KIBRIS’TA NELER OLUYOR?

Kıbrıs Cumhuriyeti 1960 yılında İngiliz sömürge yönetimine karşı sürdürülen 5 yıllık başkaldırıdan sonra Kıbrıs nüfusunu oluşturan Rum ve Türk toplumlarının yüzde 70:30 oranında yönetime katılmaları ilkesi üzerine kurulmuştu. Kuruluşundan bir ay sonra BM’e, 6 ay sonra da Commonwealth’e katılan yeni cumhuriyet, İngiltere’nin 5 yıl içinde vermeyi taahhüt ettiği 7.5 milyon sterlin değerindeki ekonomik yardımla, kendi ekonomisini kurarak, işsizliğin giderilmesine çalışacaktı.

1964’le birlikte başlayan toplumlararası çatışmalar, Türkleri hükümetteki görevlerinden uzaklaştırırken, ekonomik yönden de tamamen Rumlara bağımlı kılıyordu. Kıbrıs ekonomisi halen geliri ve turizmi ile Rumların tekelinde olup, yabancı askeri birliklerden Rum yönetimine kalan döviz miktarı, 30 milyon sterline yaklaşmaktadır. Kıbrıs’ın politik çalkantı içinde geçirdiği savaş sonrası dönemlerinin, aynı zamanda refah düzeyinin de en yüksek noktasına eriştiği bir dönem olması oldukça ilginçtir. Adadaki İngiliz üsleri ile BM Barış Gücü’nün harcamaları arttıkça, Kıbrıs’ın ödemeler dengesi de o kadar sağlam olmaktadır. Bunun yanında turizm ve ada dışındaki Kıbrıslıların gönderdiği para – ortalama 5,000 Kıbrıslı her yıl göç etmektedir, İngiltere’de yaklaşık 100,000 Kıbrıslı yaşamaktadır- ticaret açığını kapamaktadır.

Geçtiğimiz yılın son ayı içinde, Türkiye ile Kıbrıs arasındaki ticareti artırmayı amaçlayan ortak bir ticaret odası kurulmuştur. Türkiye-Kıbrıs Türk Ticaret Odası, ticari ortaklıkların kurulmasını ve Kıbrıs Türk sanayii ile turizmini teşvik edeceğini açıklamıştır. Kıbrıs Türkleri ekonomik yönden geri kaldığından, bu konuda büyük ilerlemeler gösteren Rumlar için iyi bir pazar durumundadır. Turizm alanında da devlet desteği ile örgütlenen Rumların, tam konforlu 500’e yakın otel, motel ve pansiyon tipi turizm kuruluşu olmasına karşın, Türk bölgesinde Lefkoşa’da yalnız bir otel bulunmaktadır. Son zamanlarda gittikçe artan sayıda Türkiyeli turist gruplarının Rum otellerinde kalmak zorunda olması, milli bir politika güden Türkler açısından acıdır.

Kıbrıs’ta Rumlar arasında Grivasçılar tarafından uzun süredir uygulanmakta olan terör hareketi ile gittikçe artan hayat pahalılığı ve enflasyon, dengedeki Kıbrıs ekonomisini sarsmaya başlamıştır. Öte yandan adadaki üç Amerikan dinleme istasyonundan ikisi kapanmış, İngilizler de Kıbrıs’taki askeri üslerinden çekilmeyi düşünmektedirler. İngiltere hükümeti, Kıbrıs’taki olağanüstü durum dolayısıyla, 1962 yılından beri Kıbrıs’a herhangi bir yardımda bulunmamıştır. İngiliz üslerine sağlanan 2.5 milyon TL tutarında tazminat isteneceği, konuyu İngiltere ile görüşmekte olan Makarios yönetimince açıklanmıştır.

Giderleri gittikçe artan BM Barış Gücü’nün de adadan çekilmesi halinde, Kıbrıs’ın üzerini yeniden kara bulutların kaplayacağını şimdiden söylemek kehanet sayılmaz. Toplumlararası görüşmeler ise tarafların inatçı tutumlarını sürdürmeleri nedeniyle sonuca bağlanamamaktadır. Ertelenen Rum yerel seçimlerinin yenilenmesi ve yaklaşan genel seçimlerde iskemle sayısını artıracağı mutlak olan bazı partilerin güçlenmesini engellemek için iç ve dış güçlerin tezgâhlayacakları oyunlara karşı Türk kamuoyu uyanık olmalıdır. Orta Doğu ve Akdeniz üzerinde yapılan pazarlıklar, Kıbrıs’ta barış isteyen taraflarca ilgi ile izlenmektedir.

(“Ali Akansel” imzası ile, Yeni Ortam gazetesi, İstanbul, 24 Ocak 1974)

10. YILINDA KIBRIS SORUNU

10. YILINDA KIBRIS SORUNU:1

21 Aralık 1963’te Kıbrıs’ta Rumlar tarafından, Kıbrıslı Türklere karşı başlatılan kanlı saldırıların üzerinden on yıl geçmiş bulunuyor. Bu süre içinde, sorunun hâlâ bir çözüme bağlanmamış olması düşündürücüdür. Geçmişe bakarak, olayların gelişimini yeniden değerlendirmekte yarar vardır.

