduğunu vurgulamıştım. Halen 10 bin TL tavan ücreti, ilk önce dışarıda klinik çalıştıran kamu görevlisi hekimlerin talep ettikleri, serbest çalışan hekimlerin hepsinin henüz bunu alamadıklarını anımsatırım. Keşke hastalarımızın mali gücü bunun fazlasını verecek düzeyde olsa!

Tabipler Birliği, yaptığı tüzükleri uygulamaya koymadan önce, meslek ahlakı ve yasaların gereği olarak, dışarıda muayenehane çalıştıran kamu görevlisi hekimleri uyarmalıdır. Nitekim Serbest Çalışan Hekimler Birliği’nin kuruluş amaçları da buna yönelik olup, şöyledir: “1. KKTC sınırları içerisinde serbest çalışan hekimlerin haklarının korunması, 2. KKTC sınırları içerisinde memur hekimlerin klinik ve muayenehanelerinin kapatılması için gerekli girişimlerde bulunmak...”

(Yeni Düzen gazetesi, 12 Nisan 1988)

SERBEST ÇALIŞAN HEKİMLER BİRLİĞİ TIP MESLEK AHLAK TÜZÜĞÜ’NDEN MEMNUN DEĞİL

Röportaj: Sevgül Uludağ

Kıbrıs Türk Tabipler Birliği’nin 15 Nisan 1988 ta­rihinden itibaren yürürlüğe girecek olan Tıp Meslek Ahlak Tüzüğü ile Reklam Tüzüğü konularında, Serbest Çalışan Hekimler Birliği Genel Sekreteri Dr. Ahmet Cavit’le bir röportaj yaptık. Söyleşimiz şöyle:

SORU: Sayın Ahmet Cavit, bildiğimiz kadarıyla Ser­best Çalışan Hekimler Birliği 15 Nisan’da yürürlüğe girecek olan Tabipler Birliği’nin Tıp Meslek Ahlak Tüzüğü ve Reklam Tüzüğü’nden memnun değil.. Aca­ba bunun nedenlerini okurlarımıza açıklar mısınız?

DR. AHMET CAVİT - Evet.. Bilindiği gibi Kıbrıs Türk Tabipler Birliği Yasası 4 Mayıs 1976’da Meclis’ten geçmiş ve 22 Mayıs 1976’dan beridir yürürlüktedir. Ne yazık ki aradan geçen 12 yılda, yasanın öngördüğü tüzükler, seçilen yönetim kurullarınca çıkarılıp uygulamaya konmamıştır. Nihayet bir buçuk yıl önce seçilmiş olan son yönetim, Türkiye’deki tüzükleri örnek alarak ilk taslağı Birliğin Haziran1987’de çı­kardığı Tıp Dergisi’nde üyelerinin bilgisine getirmiş­ti.. Sunuş yazısında ülkemizde sağlık alanında son zamanlarda, giderek yaygınlaşma eğilimi gösteren bir hekim, hatalı davranışların endişeyle izlendiğine değinilerek hekimler arasında tıbbi deontolojiye aykırı bazı tutumların görüldüğü, anlamsız rekabet yüzün­den fiyat kırmalarına yol açıldığı, reklam unsurunun öne geçtiğinden şikayet edilerek, hekim-hekim ve hekim-hasta ilişkilerinin zedelenmekte olduğuna dikkat çekiliyordu. Aradan geçen 9 ay içinde sözü geçen taslakla ilgili herhangi bir tartışma açılmamış, bu konuda bir toplantı yapılmasına gerek görülme­miş ve geçen hafta içinde aynı metinler hekimlere posta ile gönderilerek, tüzüklerin 15 Nisan 1988’den itibaren yürürlüğe gireceği duyurulmuştur. Aslında KTTB Yasasında gerek meslek ahlakı, gerekse rek­lam yasağı konularında açık maddeler yeralmak­tadır, ama ne yazık ki KTTB Yönetimleri şimdiye kadar bu konularda gerekli hasssasiyeti göstermemiş­lerdir. Bu belki de KTT Birliği’nin, hekimler arasında saygın bir konuma ve güvenirliğe kavuşmamış olma­sından kaynaklanıyor.

SORU: Tıp Meslek Ahlak Tüzüğü’nün nesine karşı çıkıyorsunuz?