Dil, din ve milliyetleri farklı olan Türk ve Rum toplumları, Kıbrıs’ta uzun yıllar İngiliz sömürge yönetimi altında yan yana yaşamışlardır. Rum toplumunun Yunanistan’la birleşme isteği, 1878’de adanın Osmanlılarca İngiltere’ye kiralanmasında sonra ortaya çıkmıştır. Ancak bu istek, 1931 yılındaki ayaklanma hareketi dışında, 1950’ye kadar küçük çapta kalmıştır. Rumlar, 1950 yılı başında yaptıkları plebisit ile adanın Yunanistan’a ilhakını istediklerini bildirmeleri ile hızlanan Enosis kampanyası, Yunanistan’ın konuyu Birleşmiş Milletler’e götürdüğü 1954 yılına kadar dikkati çekmemiştir. Genel Kurulun, konuyu şimdilik ele almama kararından sonra, 1955’te Grivas’ın önderliğinde EOKA adlı Rum sağ gerilla örgütü tarafından sömürge yönetimine karşı uygulanan terör, 1956 Kasım’ında İngilizlerin Kıbrıs’ı Süveyş harekâtında bir askeri üs olarak kullanmaları ile doruğuna ulaştı. İngilizlerin güvenlik tedbirlerini artırmaları, Rum toplumunu EOKA’ya yaklaştırmış, sömürge yönetiminden de soğutmuştu. Bu dönemde, kuruluşu 1926 yılına dayanan Kıbrıs Komünist Partisi AKEL’in Enosis için açık destekte bulunmaması, onun EOKA tarafından İngilizlerin yanında imiş gibi gösterilmesine yol açtı. Önceleri Rumların politikası, Türkleri yalnız bırakıp, İngilizlere karşı birleşmekti. Türklerin çoğu ise, Enosis’in gerçekleşmesini istemedikleri veya İngiliz yönetimine sadık kaldıkları için Rumlara karşı İngilizleri desteklediler. Artan sayıda Türkün, İngilizlerin komando birliklerine yüksek ücretle alınması ve EOKA saldırılarında ölenlerin arasında Türklerin artışı ile Kıbrıs Türkleri de kendi yeraltı örgütlerini kurdular. Böylece gerilla savaşı giderek, Türk-Rum çatışmasına dönüştü. Çeşitli kışkırtmaların ve her iki toplumun fanatik denecek kadar milliyetçi yetiştirilmiş olmaları sonucu kanlı olaylar oldu.

İngiliz yönetimi süresince Türkler, azınlık hakları ile ilgilenmişleri Enosis’e karşı etkin kampanyalarını ise ancak 1958’den sonra başlatmışlardı. Yunanistan adayı ilhaktan söz ederken, Kıbrıs Türkü daha ne müftüsünü atama, ne de Evkaf mallarını kendi yönetme hakkını İngiliz sömürgecilerinden koparamamıştı. Olayların gelişmesi, Türkleri İngiliz koruyuculuğu olmadan nasıl davranacakları konusunda düşünmeye zorladı. Türk toplumu lideri Dr. Küçük, 1957 yılında hükümetteki görevinden ayrılan ve Küçük’ün hukuk danışmanı olan Rauf Denktaş’ı, Kıbrıs Türk Kurumları Federasyonu başkanlığına seçtirerek, onu ikinci adam yaptı. İngiltere’deki öğreniminden dönen Denktaş, Türklerin haklarını elde etmek için gerekirse dağa çıkarım demiş; sonra da savcı yardımcısı olarak sömürge yönetiminde görev almıştı.

Lozan Antlaşması gereğince, Kıbrıs üzerindeki haklarını İngiltere’ye devreden Türkiye’nin 1958 sonuna kadarki tutumu, diplomatik yolların denenmesinde ısrar ederek, Enosis için İngiltere ve Yunanistan’ın anlaşmasını önlemek olmuştur. Kıbrıs’ta tedhişin artması üzerine, ilgili taraflar görüşmelere başladılar. Bu arada Türkler, taksim kampanyalarını hızlandırmışlar, Türkiye’de yapılan mitingler milli heyecanı son derecede artırmıştı. Devrin Kıbrıs Valisi Foot, anılarında Türk görüşmeci Zorlu’nun vatanseverliğini övdükten sonra, Kıbrıs Türklerine Lefkoşa’da yangınlar çıkararak, ayaklanmaları için onun emir verdiğini yazmaktadır.

İngiltere’nin hazırladığı MacMillan planının Yunanistan ve Makarios tarafından reddedilmesinden sonra, EOKA Türk-İngiliz yakınlaşmasını protesto etmek için İngiliz ve Commonwealth mallarını boykot etmiş, sivil İngilizleri de öldürmeye başlamıştı. 1957’de İngiliz Savunma bakanının adayı ziyareti sonucu, Orta Doğu’da değişen politik durum nedeniyle stratejik ihtiyaçlar için adanın tümünün gerekmediğine karar verilerek, yalnız üsler üzerinde durulmuştur. Rumlar, Batı yanlısı hükümetlere sahip olan Yunanistan’ın da Türkiye gibi savaşı göze alamayacağını düşünerek, tutumlarını gevşettiler. Çünkü NATO’ya bağlı olan bu iki ülkenin savaşması halinde, Amerika’nın taraflara yaptığı ekonomik ve askeri yardım kesilecekti. Aralık 1958’de Averof ve Zorlu, Paris’teki NATO toplantısında görüşmelerin devamına karar verdileri Altı gün sonra EOKA tedhişi durdurdu. Yedi hafta sonra da politik bir çözümle Bağımsız Kıbrıs Cumhuriyeti kuruldu. Taksim ve Enosis yolları böylece kapatılmıştı.   

(“Ali Akansel” imzası ile, Yeni Ortam gazetesi, İstanbul, 21 Aralık 1973)  

10. YILINDA KIBRIS SORUNU:2

Zürih ve Londra Antlaşmaları formülü ile 1960’ta kurulan Kıbrıs Cumhuriyeti, iki toplumun anavatanlarının garantisi altında, birlikte yaşamalarını öngörüyordu. Fakat antlaşmayı imzalayan ülkelerden ikisinin hükümeti düşmüş, Makarios’un Londra’da başaramadığı Türklere geniş haklar ve garanti veren Anayasayı değiştirme çabaları, Türkiye ve Yunanistan’ı azınlık hükümetleri ile politik kriz içinde yakalamıştı.

Türkiye ve Yunanistan’daki politik dengesizlik sürerken, Cumhurbaşkanı Makarios, Anayasanın 1959’da da karşı çıktığı 13 maddesinin değiştirilmesi konusunda Dr. Küçük’ten görüşme istedi. 16 Aralık 1963’te Türkiye hükümeti, Anayasanın tek noktasının değiştirilemeyeceğini bildirdi. Başkan Kennedy’nin öldürülmesiyle Kıbrıs sorunu dünya kamuoyunda geri plana itildi. Fakat 13 maddenin reddinden 5 gün sonra Kıbrıs’ta toplumlararası çatışmalar başlamış, yüzlerce kişi ölmüş ve Kıbrıs yeniden uluslararası bir sorun olmuştu.  

Kıbrıs Cumhuriyeti’nin 10 bakanlığından üçünü (Savunma, Sağlık ve Tarım) Türkler almıştı. Dr. Küçük, Cumhurbaşkanı yardımcılığına, çevresindeki İngiliz yönetimi taraftarı Örek, Manyera ve Plümer sırayla bakanlıklara, Denktaş da Türk cemaat Meclisi Başkanlığına getirilmişti. Cemaat Meclisi Başkanı Denktaş’ın görevi ise, Türk halkının ekonomik, sosyal ve kültürel kalkınmasını düzenlemekti. Ama o, daha ilk günlerden liderlikte gözü olduğu için,  Rum basınının ve Makarios’un her demecine karşılık vermekten geri kalmıyor. Kıbrıs halkları arasındaki barışın yıkıcısı oluyordu. 1963 olaylarından sonra Küçük, Lefkoşa’da viskisini yudumlarken, Denktaş da verimsiz görüşmeler için Londra-Lefkoşa arasında dolaşıyordu. Adaya girişinin engellenmesiyle Ankara’da kalan Denktaş ile Küçük arasında ikilik daha da artmıştı. Kıbrıs’ta 1964-67 yılları arasında Türkiye’den gelen mali yardımla her dereceden memur 30 sterlinle geçimlerini sürdürmeye uğraşırken, Denktaş Ankara’da 200 sterlinlik maaşı ile sürgün cezası çekiyordu. Bu dönemde, Dr. Küçük sivil yönetimin sesini duyurmaya çalışarak, bir dizi manevra ile Türk Mukavemet Teşkilatı liderinin Türkiye’ye geri çağrılmasını sağlamıştı. Romantik adaya sandalla çıkma deneyiminden sonra Kıbrıs’a girmesine izin verilen Denktaş, TMT’nin kadrolarında gözde olduğundan, liderlik mücadelesini hızlandırdı. Sonunda birbirlerine düşen Kıbrıslı liderleri memnun etmek üzere adaya giden Türkiyeli diplomatların yardımı ile Geçici Kıbrıs Türk Yönetimi kuruldu. Bu formüle göre, Küçük’ün ayağını kaydırması mümkün olan Denktaş, ikinci plana itilmiş oluyordu.

Kasım 1967 olayları ile yeniden alevlenen ve Türkiye’yi seferberlik ölçüsüne varan hazırlıklara iten çarpışmaların bitimiyle, Rumların dört yıldan beri Türklere uyguladıkları ekonomik baskılar yumuşatılmış, Haziran 1968’de de ikili görüşmelere başlanmıştır. Kıbrıs Türklerinin kalkınması için çeşitli atılımların yapılması gereken bu dönemde, vatan-millet edebiyatı sürdürülmüş, toplumun sorunlarına eğilinmemiştir. Rumlar ise hiçbir şey olmamış gibi ilerlemelerine devam ederek, hükümet icraatına tüm ağırlıklarını koymuşlar, bunu bütün dünyaya duyurmak için olağanüstü bir çaba göstermişlerdir. Türklerin ekonomik hayatı gazoz, ya da para ticareti yapan kişilerin şahsi kalkınma planlarına bırakılmış, yönetime bir kuruş vergi vermem diyenler, para gücüne dayanarak, liderlikçe korunmuşlardır. Ankara’nın gönderdiği yıllık 10 milyon sterlinlik yardımın 4.5 milyonu askeri amaçlara kullanılmıştır. Sıkıyönetime fazlasıyla alışmış Kıbrıs Türkü, yönetimi eleştirince, sanki bu doğrudan Türkiye’ye yapılmış gibi gösterilmek istenerek, davaya zarar verir gerekçesiyle susturulmuştur. Son çekişmeden Dr. Küçük’ün yenik çıkması ve Berberoğlu’nun saf dışı edilmesiyle, Cumhurbaşkanı Yardımcılığı koltuğuna Denktaş oturarak, yılların özlemini gerçekleştirmiştir. Kıbrıs Türkleri arasında demokrasi oyununa izin vermeyeceğini bildiren Denktaş, izlediği tutumdan TMT’yi sorumlu tutarak, masum güvercin pozuna bürünmektedir. Toplumlararası görüşmeler 5. yılını doldurmuş olmasına rağmen, soruna kesin bir çözüm şekli hâlâ getirilememiştir.