DR. AHMET CAVİT: Tıp Meslek Ahlak Tüzüğünün “Amaç” başlıklı 1. maddesinde şöyle deniyor: “Kamu kuruluşlarında, özel kliniklerde, ya da serbest olarak çalışan hekimler, meslek uygulamalarında bu tüzük­te saptanan tıp meslek ahlakı kural ve ilkelerine uy­mak zorundadırlar.” Dikkat edilecek olursa, burda kamu kesimi dışında iki tip tanımlama yapılıyor: özel kliniklerde çalışanlar ve serbest çalışanlar. Sa­nırım burada “özel kliniklerde” deyimiyle amaçlanan, üçüncü kesim, yıllardır Kamu Görevlileri Yasasının 41’nci maddesindeki “Başka iş yapmama” yasağına rağmen dışarıda özel klinik çalıştıran kamu görev­lileridir. Çünkü kamu kesimi ile ilişkisi olmayan hekimler, serbest çalışan hekimler deyimi ile açıkça kapsanmaktadır. Böylelikle tüzük, yasadışı uygula­maya bu şekilde kılıf geçirmeye çalışmaktadır.

Dahası, başka ülkelerdeki meslek tüzükleri, örneğin Federal Almanya Tabibler Odası Meslek Tüzüğü, he­kimlerin birden fazla yerde muayene yapmasına bile izin vermemektedir. Bu, ancak toplumun ihti­yaçlarına göre, Tabipler Birliği’nin vereceği izinle yapılabilmektedir. Toplumda hekim sayısının az ol­duğu 60’lı yıllarda zorunluluk nedeniyle kamu görevlilerinin dışarıda da hasta görmesine izin yerilmiş olmasına, 1988’lerde de yasalara rağmen devam etmek, serbest çalışan hekimlerin meslek haklarına saldırmak demektir. Daha 1981’de özel kesimde 78 sağlık kuruluşu varken, bu sayı 1986’da 155’e sıçramıştır. Kamu kesiminde ise 16 merkez vardır. Kamu kesimine girmek olanaksız hale getirilmiş, genç uz­man hekimlerimiz ise milyonlarca lira harcayarak özel sağlık kuruluşu kurmaya zorlanmıştır. Ülke ekonomisi açısından rasyonel olmayan ve halk sağlığı açısından daha pahalıya mal olan bu duruma bir an önce son verilmesi gerekiyor.

Tüzüğün yedinci maddesi şöyle diyor: “Hekimler meslek yaşamları boyunca tıptaki değişme ve geliş­meleri izlemek üzere eğitimlerini sürdürmek zorun­dadırlar. Bu durumu izleyip gereklerini yerine getir­mekle KTTB görevlidir”... Aslında bu madde, her on yılda bir eskiyen tıp bilgileri ve bilimsel-teknolojik devrim koşullarında önem kazanıyor. Ne var ki bizim ülkemizde, bilgisini 20-30 yıldır tazelememiş hekimler, eski yöntemlerle hasta tedavi etmeye ça­lışıyorlar! Ve uzmanlık eğitimini yeni tamamlamış hekimlerimizin bilgisinden yararlanmamak için Sağ­lık Bakanlığı inadını sürdürmekte ve yeni kadro aç­mamakta ısrar etmektedir. Hem devlette, hem özel kliniklerinde çalışan kamu görevlisi hekim arkadaşarımız, “Hep bana” zihniyetiyle davranarak, diğer meslektaşlarının mesleki yaşamlarını düşünmüyorlar. Devlet tarafından sınırlı olarak sağlanan burslar, sa­dece “içerili” kamu görevlilerine verilmekte, dahası bu hekimler elde ettikleri yeni becerilerini, para kar­şılığında dışarda halka sunabilmektedirler!

Gerek kamu, gerekse özel kesimde çalışan hekimlerin meslek içi eğitimleri kişilerin kendi isteklerine kal­mış durumdadır, ülkemizin sağlık envanterinin çı­karılması, halk sağlığı araştırmalarının yapılması, bilimsel toplantıların düzenlenmesi gibi konularda KTTB bir yana, Sağlık Bakanlığı bile yeterli olamıyor. Gerek Türkçe, gerekse yabancı dillerdeki uzmanlık literatürünün izlenmesini, Devlet Hastane­si bile gerçekleştirememiştir. Zor ekonomik koşullar altında olan serbest çalışan hekimlerin durumu, böylesi masraflı etkinliklere uygun değildir.