10 yıl sonra dönüp de arkamıza baktığımızda, Rumların devleti ellerinde bulundurdukları, Türklerin ise kendi bölgelerine çekilerek, kabul edilemeyecek bir baskı rejimi altında tüketici yapılarını sürdürdükleri görülmektedir. Ankara ve Atina’nın politik dengesizlik içinde bulunduğu bu dönemde, geleceğin Kıbrıs’a ne gibi gelişmeler getireceğini ilgi ile izlemek gerekmektedir.    

(“Ali Akansel” imzası ile, Yeni Ortam gazetesi, İstanbul, 22 Aralık 1973)

DOĞU AKDENİZ’DE BİR ADA

Son günlerin Arap-İsrail savaşı, Kıbrıs adasının yine ortaya çıkmasını sağlamıştır. 1967 Haziran savaşında olduğu gibi, Kıbrıs’ın tarihsel gelişim içinde Orta Doğu’daki önemi, bir kez daha doğrulanmıştır. Adanın güneyinde stratejik önemi olan İngiliz üsleri, 6 gün savaşında olduğu gibi, bu kez de emperyalist çıkarlar uğruna kullanılmıştır.

Kıbrıs’taki İngiliz sömürge yönetimine karşı, 1955’te başlatılan Grivas başkanlığındaki Rum sağcı halkının (EOKA) mücadelesi, Makarios ve diğer Kıbrıs Rum örgütleri tarafından desteklenmişti. Önceleri İngilizlere karşı olan tedhiş, sonradan Türk toplumuna da yöneltilmişti. Yıllarca süren kanlı çatışmalar ve çelişkilerle dolu Kıbrıs anlaşmazlığı, CIA ve NATO’nun elbirliği ile 15 gün süren görüşmemelerle, zamanın başbakanları Menderes ve Karamanlis arasında çözümlenmiş ve hemen ardından İngiltere tarafından onaylanmıştı. Böylece Kıbrıs’taki Türk ve Rum halklarını kısa sürede daha kanlı çatışmalara götürecek Zürih ve Londra antlaşmaları doğmuş oldu. Bu sonuçtan en kârlı çıkan İngiltere olmuş ve elde ettiği 99 mil karelik üslerine çekilerek, Orta Doğu’daki görevini sürdürmüştür.

Adada yaşayan Türk ve Rum toplumları, karşılıklı Taksim ve Enosis istemelerine rağmen, günün koşul ve gereklerine uymak zorunda kalarak, bağımsızlığı geçici bir çözüm olarak benimsemişlerdi. Kıbrıs’ı Batı bloku stratejisi içinde tutan Zürih-Londra statüsü üzerinde ısrar edilirken, sorunun çözümü Türkiye-Yunanistan veya NATO çerçevesi içinde aranmıştır. Cumhurbaşkanı seçilen Makarios, 1962 yılında, Cumhuriyetin ilanından iki yıl sonra Kıbrıs anayasasının Türkler lehine olan maddelerinin uygulanamadığını Türk hükümetine anlatmak üzere, Ankara’ya geldiği zaman, aleyhte gösterilerle karşılanmıştı. Görüşme isteği iyi kabul görmemişti. Türk toplumu liderleri de Kıbrıs statüsünü meydana geldikten sonra, Türk toplumu açısından temel sorun olan kalkınma ile ilgilenmeyerek, lehimize olan bir düzen içinde bile, yapıcı bir zihniyetle çalışmadılar. Anayasanın değişmesi için yapılan Rum tekliflerine gösterilen sert tepki, iki toplum arasındaki nazik dengeyi bozmuş ve 1963 yılı sonunda kanlı olaylar patlak vermiştir. Garantör devletlerden Türkiye ve Yunanistan, savacın eşiğine kadar sürüklenmişlerdir. Sonunda konu Birleşmiş Milletler’e götürülerek tartışılmış, Makarios’un temsilcisi taraf olarak alınarak, Türklerin katılmadığı Kıbrıs devletinin varlığı dünyaca tanınmıştır. 1964 Martında, adaya barış Gücü gönderilerek, sükûn sağlanmıştır. Saldırıların tekrarlanması karşısında, Türkiye antlaşmalarla kendisine tanınan müdahale yetkisini kullanmak istemişse de, ünlü Johnson mektubu ile eli-kolu bağlanmıştır. Kasım 1967’de başlatılan yeni saldırıların sorumlusu olan Grivas, adadan uzaklaştırılmışsa da, 1972’de tekrar adaya dönerek, bu defa da Makarios’u devirmek için yeni bir örgüt kurmuştur. EOKA-B diye anılan örgüt, Yunan milliyetçiliği adı altında Enosis için mücadeleyi amaçlamakta ve sadece azınlık Rum sağ güçlerince desteklenmektedir. Makarios ise mecliste etkin bir güç haline gelen ve ada Rumlarının yüzde 40’ının desteklediği Komünist AKEL’e arkasını dayamış, yapılan saldırıları izlemektedir. Bugün oluşmakta olan Avrupa politikası ile çatışan bloksuzlar politikasını bırakan Makarios, şimdi daha çok Avrupa ve Akdeniz’e dönük bir politika izlemekte, Enosis’e yalnız Türkiye’nin değil, Orta Doğu dengesinin de izin vermeyeceğini anlamış görünmektedir.

1968 Haziran’ında başlatılan toplumlararası görüşmelerde ise, yasama, yürütme ve yargı sorunları çözülmüş, ama can alıcı konular olan mahalli idareler ile garantiler konusunda kesin bir sonuca ulaşılamamıştır. Bu yılın sonunda açıklanacağı belirtilen anlaşmada, sızan haberlere göre, Türk toplumu aleyhine tavizler verilerek, 1960 Anayasasından çok değişik bir duruma varılmıştır. Makarios ise Garanti Antlaşmalarını feshettiğini ve geçerli saymadığını açıklamış, bununla beraber bu konunun görüşmelerin yetkisi dışında bulunduğunu, görüşmelerin sonuçlanmasından sonra, daha geniş bir düzeyde ele alınacağını açıklamıştır. Bugün 1959 Antlaşmalarından elde kalan tek yan, Lefkoşa yakınlarında üslenmiş olan ve hiçbir olaya karışmayan Türk Alayı’na bağlı birliklerin belli sürelerde değişebilmesidir.

Bugünkü dünya gerçekleri içinde Zürih ve Londra antlaşmaları ile kurulan Kıbrıs statüsünün devamı, tartışmalıdır. Sorun ancak süper güçlerin uzun ömürlü ve gerçekçi bir çözüm şekli üzerinde anlaşabilmeleri ile çözümlenebilir. Stratejik önemi çok büyük olan ve yeryüzünde bağımsızlığını kutlayamayan tek ülke olan Kıbrıs adasında bugün 600 bin kişi yaşamaktadır. Bunun yanında, Kıbrıs’ın bağımsız bir devlet olarak kuruluşuna yol açan antlaşmalar gereğince adada 650 kişilik Türk alayı ve 950 kişilik Yunan Alayı bulunmaktadır. Diğer garantör devlet olan İngiltere’nin ise iki ayrı üste 9 bin kişilik askeri gücü vardır. Altı BM ülkesinin askerlerinden kurulu 3,000 kişilik Barış Gücü’ne ek olarak, Rum Polisleri ve Milli Muhafız Gücü, Grivas’a bağlı EOKA-B güçleri, sağdan sola diğer Rum silahlı güçleri ve Türk Mücahit Ordusu ile Polisi varlıklarını sürdürmektedir.

Emperyalist güçlerin sürekli kışkırtmaları ile bu duruma gelen Kıbrıs adasında tam bağımsızlık ve egemenlik uğrunda savaşan demokratik güçlerin sonunda üstün geleceğine olan inancımızı koruyoruz.

(“Ali Akansel” imzası ile, Yeni Ortan gazetesi, İstanbul, 4 Kasım 1973)   

     

KIBRIS TÜRKLERİ VE GÖÇ

1571 yılında Osmanlı topraklarına katılan Kıbrıs adası, 1878’de Berlin Antlaşması ile İngiltere’ye kiralanmıştı. 1914’de Osmanlı İmparatorluğunun Almanya yanında savaşa katılması nedeniyle, İngiltere, Kıbrıs’ı tek taraflı olarak kendi topraklarına katmış, 1923’de Türkiye bu ilhakı Lozan Antlaşması ile tanımıştı. Ada 1925’de resmen Taç Kolonisi olarak ilan edildi. O sıralardaki Türkiye hükümetinin politikasına uygun olarak, birçok Türk köylerinden Türk halkı, toplu bir halde Anavatana göç etti.

1925’den sonra başlayan göç, 1938’de en hızlı çizgiye ulaştı, 1945’de birden nüfus akıntısında durgunluk belirdi. Kıbrıs Türkleri adadaki varlıklarını yaşatmak için sosyal ve kültürel çabaları, ekonomik alanda da göstermek gereğini anladılar. Yeni bir anlayışla varlık savaşına giriştiler. Ne var ki ada Rumları onlardan çok önce davranmışlardı. Yunanistan ve dünyadaki zengin Yunanlılar, Kıbrıs Rumlarının 1925’ten hemen sonra yanlarında olmuştu. Kıbrıs Rum toplumu, Rumların Enosis yaygaraları karşısında gittikçe endişeleniyordu. Kısa bir süre sonra toparlanarak, politik eylemli partiler kurmaya başladılar. 1943’de KATAK adıyla kurulan Kıbrıs Adası Türk Azınlığı Kurumu, başlangıçta büyük bir varlık göstermeyi başarmışsa da İngiliz entrikaları ve bazı sabotaj hareketleri yüzünden kısa bir süre sonra ikiye ayrılmıştır. 1944’de Dr. Fazıl Küçük ve arkadaşları, Kıbrıs Türk Milli Halk Partisi’ni kurdular. Aynı amaç uğrunda çalışması gereken iki siyasal kuruluş da halkın büyük çoğunluğunun güvenini yitirdiklerinden, Türk halkının sosyal, kültürel ve ekonomik alanlarda kalkınması için sorumlu işlere girmekten çekinmişlerdir. Halbuki, Kıbrıs Rumları hemen her alanda Türkleri büyük baskı altına almak için dünden daha fazla örgütlenmeye başlamışlardı. 1949’da adadaki Türk siyasi partileri “Kıbrıs Türk Milli Birliği” adı altında birleştirilmiştir. 1960 Ağustos’unda Bağımsız Kıbrıs Cumhuriyeti’nin kurulmasına kadar olan süre içinde Kıbrıs Türkleri, bir yandan Rumların, diğer yandan da İngilizlerin baskısıyla çırpınarak, adadaki varlıklarını yaşatmaya çalıştılar.