SORU: Reklam Tüzüğü’ne ilişkin görüşleriniz neler­dir peki?

DR AHMET CAVİT: Tüzükte yeralan hekimlerin rek­lam yapmamasına ilişkin maddelere gelince.. Bildiği­niz gibi bu, özellikle kadın-doğum uzmanları arasında bir rekabet haline getirilmiştir. Ve KTTB Yasasının 39’ncu maddesine de terstir. Doğum ilanlarında kli­nik adının verilmemesi gerekiyor. Gazetelerimiz de bu konuda uyarılmalıdır. Gazetelerimizde çıkan bazı ilanlarda, özel klinik çalıştıran kamu hekimlerine teşekkür duyurusu yapılmaktadır. Bu konuda Bakan­lığa yaptığımız başvuruya herhangi bir yanıt alama­dık. Amme Hizmeti Komisyonu da ses vermemiştir. Reklam Tüzüğü’nün 3(e) maddesi “yol üzerinde veya muayenehaneyi işaret eden ok, tabela, yazı vb. tanı­tıcı işaretler konamaz” denmektedir. Bu madde ile sapa yerlerde muayenehanesi olan meslektaşlarımız mağdur olacaklardır. Halbuki böylesi durumlarda KTTB’nin izin vereceği ölçülerde tabelelar konabilmelidir.

            Tüzüğün 37’nci maddesinde “Hekimler, KTTB Yönetim Kurulunca belirlenen muayene, tetkik ve tedavi ücretleri ile sözleşmeler için belirlenen asgari ücretlere uymak zorundadırlar” deniliyor. 20 Mart 1988 günü açıklanan asgari 7 bin, azami 10 bin lira ücretin, bu tüzüğün yürürlüğe gireceği 15 Nisan 1988’den itibaren uygulanması gerekecektir. Oysa ki halen ortalama vizite ücreti 6 bin TL’dir. Ve bu ücret yılbaşından beri alınmaktadır. Gerçi viziteleri­miz TC ölçülerine göre bile düşüktür, ama bu vizite­lerin derhal artırılması özel kesimde çalışan hekim­lere giden hasta sayısının daha da azalmasına yol açacaktır.

            Kârlı çıkan hem içerde, hem dışarda ça­lışan devlet hekimleri olacaktır. Çünkü onların hasta kaybetme kayguları yoktur. Devlet olanaklarını sonuna kadar kullanmakta, hastaları özel kliniklere kanalize etmekte ve vizite ücretlerini ilk artıranlar da onlar olmaktadır. Bana göre KTTB, pratisyen he­kim ile uzman hekim arasında vizite farkı koymalı ve yılda bir kez değil, en az 4 defa, sadece asgari olarak saptanacak vizite ücretini Serbest Çalışan Hekimler Birliği’yle görüştükten sonra kararlaştırmalıdır.

Kamu hekimlerinin elinde bulunan KTTB Yönetimi, serbest çalışan hekimlere Bakanlık gibi üvey evlat muamelesi yapmamalıdır. 1986 yılı verilerine göre özel kesim­de, 102 hekim ve 52 diş hekimi olmak üzere, 154 kişi çalışırken, kamu kesiminde 115 hekim ve 17 diş hekimi çalışmaktadır. Bugün serbest çalışan hekim sayısı 200’e yaklaşmış durumdadır.

            Son olarak şuna değinmek istiyorum: Tüzüğün en önemli bölümü olan hekimler arası ilişkilerle ilgili 43, 44 ve 45’inci maddelere bakacak olursak, mağdur durumda olan serbest çalışan hekimlerin bu konuda çok daha fazla çaba sarfetmesi gerektiğini göreceğiz. Devlet hekimleri tarafından reçeteleri yırtılan, yap­tıkları tedavi kötülenen, izinleri kabul edilmeyen ve hiçbir sosyal güvenceleri bulunmayan serbest çalışan hekimler, Birliğimiz altında saflarını daha da sıklaş­tırmak zorundadırlar. Nisan ayı içinde yapılacak ge­nel kurulumuzdan bu konuda kararların çıkacağına inanıyorum. Ama Sağlık Bakanlığı ile Tabipler Birli­ği’nin gerekli saygınlığı kazanmadan herhangi bir dü­zenlemenin olabileceği de beklenmemelidir.

(Yeni Düzen gazetesi, 6 Nisan 1988)