Kıbrıs’ta yaşayan iki ulusal toplumun birlikte yürütecekleri yeni Cumhuriyette, Kıbrıs Türklerinin yönetime katılım oranı, 1960’dan önce saptanan 120 bin nüfus üzerinden kararlaştırılmıştı. Ancak, Kıbrıs’taki Türk nüfusu, 1963 saldırılarından geniş ölçüde etkilenmiş, kendisini ve geleceğini güvenlikte görmeyen halk, kurtuluşu adadan ayrılmakta bulmuştur. Kıbrıs Türklerinin nüfusu on yıl içinde normal seyri izleyerek en azından 20 bin kişilik bir artış göstererek 140 bine çıkması gerekirken, 1969’da saptanan duruma göre, Türk nüfusun toplamı maalesef 120,975 kişiye yükselmiştir. Bu rakam, en azından 10 bin Kıbrıs Türkünün göçmek zorunda kaldığını açıkça göstermektedir. Halen Kıbrıs dışında, çoğu Türkiye ve İngiltere’de olmak üzere 150 bin Kıbrıs Türkü yerleşmiş bulunmaktadır. Kıbrıs adasının ekilebilir topraklarının yüzde 30’u Türklere ait olduğu halde, 1963 olaylarından sonra göçmek zorunda bırakılan Türklerin toprakları terk etmeleri sonucu bu oran, yüzde 18’e kadar düşmüştür. Bütün kademelerdeki Türk ileri gelenleri, durmadan ada dışına para kaçırmakta, geleceğin güvenlik getireceğine inanmadıklarından başka ülkelerde ev ve apartman satın almaktadırlar. Öte yandan bugünkü Rauf Denktaş yönetiminin gereksiz baskıları ve tutumu, Kıbrıs Türk halkını karamsarlığa itmektedir. İşsizlik sorunu da bugün Kıbrıs’ta bir bunalım halini almıştır. Göç etmeyip adada kalanların çoğu Rum bölgelerinde işçi olarak çalışmak zorunda kalmaktadırlar. Kıbrıs Türkü, Kıbrıs devleti içinde yerini almadıkça ve tüketici durumdan üretici duruma geçmedikçe, adanın girdiği refah devrinin nimetlerinden gerektiğince yararlanamayacaktır.     

Kıbrıs Türklüğünü kalkındırmada amaç, Türk nüfusunu adaya bağlamak, oran olarak da artmasını sağlamak ve ekonomik gücünü artırmaktan ibarettir. Hayat pahalılığı, ekonomik bunalım içindeki kişilere konulan çifte vergi ve kısıtlamalar, Kıbrıs Türklerini göçe zorlamaktadır. Adayı terk edenlerin sayısı gün geçtikçe artmaktadır. Kıbrıs’ta Türklerin azalması, Türkiye’nin Kıbrıs davasını kaybetmesi demektir. Bu açıdan sorumluları en kısa bir zamanda gerekli tedbirleri almaya çağırıyoruz. Yoksa Kıbrıs Türkleri, Ankara ile Lefkoşa arasında komisyonculuk yapan yöneticilerin anti-demokratik yönetimi altında alın yazgılarının sonunu bekleyeceklerdir.

(“A. Akansel” imzası ile, Yeni Ortam gazetesi, İstanbul, 15 Ekim 1973)

KIBRIS DÜĞÜMÜ MÜ?

Aralık 1963 olaylarından sonra uygulanamaz duruma düşen Kıbrıs Anayasasını yeniden düzenlemek amacıyla başlatılan toplumlararası ikili görüşmelerde, olumlu bir ilerleme elde edilemeyince, 1972 Haziran’ında, Türkiye, Yunanistan ve Birleşmiş Milletler temsilcilerinin de katılması ile genişletildi. Resmen açıklanmış olmamakla beraber, son günlerde verilen demeçlerden anlaşıldığı üzere, bazı ilerlemeler elde edilmiştir. Yılsonuna doğru da anlaşmanın açıklanması beklenmektedir.

Öte taraftan, Rum toplumu arasında, özellikle anlaşmaya yaklaşıldığı şu son aylarda artan tedhiş hareketleri, barışçı çabaları baltalar niteliktedir. Makarios’a karşı olan piskoposların girişimleri bir sonuç vermeyince, Enosisçi Grivas, eylemlerini artırarak, görüşmeleri çıkmaza sokmayı planlamaktadır. Kıbrıs’ta bir iç savaşın başlatılmasına ilişkin bir gerilla savaş planının ele geçirildiğini açıklayan Makarios ise, Yunanistan’la birleşmeyi istememekte, bağımsızlıktan yana olduğunu söyleyerek, çok taraflı bir politikayı ustalıkla sürdürmektedir. Esasen Kıbrıs Rumlarının büyük çoğunluğu da Enosis’e karşı olup, özgürlüğün en genişine sahipken, fikir ve politika akımlarının susturulduğu, basını sansürlü bir Yunanistan’ın yönetiminde yaşamak istememektedirler. Kıbrıs’ta bugünkü hayat standardı ise Yunanistan’a oranlar her yıl iki misli artmakta olup, yüksek bir düzeydedir. Ortalama milli gelir, son on yıl içinde on kat artmıştır. Bu durumu pek iyi bilen Makarios, “bağımsız ve tarafsız Kıbrıs” politikasını savunarak, politik kuvvetler dengesi ile iktidarını sürdürmektedir. Buna karşılık başta Amerika olmak üzere, Yunanistan ve yerli sermaye çevreleri tarafından desteklenen, azınlıkta da olsa, sağ güçler, gün geçmez, huzur bozucu olaylar çıkarmaktadırlar. Yunanistan’da sol eğilimin çoğunluk kazandığı bir sırada, Amerika’nın huna nasıl engel olduğu; Kıbrıs’ta en büyük siyasi parti olan Komünist AKEL’in Rum halkının yüzde 40’ından fazlasının desteğine sahip olduğu göz önünde bulundurulursa, Kıbrıs’ta dönen oyundaki gerçek, daha iyi anlaşılmış olur. On yıldır çözümlenemeyen sorunun anahtarının kimde olduğu artık ortaya çıkmıştır.

Kıbrıs sorunu, Amerika’nın baskısı ile, taraflara sürekli barış getirmeyecek, kağıt üzerinde kalacak bir çözüme bağlanmak istenmektedir. Son zamanlarda, Amerika’nın Yunanistan’dan, Pakistan’a kadar uzanan bir alanda nüfuzunu kuvvetlendirmeye çalıştığı dikkati çekmektedir. Kıbrıs’ın bu alan dışında kalmasına, Amerika hoşgörü ile bakmayacaktır. Bu nedenle soruna aceleci bir çözüm yolu hazırlanmak üzeredir. Gelişmeleri zaman gösterecektir.

(“A. Akansel – İstanbul” imzası ile, Yeni Ortam gazetesi, İstanbul, 9 Ağustos 1973)

KIBRIS VE DENKTAŞ

Kıbrıs Türklerinin 1943 yılında kurdukları ilk siyasi partiden başlayarak, gelişen toplumumuzun sosyal, kültürel ve ekonomik alanlarda kalkınmasını yönlendirecek kişiler arasında, çeşitli yeni kuruluşların kurulması ile karşılıklı mücadele yıllardır süregelmiştir. Bu süre içinde oluşturulan birlikler, çalışma ve çabalarında yazık ki olumlu bir sonuç vermemişlerdir. Liderlik yarışını başkalarına bırakmak istemeyen kişiler, yıllar yılı toplumun ulusal duygularını kötüye kullanmışlar, toplumdaki ilerici çevreleri sürekli baskı altında tutarak, yeni siyasi kadroların yetişmesini önlemişlerdir. Özellikle Dr. Fazıl Küçük, uzun siyasi hayatı boyunca, kader birliği ettiği, fakat liderliği elinde bulundurma tutkusu yüzünden harcadığı Kıbrıs Türklerinin sayısı küçümsenemeyecek kadar çoktur.           

Aynı tutumun şimdi Sayın Rauf Denktaş’ta da üstün geldiğinin en son örneği, Cumhurbaşkanı Yardımcılığı için adaylığını koyan ve baskı zoruyla son anda çekilmeye zorlanan Avukat A. Mithat Berberoğlu’dur. Sayın Denktaş, seçim propagandaları sırasında, selefinin taktiklerini kullanarak, karşı grubu, Rum sosyalistleri ile işbirliği yapmakla suçlamıştı. Oysa 7 Mart 1973 tarihli Cumhuriyet gazetesinde yayınlanan demeciyle görüşlerini Türk kamuoyuna da açıklayan Berberoğlu, gerçekleri dile getirmekte ve halk tarafından desteklenmekte idi. Koltuklarının tehlikeye düşebileceğinden korkanlar, son anda ikinci adayın çekilmesini anti-demokratik bir şekilde sağlamışlardır.

Sayın Denktaş’ın da Dr. Küçük ile uzun yıllar süren sen-ben kavgaları ve kırgınlıkları olmuştur. Önceleri Fazıl Küçük’e karşı, gençlerin tutumunu savunan Denktaş, kendine koltuk yolunu açtırdıktan sonra, diğer yüzünü göstermeye başlamıştır. 13 Mart’ta açıklanan Kıbrıs Türk Yönetim Kurulu’ndaki yeni atamalar ve görevden el çektirmeler, bunu göstermektedir. Sağlık nedenleri ile 3 yıl önce görevinden ayrılan Dr. Niyazi Manyera, yeniden Tarım ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’na getirilmiştir. Manyera ailesinin sahibi bulunduğu Bel-Kola Meşrubat Fabrikasının ortakları arasında Sayın Denktaş’ın da bulunduğu bilinmektedir. Yine son gelen haberlere göre, Anavatan’dan Kıbrıs Türk Kooperatif Merkez Bankası’na getirilen Kızılay maden suyu ve sodalarının satışa çıkması engellenmiştir.   

Dileğimiz, Kıbrıs Türk toplumundaki ilerici çevrelerin demokrasi yolundaki çabalarının devamıdır. Kıbrıs sorununun bu güçler tarafından ve gerçekçi bir görüşe dayanan politika ile çözüleceğine olan inancımızı koruyoruz.

(“A. Akansel – İstanbul” imzası ile, Yeni Ortam gazetesi, İstanbul, 21 Mayıs 1973)

KIBRIS’TA SEÇİMLERE GİDERKEN

İki ay sonra Kıbrıs Türkleri, Kıbrıs Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Yardımcılarını seçiyor. 1960 yılında, tek aday olduğu için seçilmeden bu göreve gelen Dr. Fazıl Küçük, 1968’deki seçimde çıkan ikinci aday, adaylığını geri çekmek zorunda bırakılınca, yine koltuğunda kalmış, günümüze kadar bu görevi sürdüregelmiştir. Görev dediğimiz ise, resmi ikametgâhında oturup, yabancı ülke büyükelçilerinin ziyaretlerini kabul etmek, , onlara Kıbrıs konusundaki Türk görüşünü anlatmak, bu görüşmelerin resmi haberlerini kendi gazetesinde ertesi gün yayınlatmaktan ibarettir.

1963-67 dönemi tam bir savaş dönemi halinde geçmiş, ama olayların başlaması ile Rum ve Türk kesimleri arasındaki giriş-çıkışları önleyen barikatların kaldırılması arasındaki dört yıllık süre içinde, liderlerimiz, yeme-içme toplantıları için 20 bin sterlin harcarken; olaylar sonucu köylerini ve evlerini terk etmek zorunda kalan 10 binlerce göçmen ise, çok güç koşullar altında yaşamak, ölüm-kalım savaşı vermek durumunda idiler. 1967 Kasım krizinden sonra yılın son günlerinde kurulan Kıbrıs Türk Yönetimi, 1968 başlarından itibaren 6,000’e yakın Türk hükümet memur ve işçisini bünyesine almıştır. Bugün anavatan Türkiye’den yardım olarak gönderilen yılda 10 milyon sterlin para, Kıbrıs Türklerinin ekonomik yönden ayakta kalmalarını sağlamaktadır.

1967-72 döneminde ise toplumlararası savaş dinmiş, incir ipi gibi uzayan ikili görüşmeler başlamıştır. Türk tarafından olağanüstü koşullar ısrarla devam ettirilirken, Rum tarafı normale dönüşü tamamen gerçekleştirmiş, ekonomik durumlarını güçlendirmeyi başarmışlardır. Tâ 1960 yılında, Cumhuriyetin ilanı ile başlayan Kıbrıs yerli sanayiindeki gelişmeler, bir ara hızını keser gibi olmuşsa da, sonraları yeni döneme geçişte bir hayli ilerleme kaydetmiştir. İthal mallarına konan ağır vergiler ve bir kısmı dıştan getirtilen ham madde ile gelişen Rum sanayiinin güçlenmesi sonucu, 1964 yılında 14.4 milyon sterlin olan sanayi gelirleri, 1966’da 16.8 milyona yükselmiştir. Adaya gelen Birleşmiş Milletler Barış Gücü’ne gönderilen paralar yanında, anlaşmalarla Kıbrıs topraklarının 99 mil karesinde bağımsız üsleri bulunan İngiltere’nin her yıl ödediği 15 milyon sterlin, doğrudan doğruya Rum yönetimine aktarılmıştır. Günlük yediği sebzesine, meyvesine kadar Rum çarşısına bağımlı Kıbrıs Türklerinin, bütün limanlar Rum yönetiminin elinde olduğu için, 5.5 milyon sterlin dolaylı gümrük vergisi ödedikleri de unutulmamalıdır. Böylece 1960’da 150 sterlin olan kişi başına gayri safi milli gelir, 1971’de yalnız Rum toplumu yönünden 835 sterline yükselmiştir. Ekonomik bakımdan kaderlerine terkedilen Kıbrıs Türklerinin ise 1971’deki toplam gayri safi milli geliri 30 milyon sterlin civarında hesaplanmaktadır. Bu rakama, Anavatanın göndermekte olduğu 10 milyon sterlin de dahildir. Buna göre toplumun kişi başına düşen gayri safi milli geliri, 250 sterlin civarındadır. Bu ise Rum toplumu ile Türk toplumu arasında %37.5 oranında bir gelir noksanlığı demektir.

1963 Aralık’ından bu yana, görünen tek kazanç, Türk Mücahitlerinin koruduğu, adanın belli yerlerinde toplanan, Türk yönetimi sınırları içinde, resmen izin almadan tek bir Rumun girememesidir. Bütün Türkler her gün Rum kesimindedir, o ayrı bir iş. Bugün eldeki kıt olanaklarla küçük bir sanayi kurulmuştur. Kooperatifçilik ise Dr. Küçük’ün özel sektörden yana şiddetli engellemelerine rağmen, gelişmektedir. Türk toplumunun değişmez liderlerinin temel sorun olan kalkınma ile ilgilenmedikleri, çıkarlarına uygun olan ve böyle olduğu için de yerilen bir düzen içinde bile yapıcı bir zihniyetle çalışmadıkları görülmektedir.

Kıbrıs Türk yönetimi için tek ana sorun, ekonomik bağımsızlığa kavuşarak siyasal yönden güçlenmektir. Bu ise ancak Türkiye’nin yardımı ve Kıbrıs’taki namuslu kişilerin çalışmaları ile gerçekleştirilebilecektir. 1971 yılında Türkiye’den 815 sterlin tutarında ithalat yapılmıştır. Bu daha da artırılabilir ve ortak bir planlama ile yeni girişimlerde bulunulabilir. Yeter ki yıllar yılı süren koltuk kavgasına artık bir son verilsin; ekonomik, sosyal ve kültürel kalkınmaya hız ve canlılık katılsın. Orta öğrenimini tamamlayan 600, yüksek okul ve üniversite mezunu 350, halen Türkiye’de yüksek öğrenim görmekte olan 3,000’i aşkın Kıbrıslı genç, Kıbrıs’ın yarını için büyük bir güçtür.

Yazımız, tıpkı Anavatan’da olduğu gibi, Yavruvatan’da da susturulmak istenen, her zamanki sözcüklerle karalanan Kıbrıslı Türk ilkokul öğretmenlerinin sahibinin sesi Halkın Sesi gazetesine verdikleri anlamlı ve özlü cevapla bitiriyoruz: “Bu halk yıllar yılı, soygunculardan, vurguncular ve çıkarcılardan, yabancılara hizmet edenlerden çok çekmiştir; birçok ağır kayıplara uğramış, tehlikeli devirler geçirmiştir. Halk ve gençlik, herhalde artık kendisini sömürmeyen, satmayan, yabancılara kulluk, kölelik etmeyen uşak ruhu taşımayan yöneticilerden kurulu, yepyeni, pırıl pırıl bir düzen özlemektedir.”

(“A. Akansel, İstanbul” imzası ile, Yeni Ortam gazetesi, İstanbul,  15 Aralık 1972)